Sửa đổi về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên họp toàn thể

Bảo đảm tính khả thi, rõ trách nhiệm

Theo Báo cáo về công tác tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) do Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến trình bày, tiếp thu ý kiến đại biểu, quá trình hoàn thiện dự thảo Bộ luật, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao tiếp tục đánh giá đầy đủ các tác động của dự thảo Bộ luật, đặc biệt là khả năng tiếp cận tố tụng điện tử của người dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số. Về nguyên tắc, tại Điều 18 dự thảo Bộ luật đã nêu rõ “hoạt động tố tụng điện tử không được làm hạn chế quyền, lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng”; việc triển khai sẽ được cụ thể hóa trong nghị quyết thi hành Bộ luật, trong đó xác định rõ lộ trình, điều kiện hạ tầng và phương thức thay thế phù hợp khi chưa thể đáp ứng yêu cầu về điều kiện bảo đảm.

Dự thảo Bộ luật trình Quốc hội gồm 527 điều, trong đó bổ sung 34 điều; sửa đổi, bổ sung 246 điều và giữ nguyên 247 điều. Trong đó, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã rà soát các quy định cụ thể của dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), bảo đảm thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp, chuyển đổi số, kiểm soát quyền lực, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo đảm tính khả thi, điều kiện thực hiện và trách nhiệm của từng cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng. Đồng thời, phối hợp với Bộ Công an và các cơ quan hữu quan đối chiếu các nội dung liên quan giữa các dự án luật cùng được trình Quốc hội xem xét thông qua và các luật khác đang có hiệu lực để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ.

Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến báo cáo về công tác tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) trước Quốc hội

Theo Báo cáo ý kiến về báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), do Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày, Thường trực Ủy ban tán thành với nhiều nội dung trong Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi). Các nội dung tiếp thu, chỉnh lý tiếp tục thể chế hóa đầy đủ các nghị quyết, kết luận của Đảng, nhất là Kết luận của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật tại Phiên họp thứ nhất của Ban Chỉ đạo và tại phiên họp thứ 9 của Thường trực Ban chỉ đạo. Đồng thời, đã tiếp thu nhiều ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, các đại biểu Quốc hội, các cơ quan, tổ chức, hữu quan, các chuyên gia, nhà khoa học để chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo Bộ luật.

Thống nhất giữa các dự thảo luật

Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã phối hợp với các cơ quan hữu quan rà soát để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Tuy nhiên, qua rà soát, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận thấy, một số nội dung của dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) chưa thống nhất với quy định của dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi). Đề nghị Viện Kiểm sát nhân dân tối cao tiếp tục phối hợp chặt chẽ với cơ quan chủ trì soạn thảo hai dự thảo Bộ luật và dự thảo Luật này để bảo đảm thống nhất giữa các dự thảo luật.

Về thủ tục tố tụng truy cứu trách nhiệm hình sự pháp nhân thương mại (Chương XXIX), Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận thấy, dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) đã được rà soát, chỉnh lý và cơ bản bảo đảm thống nhất với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) liên quan đến những quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại. Bên cạnh đó, đề nghị VKSNDTC tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Cơ quan chủ trì soạn thảo dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) để rà soát, chỉnh lý bảo đảm tính thống nhất giữa hai dự thảo Bộ luật. Ngoài ra, về vấn đề khởi tố bị can, áp dụng các biện pháp cưỡng chế (kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản) đối với pháp nhân thương mại, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp còn có 02 loại ý kiến.

Các ĐBQH tham dự phiên họp

Đa số ý kiến tán thành việc dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) quy định vấn đề khởi tố bị can, áp dụng các biện pháp kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản của pháp nhân thương mại. Quy định như dự thảo Bộ luật đã bảo đảm thống nhất với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và thực hiện đúng kết luận của Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khi cho ý kiến về báo cáo của Đảng ủy Công an Trung ương đối với vấn đề trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại.

Để thực hiện việc truy cứu trách nhiệm hình sự, kết án và áp dụng hình phạt đối với pháp nhân thương mại thì dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) cần phải quy định khởi tố pháp nhân thương mại thì mới có thể tiến hành điều tra, truy tố, xét xử, quyết định hình phạt. Dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) đã chỉnh lý cụm từ “pháp nhân thương mại phạm tội” thành “pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự” là đã bảo đảm phù hợp với nguyên tắc của Hiến pháp, phù hợp với nội dung sửa đổi về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại trong dự thảo Bộ Luật Hình sự (sửa đổi) và quá trình truy cứu trách nhiệm hình sự.

Một số ý kiến cho rằng, do dự thảo Bộ luật hình sự (sửa đổi) không quy định pháp nhân thương mại là chủ thể tội phạm, mà là chủ thể phải chịu trách nhiệm hình sự (theo đó, PNTM vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự, bị kết án và bị áp dụng hình phạt). Do đó, dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) không nên quy định khởi tố bị can và áp dụng các biện pháp kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản đối với pháp nhân thương mại.

Toàn cảnh phiên họp toàn thể tại Hội trường

Về thủ tục đối với bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt (Chương XXXI và Mục 3 Chương XXXII), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nêu rõ, dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) quy định các thủ tục tố tụng đối với vụ án thuộc trường hợp bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị; khi có đủ các điều kiện quy định tại khoản 1 Điều 473 thì có thể được áp dụng thủ tục rút gọn.Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành việc thiết kế các thủ tục này nhằm khuyến khích người phạm tội thành khẩn khai báo, tự nguyện nhận tội, giúp đẩy nhanh tiến trình giải quyết vụ án, cũng như giảm kháng cáo, kháng nghị dẫn đến phải mở thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm.

Bên cạnh đó, đề nghị Viện Kiểm sát nhân dân tối cao tiếp tục rà soát các quy định tại Chương XXXI và Mục 3 Chương XXXII nhằm bảo đảm thống nhất với các quy định có liên quan của dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), nhất là chính sách hình sự áp dụng đối với người phạm tội tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt; các quy định trong dự thảo Bộ luật tố tụng Hình sự (sửa đổi) về việc áp dụng chính sách khoan hồng đối với bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt phải bảo đảm đáp ứng đầy đủ các điều kiện được hưởng chính sách khoan hồng theo quy định của Bộ luật Hình sự.