Lan tỏa mô hình “Trường học không rác thải nhựa”: Gieo mầm kinh tế xanh từ giáo dục

Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Cô Tô (Quảng Ninh) nhận giải Sáng tạo

Không chỉ là một cuộc thi, Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam đang dần trở thành phong trào giáo dục môi trường quy mô lớn, nơi những thay đổi nhỏ trong lớp học hôm nay có thể tạo nên chuyển biến lớn cho hành trình phát triển xanh của quốc gia ngày mai.

Ngày 31/01/2026, tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Lễ trao Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam năm 2025 với chủ đề “Trường học không rác thải nhựa”. Sự kiện thu hút hơn 800 đại biểu trong nước và quốc tế tham dự trực tiếp, kết nối trên 200 điểm cầu trực tuyến với khoảng 5.000 người tham gia.

Đặc biệt, hơn 600 học sinh, sinh viên đến từ 16 cơ sở giáo dục tiêu biểu cùng đại diện 60 trường đạt giải trên cả nước đã hội tụ về Cung Thiếu nhi Hà Nội, mang theo những mô hình tái chế, sáng kiến xanh và câu chuyện thực tiễn về hành trình giảm nhựa trong trường học. Không khí sự kiện vì thế không chỉ mang tính tôn vinh, mà còn trở thành diễn đàn truyền cảm hứng mạnh mẽ cho thế hệ trẻ.

Giáo dục – nền tảng của chuyển đổi xanh

Phát biểu tại lễ trao giải, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành khẳng định, Giải thưởng là một sáng kiến quan trọng trong khuôn khổ hợp tác môi trường ASEAN, góp phần thúc đẩy giáo dục môi trường và xây dựng các mô hình trường học xanh, bền vững trong khu vực.

Theo Thứ trưởng, Giải thưởng được triển khai trong khuôn khổ hợp tác của Tổ chức các Quan chức cấp cao Môi trường ASEAN, thể hiện cam kết mạnh mẽ của các quốc gia thành viên, trong đó có Việt Nam, đối với các mục tiêu phát triển bền vững.

Đáng chú ý, chủ đề năm 2025 – “Trường học không rác thải nhựa” – được lựa chọn trong bối cảnh ô nhiễm nhựa đang trở thành thách thức môi trường cấp bách trên toàn cầu. Mỗi năm, Việt Nam phát sinh hàng triệu tấn rác thải nhựa, trong khi tỷ lệ tái chế còn hạn chế, gây áp lực lớn lên hệ sinh thái và đời sống dân cư.

“Rác thải nhựa không chỉ là vấn đề môi trường đơn thuần, mà là trách nhiệm của cả cộng đồng. Đặc biệt, thế hệ trẻ cần được trang bị kiến thức và hình thành thói quen sống xanh từ sớm. Việc lấy trường học làm trung tâm hành động thể hiện tầm nhìn dài hạn, bởi thay đổi hành vi bắt đầu từ giáo dục”, Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh.

Lễ trao Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam năm 2025 thu hút hơn 800 đại biểu trong nước và quốc tế tham dự trực tiếp

Theo ông Lê Thánh công, khi học sinh hiểu và thực hành phân loại rác, hạn chế nhựa dùng một lần, tái sử dụng vật liệu… thì những hành vi này sẽ lan tỏa từ lớp học ra gia đình và xã hội, tạo hiệu ứng cộng hưởng bền vững.

Giải thưởng năm 2025 đã thu hút sự tham gia tích cực của nhiều cơ sở giáo dục trên cả nước. Trên cơ sở đánh giá khách quan, minh bạch của Hội đồng chấm Giải, Ban Tổ chức quyết định trao 60 Giải thưởng cho 60 trường thuộc 3 cấp học: Tiểu học, THCS và THPT, với đầy đủ hạng mục từ Giải Nhất đến Giải Sáng tạo.

Con số này cho thấy mô hình “Trường học sinh thái – Trường học không rác thải nhựa” đã thực sự tạo được sức hút lớn trong hệ thống giáo dục.

