Không thể “né thuế” bằng tiền mặt

Nhiều hộ kinh doanh tìm cách “né thuế”

Theo Bộ Tài chính, hiện nay, cơ bản cộng đồng doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và người dân đều đã chấp hành các quy định, chính sách về thuế, hóa đơn, chứng từ và được thụ hưởng các tiện ích khai thuế, nộp thuế, hoàn thuế điện tử, hóa đơn điện tử và các giải pháp thanh toán không dùng tiền mặt.

Tuy nhiên, thời gian gần đây, cơ quan thuế ghi nhận phản ánh về việc một số hộ, cá nhân kinh doanh khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ yêu cầu khách hàng thanh toán bằng tiền mặt, hạn chế hoặc từ chối các hình thức thanh toán chuyển khoản, thanh toán điện tử. Theo cơ quan quản lý, đây là dấu hiệu có thể nhằm che giấu doanh thu, không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ lập hóa đơn và kê khai thuế theo quy định của pháp luật.

Thanh toán không dùng tiền mặt đang được phát triển mạnh mẽ từ đó hỗ trợ tích cực cho việc quản lý, minh bạch nền kinh tế số

Ghi nhận thực tế tại một cửa hàng bánh kẹo (Hà Nội), khi khách hàng lựa chọn thanh toán chuyển khoản, người bán đã khéo léo đề nghị trả tiền mặt với lý do “không tiện nhận chuyển khoản”. Tình trạng tương tự cũng xuất hiện tại một số quán ăn và cơ sở làm đẹp, nơi người bán chủ động hướng khách sang thanh toán tiền mặt và né tránh việc ghi nhận giao dịch chính thức.

Theo cơ quan thuế, pháp luật hiện hành không cấm hộ, cá nhân kinh doanh nhận tiền mặt. Tuy nhiên, trong thực tiễn quản lý, việc một số cơ sở kinh doanh, đặc biệt là những hộ có quy mô lớn chủ động yêu cầu khách hàng chỉ thanh toán bằng tiền mặt, đồng thời không xuất hóa đơn, đã trở thành dấu hiệu rủi ro cao trong quản lý thuế.

Theo các chuyên gia, việc “ưu tiên tiền mặt” không còn là giải pháp để che giấu doanh thu như trước đây. Luật sư Nguyễn Văn Được - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ tư vấn thuế Trọng Tín cho rằng, dù người kinh doanh sử dụng tiền mặt, chia nhỏ giao dịch hay cố tình ghi nội dung chuyển khoản mập mờ, cơ quan chức năng vẫn có thể theo dõi và đối chiếu thông tin thông qua hệ thống dữ liệu đã được số hóa và liên thông. Các nền tảng như định danh điện tử, tài khoản ngân hàng hay ứng dụng thuế điện tử đều tạo ra dấu vết dữ liệu đủ để cơ quan quản lý đánh giá nghĩa vụ thuế.

Thực tế quản lý hiện nay cho thấy, cơ quan thuế không phụ thuộc vào một nguồn thông tin đơn lẻ mà sử dụng nhiều lớp dữ liệu khác nhau, từ ngân hàng, sàn thương mại điện tử, đơn vị vận chuyển đến hệ thống hóa đơn điện tử. Ngay cả những giao dịch chuyển khoản không ghi nội dung cụ thể hoặc cố tình “ngụy trang” bằng các mô tả như “tiền cà phê”, “trả tiền mượn” cũng không thể làm giảm nghĩa vụ thuế, mà ngược lại còn có thể trở thành dấu hiệu nghi ngờ để đưa vào diện kiểm tra.

Đại diện Cục Thuế TP. Hà Nội cho biết, việc chuyển khoản không ghi nội dung cũng không "qua mắt" được cơ quan thuế, do cơ quan thuế đã nắm toàn bộ dữ liệu về người bán hàng và dòng tiền. Theo Thuế TP Hà Nội, cơ quan thuế không chỉ dựa vào dữ liệu chuyển khoản để xác định doanh thu mà sẽ dựa trên cơ sở dữ liệu của ngành thuế, trao đổi với các bộ ngành để từ đó áp dụng các biện pháp nghiệp vụ phân tích dữ liệu để đưa ra các trường hợp rủi ro trong việc che giấu doanh thu này.

