Kỷ nguyên số: Lực đẩy nâng tầm chứng khoán Việt

Nâng cấp hạ tầng số và giải quyết bài toán ký quỹ (pre-funding) chính là bệ phóng để chứng khoán Việt Nam tự tin đón dòng vốn ngoại dài hạn và bước vào kỷ nguyên nâng hạng

Suốt hai thập kỷ gắn bó với nhịp đập của chứng khoán Việt Nam, tôi đã chứng kiến thị trường đi lên từ những ngày nhà đầu tư phải chen chân tại sàn, ghi phiếu lệnh thủ công hay gọi điện thoại từng phút để tranh mua, tranh bán. Nhìn lại chặng đường ấy để thấy rằng, sự lột xác của thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam ngày nay không chỉ là sự thay đổi về quy mô, mà là một cuộc cách mạng toàn diện về chất lượng và cấu trúc.

Số hóa sâu rộng và cú hích thanh khoản kỷ lục

Theo chia sẻ của ông Bùi Hoàng Hải - Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), công nghệ hiện không chỉ đóng vai trò hỗ trợ mà đã trở thành "trái tim" quyết định khả năng mở rộng và sức cạnh tranh của toàn thị trường. Từ khi giao dịch trực tuyến được triển khai năm 2008 đến nay, bức tranh thị trường đã thay đổi hoàn toàn.

Với khoảng 12 triệu tài khoản, gần như 100% giao dịch được thực hiện qua không gian mạng. Các công ty chứng khoán liên tục tung ra các "vũ khí" số hóa tối tân như mở tài khoản trực tuyến (eKYC), giao dịch trên thiết bị di động, hay ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong chăm sóc khách hàng.

Công nghệ đi trước mở đường, dòng tiền lập tức theo sau. Cùng với quá trình chuyển đổi số, thanh khoản TTCK Việt Nam đã bứt phá ngoạn mục. Giá trị giao dịch bình quân từ mức 29.000 tỷ đồng/phiên trong năm 2025 đã nhanh chóng vượt mốc 31.000 tỷ đồng/phiên vào những tháng đầu năm 2026. Con số này không chỉ đưa Việt Nam lên vị thế dẫn đầu khu vực Đông Nam Á về thanh khoản, mà còn là thước đo chân thực nhất về sự minh bạch, ổn định và sức hấp dẫn của thị trường.

Quả ngọt từ FTSE Russell và "trái tim" KRX

Sự bứt phá về thanh khoản và tính minh bạch chính là nền tảng then chốt giúp FTSE Russell nâng hạng TTCK Việt Nam lên nhóm thị trường mới nổi từ tháng 9/2025, và dự kiến chính thức đưa cổ phiếu Việt Nam vào bộ chỉ số của tổ chức này từ tháng 9/2026.

Để giữ vững thành quả này, hệ thống công nghệ KRX đi vào vận hành trong năm 2025 được xem là bước nâng cấp mang tính lịch sử. Hệ thống này cho phép tích hợp toàn vẹn quy trình giao dịch, thanh toán và giám sát trên cùng một nền tảng. Quan trọng hơn, KRX tạo nền tảng kỹ thuật để thị trường có thể triển khai mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP) vào cuối năm 2026 hoặc đầu năm 2027 là một tiêu chí sống còn để đáp ứng yêu cầu của các tổ chức xếp hạng quốc tế.

Song song đó, UBCKNN cũng đang phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an triển khai Đề án 06 về dữ liệu dân cư, đồng thời xây dựng kho dữ liệu tập trung ứng dụng Big Data, Blockchain và AI. Không chỉ dừng ở hạ tầng, cơ quan quản lý còn chú trọng việc nâng cao "sức đề kháng" cho nhà đầu tư thông qua Đề án tuyên truyền và đào tạo giai đoạn 2025 - 2030, kết hợp cùng các chương trình bảo đảm an ninh mạng cho các công ty chứng khoán.

Giải bài toán Pre-funding, hướng tới mục tiêu MSCI

Tuy nhiên, với tư thế của một thị trường đang lớn, tham vọng của chứng khoán Việt Nam không dừng lại ở FTSE. Tín hiệu về việc MSCI có thể đưa Việt Nam vào danh sách theo dõi nâng hạng (Watchlist) đã được hé lộ trong báo cáo "Niềm tin Tháng 5" của SSI Research, thu hút sự chú ý đặc biệt của giới tài chính.

Bình luận về vấn đề này, chuyên gia kinh tế Nguyễn Quang Huy nhận định, rào cản lớn nhất của Việt Nam hiện nay không còn nằm ở quy mô hay tốc độ tăng trưởng. Điều MSCI tìm kiếm là "độ liền mạch" trong trải nghiệm của dòng vốn quốc tế. Các quỹ đầu tư toàn cầu cần một thị trường vận hành trơn tru ngay cả khi dòng tiền ra - vào ồ ạt.

Chính vì thế, yêu cầu ký quỹ trước giao dịch (pre-funding) đang là điểm nghẽn mang tính biểu tượng. Việc buộc nhà đầu tư nước ngoài phải có đủ tiền trước khi đặt lệnh làm đội chi phí sử dụng vốn và giảm tính linh hoạt của các quỹ lớn. Giải quyết triệt để nút thắt này, cùng với việc xử lý giao dịch thất bại và tự do hóa dòng vốn, sẽ là chìa khóa để chứng khoán Việt Nam bước qua cánh cửa MSCI.

Thay đổi "chất" của dòng tiền

Việc thăng hạng không chỉ mang lại quy mô vốn lớn hơn, mà còn định hình lại đặc tính của dòng tiền. Bà Wanming Du - Giám đốc Chính sách khu vực Châu Á - Thái Bình Dương của FTSE Russell cho biết, dòng tiền sau nâng hạng sẽ là dòng vốn dài hạn, có xu hướng ở lại lâu hơn thay vì mang tính lướt sóng.

Đối với một thị trường vốn phụ thuộc nhiều vào tâm lý nhà đầu tư cá nhân như Việt Nam, sự xuất hiện của dòng vốn ngoại dài hạn sẽ tạo ra đối trọng quan trọng. Nhịp giao dịch sẽ trở nên ổn định, biến động cực đoan giảm bớt và định giá cổ phiếu sẽ phản ánh sát hơn các yếu tố cơ bản.

Để đón đầu dòng chảy này, UBCKNN đang khẩn trương hoàn thiện khung pháp lý, từ việc rà soát sửa đổi Luật Chứng khoán, nghiên cứu cơ chế Sandbox cho Fintech, đến việc chuẩn hóa Open API.

Trải qua gần 20 năm chuyển mình, thị trường chứng khoán Việt Nam đã đi qua giai đoạn "lấy lượng làm trọng" để bước vào kỷ nguyên "lấy chất làm đầu". Bằng quyết tâm cải cách đồng bộ, chứng khoán Việt Nam đã sẵn sàng vươn ra biển lớn, trở thành một điểm đến an toàn, hiện đại và minh bạch trên bản đồ tài chính toàn cầu.