Không chỉ tập trung ở các đô thị lớn, nhiều địa phương miền núi, vùng sâu, vùng xa như Lào Cai, Cao Bằng, Gia Lai, Đắk Lắk, Tuyên Quang, Lạng Sơn cũng tích cực tham gia. Điều này phản ánh tính bao trùm và nhân văn của Giải thưởng, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục môi trường cho học sinh ở những khu vực còn nhiều khó khăn.

Theo Hội đồng xét chọn, nhiều mô hình tại các trường vùng sâu tuy đơn giản nhưng mang lại hiệu quả thiết thực: phân loại rác tại nguồn, tái sử dụng chai nhựa làm chậu cây, hạn chế đồ nhựa dùng một lần trong căng tin, tổ chức “đổi rác lấy cây xanh”, hay các buổi ngoại khóa gắn với bảo vệ môi trường địa phương.

Những hành động nhỏ ấy không chỉ giúp giảm rác thải, mà còn góp phần hình thành tư duy tiết kiệm tài nguyên, trách nhiệm với cộng đồng cho học sinh.

Doanh nghiệp đồng hành cùng giáo dục xanh

Từ góc độ đơn vị đồng hành, bà Lê Thái Hà, Giám đốc Điều hành Quỹ Vì tương lai xanh – Tập đoàn Vingroup, cho rằng giải quyết bài toán rác thải nhựa không thể chỉ dựa vào công nghệ hay chính sách, mà quan trọng hơn là thay đổi nhận thức và hành vi xã hội.

“Trường học chính là nền tảng quan trọng nhất để hình thành các giá trị xanh một cách tự nhiên và bền bỉ. Khi trẻ em hiểu và thực hành sống xanh từ nhỏ, những thói quen đó sẽ theo các em suốt cuộc đời”, bà Hà chia sẻ.

Bà Lê Thái Hà, Giám đốc Quỹ Vì tương lai xanh phát biểu

Theo bà, việc doanh nghiệp đồng hành cùng các sáng kiến giáo dục môi trường không chỉ thể hiện trách nhiệm xã hội, mà còn góp phần tạo dựng hệ sinh thái phát triển bền vững, nơi tăng trưởng kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường.

Ở góc độ truyền thông, ông Nguyễn Ngọc Thạch, Tổng biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường, nhấn mạnh vai trò trung tâm của học sinh trong hành trình xây dựng trường học sinh thái.

“Các em mang đến đây không chỉ là mô hình, sáng kiến, mà còn là tinh thần trách nhiệm và niềm tin vào tương lai bền vững. Học sinh chính là chủ thể của quá trình thay đổi”, ông Thạch nói.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn, giáo dục môi trường đóng vai trò như “mắt xích đầu tiên” để hình thành nền tảng xã hội bền vững. Những chương trình như Trường học sinh thái không chỉ mang ý nghĩa thi đua, mà còn là giải pháp đầu tư dài hạn cho nguồn nhân lực xanh.

Từ việc giảm túi nylon, chai nhựa trong lớp học hôm nay, một thế hệ công dân có ý thức môi trường sẽ được hình thành, góp phần thúc đẩy tiêu dùng bền vững, kinh tế tuần hoàn và tăng trưởng xanh trong tương lai.

Nhân dịp này, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tặng bằng khen cho các cá nhân, tập thể thuộc Quỹ Vì tương lai xanh, Vụ Hợp tác quốc tế và Báo Nông nghiệp và Môi trường vì những đóng góp tích cực trong tổ chức Giải thưởng.

Có thể thấy, khi giáo dục, chính sách và doanh nghiệp cùng chung tay, mô hình “Trường học không rác thải nhựa” không chỉ dừng lại ở một phong trào, mà đang từng bước trở thành nền tảng để Việt Nam nuôi dưỡng một thế hệ sống xanh, hành động xanh – nhân tố quyết định cho con đường phát triển bền vững trong những thập kỷ tới.