Luật Địa chất và Khoáng sản mới thúc đẩy minh bạch, mở đường cho phát triển bền vững

Hội nghị tuyên truyền, phổ biến Luật Địa chất và Khoáng sản số 54/2024/QH15

Ngày 21/8/2025, Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường và Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp tổ chức Hội nghị “Tuyên truyền, phổ biến Luật Địa chất và Khoáng sản số 54/2024/QH15 và các văn bản hướng dẫn thi hành”.

Phát biểu khai mạc Hội nghị, TS. Đào Xuân Hưng, Tổng Biên tập Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường cho biết, việc phổ biến Luật Địa chất và Khoáng nhằm bảo đảm sự minh bạch và hiệu quả trong việc thực thi, biến các quy định pháp luật thành hành động cụ thể, phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, việc quản lý và khai thác khoáng sản phải đi đôi với bảo vệ môi trường và hướng tới phát triển bền vững. Theo Tiến sĩ Đào Xuân Hưng, việc tuyên truyền rộng rãi luật này là cần thiết để luật "nhanh chóng đi vào cuộc sống".

Là cơ quan truyền thông chính sách trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường cam kết sẽ chủ động trong việc đưa những quy định mới đến với các doanh nghiệp, người dân một cách kịp thời, chính xác và sinh động. Đồng thời, tạp chí cũng sẽ đẩy mạnh truyền thông về Luật Địa chất và Khoáng sản qua nhiều hình thức sáng tạo, gần gũi và thiết thực hơn.

Phát biểu tại hội nghị, ông Trần Quý Kiên - Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, Luật Địa chất và Khoáng sản số 54/2024/QH15; Nghị định số 193/2025/NĐ-CP ngày 2-7-2025 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Địa chất và khoáng sản; 7 thông tư hướng dẫn thi hành là kết quả của quá trình nghiên cứu công phu, tổng kết thực tiễn quản lý tài nguyên, đồng thời tiếp thu chọn lọc kinh nghiệm quốc tế. Đây là bộ công cụ pháp lý quan trọng nhằm hoàn thiện hệ thống quản lý nhà nước, nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng tiết kiệm và bền vững nguồn tài nguyên khoáng sản - một loại tài sản đặc biệt, hữu hạn và không thể tái tạo của quốc gia.

Tài nguyên khoáng sản là tài sản vô giá của quốc gia, là nguồn lực quan trọng phục vụ phát triển bền vững đất nước. Luật Địa chất và Khoáng sản số 54 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành đã tạo ra hành lang pháp lý hiện đại, minh bạch, nhưng để Luật thực sự đi vào cuộc sống, rất cần sự chung tay quyết liệt, đồng bộ từ Trung ương đến địa phương, từ cơ quan quản lý đến từng tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp.

TS. Mai Thế Toản, Phó Cục trưởng Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam đã trình bày chuyên đề “tổng quan Luật Địa chất và Khoáng sản số 54/2024/QH15 và các văn bản hướng dẫn thi hành”. Theo đó, Luật mới đã đưa ra khái niệm "diện tích khu vực thực hiện đầu tư khai thác khoáng sản" thay vì chỉ dùng từ "khu vực khai thác". Điều này giúp phân định rõ ràng giữa diện tích mỏ (khai trường) và các công trình phụ trợ như nhà máy, đường sá, hồ chứa... Việc này tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho các tổ chức, cá nhân khi thực hiện thủ tục thuê đất, tránh nhầm lẫn và sai sót.

Để tránh những vi phạm và đảm bảo hoạt động khai thác đúng bản chất, luật quy định rõ 4 nội dung cốt lõi của giấy phép khai thác như giới hạn không gian khai thác, xác định loại và số lượng khoáng sản được phép khai thác, quy định sản lượng tối đa và cách thức khai thác và thời gian được phép hoạt động.

Đặc biệt, việc xác định công suất khai thác linh hoạt hơn. Thay vì chia đều trữ lượng cho số năm để ra công suất, các doanh nghiệp có thể lập dự án với công suất tối đa, giúp họ chủ động điều chỉnh sản lượng theo biến động thị trường.

Luật mới đã hoàn thiện các quy định về việc điều chỉnh, cấp lại và cấp đổi giấy phép khai thác, khắc phục những thiếu sót của các văn bản cũ. Điều này giúp các doanh nghiệp dễ dàng hơn trong việc gia hạn, thay đổi nội dung giấy phép, thậm chí cả khi giấy phép đã hết hạn (sau khi bị xử phạt hành chính).

TS. Mai Thế Toản cho biết, Luật mới có những quy định quan trọng về việc sử dụng đất đá thải và quặng đuôi, hình thành khái niệm "thu hồi khoáng sản" để tách bạch với hoạt động khai thác chính. Điều này giúp các doanh nghiệp tận dụng tối đa tài nguyên, đặc biệt là trong quá trình đóng cửa mỏ, khi họ phát hiện thêm khoáng sản trên bãi thải.

Luật mới thể hiện tinh thần cải cách mạnh mẽ, cắt giảm thời gian và chi phí thực hiện thủ tục hành chính từ 30% đến 80%. Nhiều thẩm quyền được phân cấp cho địa phương, giúp giải quyết hồ sơ nhanh chóng và hiệu quả hơn.

Ngoài ra, luật cũng bổ sung những điểm mới như phân loại khoáng sản theo nhóm để quản lý phù hợp, bổ sung chế định thu hồi khoáng sản đi kèm dự án khác và đa dạng hóa nguồn tài chính cho việc thăm dò, khai thác.

Những thay đổi này nhằm tạo ra một môi trường pháp lý thông thoáng, thúc đẩy tăng trưởng, đồng thời vẫn đảm bảo công tác quản lý tài nguyên hiệu quả và bền vững.