Cục Thuế cho biết thuế không chỉ là nghĩa vụ tài chính của người kinh doanh mà còn là trách nhiệm xã hội. Nguồn thu từ thuế đóng góp trực tiếp cho phát triển hạ tầng, y tế, giáo dục, an sinh xã hội và các dịch vụ công. Vì vậy, hành vi trốn thuế không chỉ vi phạm pháp luật mà còn làm tổn hại đến lợi ích chung của cộng đồng.

Theo Cục Thuế, thời gian tới cơ quan thuế sẽ tăng cường thanh tra, kiểm tra cả trực tiếp và trên môi trường số. Việc kết nối và đối chiếu dữ liệu từ ngân hàng, sàn thương mại điện tử, đơn vị vận chuyển, nhà cung cấp dịch vụ thanh toán và hệ thống hóa đơn điện tử sẽ giúp xác định chính xác doanh thu thực tế của hoạt động kinh doanh. Trường hợp phát hiện dấu hiệu trốn thuế có tổ chức, hồ sơ sẽ được chuyển sang cơ quan công an để xem xét xử lý hình sự theo quy định của pháp luật.

Thanh toán số phát triển mạnh mẽ hỗ trợ hoạt động quản lý thuế

Theo các chuyên gia, hiện nay, thanh toán không dùng tiền mặt đang được phát triển mạnh mẽ từ đó hỗ trợ tích cực cho việc quản lý, minh bạch nền kinh tế số. Hạ tầng phục vụ thanh toán không dùng tiền mặt, chuyển đổi số ngành Ngân hàng luôn được chú trọng đầu tư, nâng cấp, phát triển. Hệ thống Thanh toán điện tử liên ngân hàng hoạt động thông suốt, an toàn, hiệu quả.

Theo số liệu từ NHNN cho thấy, trong 02 tháng đầu năm 2026 so với cùng kỳ năm 2025, giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tăng 40,74% về số lượng và 13,41% về giá trị; qua kênh Internet tăng 73,09% về số lượng và 28,11% về giá trị; qua kênh điện thoại di động tăng 34,37% về số lượng và 10,51% về giá trị; giao dịch qua QR Code tăng 20,22% về số lượng và 12,59% về giá trị; qua Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng tăng 9,5% về số lượng và 69,07% về giá trị; qua Hệ thống chuyển mạch tài chính và bù trừ điện tử tăng 43,74% về số lượng và 11,66% về giá trị.

Đến cuối tháng 02/2026, thị trường có 20.772 ATM, giảm 2,68%; 761.793 POS tăng 1,36% so với cùng kỳ năm 2025. Trong 02 tháng đầu năm 2026 so với cùng kỳ năm 2025, giao dịch qua ATM giảm 6,40% về số lượng và tăng 3,03% về giá trị cho thấy nhu cầu thanh toán, rút tiền mặt của người dân qua ATM tiếp tục xu hướng giảm và được thay thế bởi các phương thức, thói quen thanh toán không dùng tiền mặt.

Bên cạnh đó, theo quy định tại Thông tư 30/2025 của NHNN (sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 15/2024), từ ngày 1/4, toàn bộ tên tài khoản thanh toán tại các ngân hàng thương mại phải đồng nhất với thông tin ghi trên căn cước công dân hoặc thẻ căn cước.

Quy định này đồng nghĩa với việc các ngân hàng sẽ chấm dứt dịch vụ cho phép khách hàng đặt biệt danh (nickname hoặc iNick) để thay thế tên thật trên giấy tờ tùy thân. Đây được xem là một bước đi nhằm siết chặt quản lý, tăng khả năng minh bạch và truy vết giao dịch, đặc biệt trong bối cảnh các hình thức lừa đảo tài chính qua tài khoản ngân hàng đang ngày càng tinh vi.