Mở luồng xanh giải ngân vốn đầu tư công

Giải ngân nhanh không chỉ mang lại lợi thế về tiền

Đơn cử, tại Hà Tĩnh, tính đến ngày 15/9/2026, tổng giá trị giải ngân vốn đầu tư công trên địa bàn tỉnh (bao gồm vốn kéo dài) đạt 6.075,688 tỷ đồng, bằng 68,9% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao - xếp thứ 3/34 tỉnh, thành phố trong cả nước (sau Bắc Ninh và Hà Nội). Tại dự án đường Xô Viết Nghệ Tĩnh kéo dài về phía Đông (Hà Tĩnh) với tổng mức đầu tư 1.400 tỷ đồng, giải pháp tháo gỡ vật liệu đã tạo bước ngoặt lớn. Ông Nguyễn Thiên Hiếu, Phó giám đốc Công ty cổ phần 484 cho biết, tỉnh đã đưa dự án vào “luồng xanh”, cho phép cấp thêm các mỏ vật liệu đặc thù và bổ sung mỏ đất, cát, đá mới. Cùng tinh thần đó, Thiếu tá Nguyễn Đắc Thắng, Chỉ huy trưởng Công ty 185 (Binh đoàn 12) khẳng định, dù địa bàn đang trong mùa mưa bão, đơn vị cũng tranh thủ để huy động máy móc thi công. Xong hạng mục nào, làm hồ sơ thanh toán ngay hạng mục đó để giải ngân nguồn vốn, tuyệt đối không để dồn hồ sơ vào cuối năm.

Dù kết quả 9 tháng tích cực hơn năm trước, yêu cầu đặt ra cho những tháng cuối năm vẫn rất cao. Theo Bộ Tài chính, vẫn còn 27 bộ, cơ quan trung ương và 15 địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp hơn bình quân chung cả nước. Một số bộ, cơ quan trung ương có tỷ lệ giải ngân dưới 15% hoặc chưa giải ngân. Trong khi đó, mục tiêu đặt ra năm 2026, kế hoạch đầu tư công được Thủ tướng Chính phủ giao là 1.022.607 tỷ đồng như vậy vẫn còn khoảng 454.830,9 tỷ đồng, tương đương 44,5% kế hoạch, chưa được giải ngân. Như vậy, lượng vốn còn lại rất lớn, là áp lực không nhỏ cho các bộ, ngành, địa phương trong việc phân bổ, cũng như áp dụng các giải pháp đột phá, để đẩy nhanh tiến độ giải ngân nguồn vốn đầu tư công trong các tháng cuối năm.

Thực tế ghi nhận tại các cơ quan thanh toán cho thấy một nghịch lý, tiền trong Kho bạc không thiếu, thủ tục không còn là rào cản, nhưng hồ sơ thanh toán gửi sang lại thưa thớt. Đồng quan điểm, ông Ngô Đức Quý, Phó giám đốc Ban Quản lý dự án Đầu tư Xây dựng Công trình dân dụng Hà Tĩnh nhận định, toàn bộ việc giải ngân thanh toán tại Kho bạc Nhà nước hiện nay rất nhanh chóng và kịp thời. Tuy nhiên, để giải ngân được nguồn vốn thì bắt buộc phải có khối lượng thi công thực tế và hồ sơ thanh toán đầy đủ, chính xác. Nút thắt chủ yếu nằm ở khâu xử lý tại hiện trường và các thủ tục liên quan đến hồ sơ dự án.

Ngoài giải phóng mặt bằng, thực tế trong thi công các công trình, nhà thầu, đơn vị thi công còn gặp phải không ít vướng mắc khác ảnh hưởng đến tiến độ. Ông Lại Tuấn Khanh, Giám đốc Ban Quản lý dự án phường Hiệp Thành, tỉnh Cà Mau (đơn vị quản lý 21 dự án với tổng nguồn vốn 37 tỷ đồng, tỷ lệ giải ngân đạt gần 70%), thẳng thắn chỉ ra, vướng mắc từ luật như Luật Xây dựng mới áp dụng từ ngày 1/7/2026, chưa có hướng dẫn, đòi hỏi ban quản lý phải rà soát, điều chỉnh hồ sơ cho phù hợp quy định. Bên cạnh đó là một số vướng mắc về xác nhận nguồn gốc đất, đơn giá bồi thường và rà soát tài sản.

