Hợp nhất 2 luật ngân sách và đầu tư công: Phân quyền phải đi cùng kỷ luật tài khóa

Hợp nhất khuôn khổ quản lý, giảm chồng chéo thủ tục

Trình bày tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, dự thảo Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất được xây dựng trên cơ sở hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, để khắc phục quy định trùng lặp trong quản lý và sử dụng nguồn lực công.

Dự thảo gồm 10 chương, 103 điều, giảm 79 điều so với 2 luật hiện hành. Các quy định về đầu tư công được lồng ghép vào những điều khoản tương ứng của pháp luật ngân sách; nội dung đặc thù về chương trình, nhiệm vụ và dự án đầu tư công được thiết kế thành một chương riêng.

Theo dự thảo, kế hoạch đầu tư công được tích hợp vào kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán ngân sách hàng năm. Dự thảo cũng thống nhất thẩm quyền của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ và địa phương đối với ngân sách, bao gồm cả chi đầu tư công; đồng thời thống nhất nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ chi đầu tư và chi thường xuyên.

Theo Bộ trưởng, dự thảo tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, giao Chính phủ quy định chi tiết tiêu chí phân loại dự án nhóm A, B, C và một số trình tự, thủ tục đầu tư phù hợp với quy mô dự án. Thẩm quyền chuyển nguồn chi đầu tư công từ ngân sách trung ương cũng được đề xuất chuyển từ HĐND cấp tỉnh sang UBND cấp tỉnh.

Đồng thời, dự thảo bổ sung nguyên tắc đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội trong quá trình thực hiện dự án, làm rõ căn cứ xác định sơ bộ tổng mức đầu tư từ giai đoạn đề xuất. Hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu quốc gia về ngân sách Nhà nước được đặt ra phục vụ quản lý minh bạch.

Đối với điều hành ngân sách, Chính phủ đề xuất mở rộng phạm vi sử dụng dự phòng, quỹ dự trữ tài chính, nguồn tăng thu và dự toán chi còn lại để ứng phó tình huống khẩn cấp, ổn định kinh tế vĩ mô; đồng thời siết chặt phạm vi, thời hạn chuyển nguồn. Dự thảo còn làm rõ thẩm quyền ban hành chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi và trách nhiệm bố trí nguồn lực cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Thẩm tra sơ bộ, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Tài chính của Quốc hội Nguyễn Hữu Toàn cho biết, cơ quan thẩm tra cơ bản nhất trí với Chính phủ. Tuy nhiên, việc tích hợp kế hoạch ngân sách và đầu tư công cần bảo đảm không làm thay đổi bản chất, nguyên tắc và yêu cầu quản lý đặc thù của từng lĩnh vực.

Cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát nhiệm vụ, quyền hạn giữa các cấp, tránh chồng chéo hoặc bỏ sót, nhất là khi tổ chức thực hiện ở cấp xã, xác định rõ trách nhiệm từng cấp. Với phân loại dự án, luật phải xác định nguyên tắc, căn cứ và khung tiêu chí cơ bản; việc giao Chính phủ quy định chi tiết không được làm thay đổi chính sách cơ bản hoặc thẩm quyền do Quốc hội quyết định.

Dự thảo Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất khắc phục quy định trùng lặp trong quản lý và sử dụng nguồn lực công

Phân bổ vốn đúng hạn, kiểm soát chuyển nguồn và hiệu quả đầu tư

Một nội dung được cơ quan thẩm tra nhấn mạnh là các khoản dự toán chưa phân bổ chi tiết. Theo ông Nguyễn Hữu Toàn, dự thảo giao Thủ tướng Chính phủ phân bổ chi tiết số vốn do Quốc hội quyết định nhưng chưa quy định rõ thời hạn. Thực tế, việc phân bổ vốn chậm ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Thường trực Ủy ban Kinh tế Tài chính đề nghị xác định rõ nguyên tắc, phạm vi khoản dự toán chưa phân bổ và quy định thời hạn bắt buộc hoàn thành giao vốn trước ngày 30/6 hàng năm. Quá thời hạn này, vốn chưa phân bổ phải hủy dự toán để giảm bội chi; trường hợp đặc biệt muốn tiếp tục sử dụng phải báo cáo Quốc hội tại kỳ họp cuối năm.

Về dự án nhóm C, cơ quan thẩm tra đồng tình với chủ trương đơn giản hóa thủ tục nhưng lưu ý việc không phải thực hiện thủ tục quyết định chủ trương đầu tư không đồng nghĩa bỏ qua bước chuẩn bị cần thiết. Phương án được đề xuất là tích hợp quyết định chủ trương đầu tư và quyết định đầu tư vào một bước, vẫn bảo đảm thẩm quyền và kiểm soát hiệu quả.

Đối với chuyển nguồn ngân sách, ông Toàn cho biết, số chi chuyển nguồn có xu hướng gia tăng, chiếm tỷ trọng lớn, ảnh hưởng kỷ cương tài chính và gây áp lực lên khả năng huy động vốn của nhà nước. Cơ quan thẩm tra kiến nghị thu hẹp nghiêm ngặt các trường hợp chuyển nguồn, phản ánh đúng kết quả thu, chi theo niên độ, minh bạch số liệu bội chi và nhu cầu vay.

Một yêu cầu khác là đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của dự án đầu tư công ngay trước khi quyết định đầu tư, duy trì khi triển khai và sau hoàn thành. Theo cơ quan thẩm tra, khung tiêu chí cần đủ rõ để gắn trách nhiệm với quyết định phê duyệt và việc sử dụng vốn.

Kết luận phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo giải trình minh bạch trong tờ trình về thẩm quyền sử dụng nguồn tăng thu ngoài dự toán, phạm vi và điều kiện điều phối, lồng ghép nguồn vốn; không để phát sinh cơ chế điều chỉnh vượt thẩm quyền luật định.

Về phân cấp ngân sách giữa tỉnh và xã, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhấn mạnh thẩm quyền phải gắn với nguồn lực tương xứng, bảo đảm tính chủ động của cấp xã và vai trò điều tiết, hỗ trợ của cấp tỉnh. Đối với vốn chưa phân bổ chi tiết, cần tiếp thu ý kiến thẩm tra để quy định trách nhiệm và thời hạn giao vốn ngay trong luật.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng lưu ý việc tích hợp thủ tục đối với dự án nhóm C không được hiểu là bỏ qua khâu đánh giá cần thiết. Quy định phải kiểm soát sự cần thiết của dự án, nguồn vốn và hiệu quả đầu tư, đồng thời giảm thủ tục hành chính.

Đối với chuyển nguồn, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị tiếp tục thu hẹp phạm vi, thống nhất nguyên tắc hủy dự toán cuối năm, điều kiện, thẩm quyền và thời hạn sử dụng vốn chuyển nguồn. Việc đánh giá hiệu quả dự án phải được sử dụng trong thẩm định, quyết định đầu tư, phân bổ và điều chỉnh vốn theo tiến độ, khả năng giải ngân thực tế.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ rà soát tính đồng bộ của dự thảo với các luật liên quan và cơ chế đặc thù địa phương, đồng thời làm rõ đầu mối dự toán khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Hồ sơ phải được hoàn thiện đúng hạn để Ủy ban Kinh tế Tài chính phối hợp các cơ quan tiến hành thẩm tra chính thức, trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ hai.