Huy động vốn cho tổ chức hành nghề luật sư để tăng sức cạnh tranh

Các ĐBQH thảo luận dự án Luật Luật sư (sửa đổi)

Có nguồn lực tài chính, thêm cơ hội phát triển

Phát biểu về dự án Luật Luật sư (sửa đổi), Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Luật sư nhằm thể chế hóa đường lối, chủ trương của Đảng về nâng cao tiêu chuẩn luật sư. Theo đó, đội ngũ luật sư cần phải được tăng cường, nâng cao trình độ cả về phẩm chất chính trị, về chuyên môn và về mặt hội nhập quốc tế. Xây dựng đội ngũ luật sư Việt Nam phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, có phẩm chất đạo đức tốt, kiên quyết bảo vệ công lý, liêm chính, trung thực; đồng thời, phải chuyên nghiệp, tinh thông về nghiệp vụ, trong sáng về đạo đức và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế trong thời đại mới. Điều này phù hợp với chỉ đạo của Đảng trong Nghị quyết 27-NQ/TW và các Kết luận của Đảng về xây dựng đội ngũ luật sư và hành nghề luật sư.

Song Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần cân nhắc kỹ lưỡng việc hình thành công ty luật trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên có thể có thành viên góp vốn không phải là luật sư khi đáp ứng điều kiện về quy mô, thời gian hoạt động, tỷ lệ vốn góp theo quy định của Chính phủ. Bởi theo Phó Chủ tịch Quốc hội, nghề luật sư là một nghề rất đặc biệt và cao quý. Nghề luật sư khác tất cả các ngành khác ở chỗ. Người làm luật sư thì phải tham gia Liên đoàn luật sư thì mới được hành nghề. Các nước trên thế giới cũng quy định như vậy. Cho nên không nên tổ chức hình thức công ty luật trách nhiệm hữu hạn.

Góp ý cho Điều 19 của dự thảo luật về tổ chức hành nghề luật sư, ĐBQH Hồ Sỹ Hùng (TP Hà Nội) đề nghị làm rõ mối quan hệ giữa các quy định về công ty luật hợp danh, công ty luật trách nhiệm hữu hạn với Luật Doanh nghiệp, trong đó sử dụng các khái niệm tương ứng là công ty hợp danh và công ty trách nhiệm hữu hạn. Trường hợp xác định đây là những mô hình tổ chức đặc thù của hoạt động luật sư, dự thảo cần quy định cụ thể, bảo đảm tính tương thích với khung khổ tổ chức, quản trị doanh nghiệp hiện hành. Đồng thời, cần làm rõ nguyên tắc áp dụng pháp luật khi có sự khác nhau giữa quy định của Luật Luật sư và Luật Doanh nghiệp, nhất là các vấn đề liên quan đến quyền, lợi ích, trách nhiệm pháp lý của công ty và luật sư hành nghề tại các tổ chức này, tránh phát sinh vướng mắc trong quá trình thực hiện.

Cũng đề cập khoản 2 Điều 19 liên quan đến việc tiếp nhận vốn góp của người không phải là luật sư, ĐBQH Nguyễn Phương Thuỷ (TP Hà Nội) cho rằng chủ trương mở rộng khả năng huy động vốn cho tổ chức hành nghề luật sư là đáng quan tâm, đặc biệt là trong bối cảnh đang chủ trương phát triển mạnh hơn nữa đội ngũ luật sư, các tổ chức hành nghề luật sư có khả năng tranh tụng quốc tế, tham gia giải quyết các tranh chấp, quan hệ pháp luật có yếu tố nước ngoài. Muốn phát triển một tổ chức hành nghề có quy mô, có đội ngũ chuyên gia giỏi, có công nghệ và cơ sở dữ liệu tốt thì ngoài nhân lực, rất cần nguồn lực tài chính. Tuy nhiên, có một điểm cần tính kỹ: tổ chức hành nghề luật sư có thể vận hành theo mô hình doanh nghiệp, nhưng hoạt động chuyên môn của luật sư không thể bị chi phối như hoạt động kinh doanh thông thường.