Các dự án đầu tư công cần có tiêu chí rõ ràng, tập trung nguồn lực vào những công trình có tính dẫn dắt

Chấm KPI nhưng không chạy theo con số

Nhìn nhận khách quan, tiến độ giải ngân đầu tư công năm 2026 vẫn đang chịu tác động lớn từ nhiều yếu tố. Bà Nguyễn Thị Quế Hương, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển hạ tầng (Bộ Tài chính) cho biết, các nguyên nhân làm chậm tiến độ được xác định gồm thiếu hụt nguồn cung và tăng giá nguyên, nhiên vật liệu; vướng mắc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; chi phí nhân công; thời tiết không thuận lợi; năng lực tổ chức của một số chủ đầu tư và nhà thầu còn hạn chế; kế hoạch vốn đăng ký chưa sát khả năng thực hiện… Trước thực tế này, quyết tâm đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công không chỉ thể hiện qua các cuộc họp tháo gỡ vướng mắc theo từng dự án mà còn được cụ thể hóa bằng cơ chế theo dõi, đánh giá trách nhiệm ngày càng rõ hơn.

Theo Quyết định số 1129/QĐ-TTg ngày 24/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ, kết quả giải ngân vốn đầu tư công được đưa vào phương án chấm điểm đối với các bộ, cơ quan trung ương và địa phương, làm cơ sở đánh giá hiệu quả đầu tư công, đồng thời phục vụ xếp loại chất lượng tập thể, cá nhân. Từ kỳ báo cáo tháng 10/2026, phương án chấm điểm sẽ chính thức được áp dụng sau 3 tháng chạy thử. Cách làm này cho thấy yêu cầu giải ngân đang được gắn chặt hơn với kỷ luật, kỷ cương hành chính, trách nhiệm tổ chức thực hiện và trách nhiệm của từng tập thể, cá nhân.

Cùng với đó, cách điều hành đang sâu sát đến từng dự án. Tại Quảng Trị, tỉnh yêu cầu các đơn vị phấn đấu đạt tối thiểu 55% kế hoạch vốn đến ngày 15/10 và 65% đến ngày 30/10, đồng thời phân công lãnh đạo phụ trách từng dự án, gắn kết quả giải ngân với đánh giá cán bộ. Tại Đắk Lắk, các tổ công tác do lãnh đạo UBND tỉnh phụ trách tiếp tục theo dõi từng dự án, nhà thầu và tiến độ theo tuần. Các chủ đầu tư phải đăng ký kế hoạch giải ngân cụ thể để phục vụ công tác theo dõi, điều hành. Với các dự án giao thông trọng điểm, Bộ Xây dựng yêu cầu kiểm điểm tiến độ theo từng dự án, ban quản lý dự án; lập kế hoạch thi công, giải ngân theo tuần và xác định rõ các điểm nghẽn ảnh hưởng đến tiến độ.

Ông Bùi Minh Giáp, chuyên gia kinh tế của ADB tại Việt Nam khẳng định, việc đẩy nhanh triển khai các dự án trong những tháng cuối năm được kỳ vọng tiếp tục hỗ trợ ngành xây dựng và nhu cầu trong nước. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở tốc độ giải ngân mà còn ở chất lượng công trình và hiệu quả kinh tế - xã hội mà dự án tạo ra. Do đó, các dự án đầu tư công cần có tiêu chí rõ ràng, tập trung nguồn lực vào những công trình có tính dẫn dắt, tạo tác động lan tỏa tới doanh nghiệp và các khu vực khác của nền kinh tế, qua đó thúc đẩy đầu tư tư nhân.