Nâng cao năng lực hội nhập quốc tế cho doanh nghiệp ngành lương thực - thực phẩm

Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ hướng tới sự phát triển bền vững, ngành nông sản và thực phẩm chế biến Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi quan trọng khi các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới mang lại ưu đãi thuế quan nhưng cũng đặt ra các hàng rào kỹ thuật và tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe.

Bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC), cho biết kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 6 tháng đầu năm 2026 ước đạt 35,88 tỷ USD, tăng 6% so với cùng kỳ. Riêng TP.HCM tiếp tục thể hiện vai trò đầu tàu khi chỉ số sản xuất công nghiệp ngành lương thực, thực phẩm tăng 12%, góp phần thúc đẩy GRDP của Thành phố tăng 8,27% - mức tăng trưởng cao nhất trong vòng 5 năm qua.

Tuy nhiên, dù các hiệp định thương mại tự do (FTA) mở ra nhiều ưu đãi, nhưng thuế quan chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp đáp ứng được bộ tiêu chuẩn ngày càng chặt chẽ của thị trường quốc tế.

Để thích ứng với tình hình mới, bà Trần Thị Phương Hoa, Phó Chủ tịch Hiệp hội Lương thực - Thực phẩm Thành phố (FFA), chỉ ra một xu hướng dịch chuyển quan trọng của thương mại quốc tế.

“Hội nhập hiện nay không đơn thuần là mở rộng thị trường hay cạnh tranh bằng giá cả. Người tiêu dùng toàn cầu đã thay đổi tư duy: vừa quan tâm đến sản phẩm cuối cùng và vừa chú trọng đến quy trình doanh nghiệp tạo ra sản phẩm đó. Tính minh bạch, trách nhiệm với cộng đồng và cam kết phát triển bền vững chính là yếu tố then chốt quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam trong giai đoạn mới” – bà Hoa chia sẻ.

Đánh giá thêm về các rào cản kỹ thuật, ông Đặng Bùi Khuê, Cố vấn Cấp cao Công ty TNHH Tư vấn và Đào tạo SMP, cho biết chi tiết về Hiệp định CPTPP. Thực tế rằng mức thuế quan giảm về 0% có thể khiến doanh nghiệp thiếu đi sự chuẩn bị cần thiết, trong khi thách thức lớn nhất nằm ở các hàng rào kỹ thuật chặt chẽ.

Theo đó, Hiệp định CPTPP không chỉ đòi hỏi kiểm dịch động thực vật (SPS) hay tiêu chuẩn kỹ thuật (TBT), mà còn ràng buộc pháp lý về quyền lao động theo chuẩn ILO, bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học và nguồn nguyên liệu hợp pháp. Doanh nghiệp cần chuẩn bị nguồn lực tài chính phù hợp để đáp ứng chi phí kiểm nghiệm và chứng nhận quốc tế nhằm duy trì lợi thế cạnh tranh.

Một trong những vấn đề quan trọng được các doanh nghiệp quan tâm chính là tiếp cận thị trường toàn cầu. Thực tế, thời gian qua Việt Nam dẫn đầu thế giới về xuất khẩu nhiều mặt hàng nhưng thương hiệu đôi khi chưa được nhận diện rõ nét do thường thông qua các nhà phân phối nước ngoài. Bằng việc tận dụng nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới, doanh nghiệp có thể bán hàng trực tiếp (B2C) và tiếp cận trực tiếp dữ liệu người tiêu dùng.

Giải pháp này đã được minh chứng qua câu chuyện của Rong nho Trường Thọ – một sản phẩm nội địa lọt top 9 trong danh mục bán chạy nhất trên Amazon và đạt mức tiêu thụ ổn định 1.000 sản phẩm/tháng.

Ngoài ra, các doanh nghiệp xuất khẩu còn phải đặt ra thách thức tiêu chuẩn xanh, TS Hoàng Văn Việt, Nhà Sáng lập và Chủ tịch Hội đồng Chiến lược, Cộng đồng Doanh nhân Trí thức Toàn cầu (GIBA), đề xuất các giải pháp công nghệ mang tính định hướng.

“Thông điệp rằng tiêu chuẩn xanh hiện nay không còn là yếu tố mang tính hình thức, mà đã trở thành năng lực cạnh tranh cốt lõi. Khách hàng tại các thị trường phát triển đòi hỏi doanh nghiệp phải có dữ liệu minh chứng thực tế cho các cam kết xanh. Hướng đi bền vững là cần kết nối toàn bộ chuỗi giá trị: từ việc đảm bảo chất lượng tại vùng trồng, ứng dụng công nghệ chế biến sâu tại nhà máy, đến thương mại hóa hiệu quả trên thị trường” – ông Việt nhấn mạnh

Theo các chuyên gia, dù năm 2025 xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam đạt mức cao, vượt mốc 70 tỷ USD, thực trạng ngành vẫn còn những hạn chế trong việc tối ưu hóa giá trị tài nguyên. Tỷ lệ chế biến sâu của ngành hiện ở mức khoảng 23%, điển hình như cà phê có tới 91% là xuất khẩu thô, khiến doanh nghiệp bỏ lỡ nhiều giá trị gia tăng.

Bên cạnh đó, tỷ lệ hao hụt rau quả sau thu hoạch lên tới 20-30% cùng áp lực từ các rào cản phi thuế quan đang làm ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả kinh doanh, chính vì vậy các doanh nghiệp càng doanh nghiệp cần chú trọng nâng cao năng lực cạnh tranh trong quá trình hội nhập quốc tế.