Đại biểu Phương Thuỷ nêu ví dụ: một nhà đầu tư góp vốn vào công ty luật, về nguyên tắc không trực tiếp tư vấn cho khách hàng, cũng không trực tiếp quyết định phương án xử lý một vụ việc. Nhưng nếu nhà đầu tư có quyền chi phối việc bổ nhiệm người quản lý, phân bổ ngân sách hoặc quyết định cơ chế thưởng, phạt gắn với lợi nhuận, thì liệu có thể phát sinh áp lực khiến luật sư ưu tiên lợi ích tài chính hơn lợi ích hợp pháp của khách hàng hay không? Khi đó, dù không có sự can thiệp trực tiếp, tính độc lập nghề nghiệp vẫn có thể bị ảnh hưởng.

Vì vậy, theo đại biểu, quy định tại khoản 2 Điều 19 không nên chỉ dừng ở việc cấm người góp vốn can thiệp vào hoạt động chuyên môn, mà cần làm rõ cả những hình thức chi phối gián tiếp thông qua quyền quản trị và lợi ích tài chính, theo đó, nên bổ sung tại khoản 2 Điều 19 nguyên tắc: người góp vốn không phải là luật sư không được trực tiếp hoặc gián tiếp chi phối các quyết định chuyên môn pháp lý; những quyết định liên quan đến nội dung tư vấn, phương án xử lý vụ việc và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng phải do luật sư chịu trách nhiệm chuyên môn quyết định độc lập. Đồng thời, giao Chính phủ quy định cụ thể giới hạn quyền quản trị, cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích và trách nhiệm khi có hành vi can thiệp trái pháp luật. Điều này sẽ giúp minh định rõ nhà đầu tư có thể tham gia phát triển tổ chức hành nghề luật sư đến đâu và đâu là giới hạn cần thiết để bảo vệ tính độc lập của nghề luật sư.

Xác định rõ quyền và nghĩa vụ

Ngoài ra, Dự thảo Luật đã bổ sung quyền của tổ chức hành nghề luật sư trong việc ký hợp đồng dịch vụ pháp lý với cơ quan nhà nước; cho phép tổ chức hành nghề luật sư tham gia thẩm định pháp lý dự án đầu tư công hoặc dự án khác có tác động lớn đến kinh tế - xã hội; tham gia ý kiến trong các vụ việc có khả năng dẫn đến tranh chấp liên quan đến cơ quan nhà nước khi có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

Theo ĐBQH Trần Thị Thu Phước (Quảng Ngãi), đây là quy định tiến bộ bởi ở địa phương, nhu cầu thuê luật sư rất lớn, như: thẩm định pháp lý các dự án đầu tư lớn; tư vấn giải quyết khiếu kiện hành chính về đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng; giải quyết tranh chấp hợp đồng. Tuy nhiên, đại biểu cũng cho rằng, nếu chưa có định mức chi và quy trình lựa chọn, đặt hàng dịch vụ pháp lý rõ ràng, cơ quan hành chính ở địa phương sẽ e ngại việc thuê luật sư.

Các ĐBQH thảo luận dự án Luật Luật sư (sửa đổi)

Vì vậy, đại biểu Trần Thị Thu Phước đề nghị bổ sung nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết về cơ chế lựa chọn tổ chức hành nghề luật sư, phương thức đặt hàng dịch vụ pháp lý và định mức chi từ ngân sách Nhà nước bảo đảm phù hợp quy định của pháp luật có liên quan, qua đó tạo cơ sở pháp lý thống nhất, minh bạch, thuận lợi cho các cơ quan Nhà nước trong việc thuê luật sư tư vấn, thẩm định pháp lý và bảo vệ quyền lợi trong các vụ việc tranh chấp. Đồng thời, nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước và phòng ngừa các rủi ro pháp lý phát sinh.

Đáng chú ý, dự thảo xác định việc tham gia thẩm định pháp lý là quyền của tổ chức hành nghề luật sư, nhưng việc thực hiện lại phụ thuộc vào yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền. Theo ĐBQH Trần Nhật Minh, quyền phải thể hiện tính chủ động của chủ thể, trong khi quy định này đặt tổ chức hành nghề luật sư vào thế bị động. Mặt khác, việc tham gia thẩm định pháp lý trong trường hợp này thực chất là một hình thức cung cấp dịch vụ pháp lý theo yêu cầu của cơ quan nhà nước. Vì vậy, đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc việc bổ sung quyền này cho tổ chức hành nghề luật sư và làm rõ đây là quyền hay nghĩa vụ.