Kinh tế Việt Nam: Nhận diện 5 nhóm vấn đề sau nửa đầu năm 2026

GDP 6 tháng cao nhất từ năm 2000

Phát biểu khai mạc hội thảo, TS. Đặng Xuân Thanh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, cho biết, năm 2026 là năm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc triển khai các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong giai đoạn mới. Đây là năm đầu tiên triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV với nhiều mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội quan trọng, đồng thời kinh tế thế giới tiếp tục đối mặt với nhiều biến động do cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn và các xung đột khu vực.

TS. Đặng Xuân Thanh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phát biểu khai mạc Hội thảo (Ảnh: Phương Nam)

Kết quả phát triển kinh tế - xã hội 6 tháng đầu năm của nước ta có nhiều điểm đáng ghi nhận. Theo số liệu vừa công bố, GDP quý II/2026 ước tăng 8,39% so với cùng kỳ năm trước, đưa mức tăng trưởng 6 tháng đầu năm lên 8,18% - mức cao nhất trong những năm gần đây. Trong đó, khu vực công nghiệp và xây dựng tăng gần 10%, khu vực dịch vụ tăng trên 8%, còn nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản tăng gần 1%. Về sử dụng GDP, tiêu dùng cuối cùng tăng trên 8%, tích lũy tài sản tăng 15,2%, xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ tăng trên 20%, trong khi nhập khẩu tăng trên 26%.

Theo TS. Đặng Xuân Thanh, những kết quả trên cho thấy nền kinh tế đang phục hồi tích cực. Tuy nhiên, nhiều áp lực cũng đang xuất hiện khi CPI bình quân 6 tháng tăng 4,38%, tiệm cận mục tiêu kiểm soát lạm phát 4,5% của cả năm, trong khi lạm phát cơ bản tăng 4,12%.

Bên cạnh đó, cán cân thương mại hàng hóa liên tục nhập siêu trong 6 tháng đầu năm, phản ánh nhu cầu nhập khẩu đầu vào cho sản xuất ở mức cao, đồng thời đặt ra sức ép đối với tỷ giá và cho thấy sự phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu, máy móc, linh kiện nhập khẩu.

5 nhóm vấn đề cần quan tâm để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số

Phát biểu đề dẫn hội thảo, TS. Nguyễn Đình Chúc, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới cho rằng, trong bối cảnh các chỉ số kinh tế vĩ mô đang diễn biến thuận lợi, cần nhìn nhận rõ những vấn đề cơ cấu đang tích tụ phía sau bức tranh tăng trưởng nhiều gam màu sáng để có giải pháp xử lý kịp thời.

TS. Nguyễn Đình Chúc, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới phát biểu tại Hội thảo (Ảnh: Phương Nam)

“Tăng trưởng 6 tháng đầu năm được dẫn dắt bởi khu vực dịch vụ và công nghiệp chế biến, chế tạo; thương mại quốc tế tiếp tục là động lực quan trọng với tổng kim ngạch xuất khẩu tăng 27,1%, xuất khẩu quý II tăng 22,7% và chỉ số PMI duy trì trên ngưỡng 50 điểm trong 12 tháng liên tiếp. Tuy nhiên, phía sau những kết quả này vẫn còn 5 nhóm vấn đề cần được nhận diện và xử lý”, TS. Nguyễn Đình Chúc nhận định.

Thứ nhất, về cân đối xuất nhập khẩu, Việt Nam nhập siêu hơn 16 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm - mức cao nhất trong khoảng một thập kỷ. Dù phần lớn giá trị nhập khẩu là nguyên liệu phục vụ sản xuất, nhập siêu vẫn gây áp lực lên tỷ giá và dự trữ ngoại hối. Bên cạnh đó, khu vực FDI hiện chiếm khoảng 80% kim ngạch xuất khẩu, trong khi giá trị gia tăng nội địa có xu hướng giảm, đặt ra yêu cầu nâng cao vai trò của doanh nghiệp trong nước trong chuỗi giá trị xuất khẩu.

Thứ hai, về cân đối tiền tệ và tín dụng, một số chính sách gần đây như nới room tín dụng cho các ngân hàng đủ điều kiện, nâng trần tỷ lệ sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn lên 40% đã góp phần tháo gỡ áp lực thanh khoản trước mắt.

Theo TS. Nguyễn Đình Chúc, vấn đề không chỉ là huy động đủ vốn cho tăng trưởng mà còn là huy động vốn qua kênh nào để không dồn toàn bộ rủi ro vào các ngân hàng thương mại.

Thứ ba, về cân đối thu - chi ngân sách và đầu tư công, mặc dù nợ công hiện dưới 30% GDP, tạo dư địa tài khóa đáng kể, nhưng quy mô ngân sách trên GDP còn thấp, các nguồn thu truyền thống suy giảm, cơ cấu chi vẫn nghiêng về chi thường xuyên và nhiều bất cập trong phân bổ ngân sách địa phương chưa được tháo gỡ.

Thứ tư, về cân đối tiết kiệm và đầu tư, xét trên tổng thể nền kinh tế đang có tiết kiệm lớn hơn đầu tư và duy trì thặng dư thương mại, tạo cảm giác nguồn lực trong nước khá dồi dào. Tuy nhiên, theo TS. Nguyễn Đình Chúc, phân tích sâu hơn cho thấy phần lớn thặng dư đến từ khu vực đầu tư nước ngoài, trong khi khu vực kinh tế trong nước vẫn ở trạng thái thiếu hụt giữa tiết kiệm và đầu tư.

Thứ năm, về sức khỏe khu vực doanh nghiệp, số lượng doanh nghiệp thành lập mới, quay trở lại hoạt động cũng như rút lui khỏi thị trường là chỉ báo quan trọng phản ánh sức khỏe thực của nền kinh tế. Trong bối cảnh thuế tối thiểu toàn cầu bắt đầu được triển khai, việc giữ chân các tập đoàn lớn, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước cần được coi là một trong những ưu tiên chính sách.

Toàn cảnh Hội thảo (Ảnh: Phương Nam)

Tại hội thảo, các ý kiến cũng cho rằng năm 2026 Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng trên 10%, kim ngạch xuất nhập khẩu tăng khoảng 15-16% và CPI duy trì ở mức 4-4,5%. Xa hơn, mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026-2030 đòi hỏi quy mô vốn đầu tư khoảng 250-260 tỷ USD mỗi năm, tương đương 38-39% GDP. Đây là những mục tiêu đầy tham vọng nhưng hoàn toàn có thể đạt được nếu các vấn đề về cân đối lớn của nền kinh tế được giải quyết đồng bộ và hiệu quả.