Ngân hàng giúp doanh nghiệp dựng 'lá chắn' trước biến động tỷ giá

Chủ động trước biến động thay vì chạy theo tỷ giá

Hoạt động thương mại quốc tế tiếp tục là một trong những điểm sáng của nền kinh tế năm 2026. Theo số liệu của Cục Thống kê, lũy kế 8 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 770,14 tỷ USD, tăng 28,7% so với cùng kỳ; trong đó xuất khẩu đạt 374,84 tỷ USD, tăng 22,4% và nhập khẩu đạt 395,3 tỷ USD, tăng 35,3%. Cán cân thương mại hàng hóa nhập siêu 20,46 tỷ USD.

Đối với đầu tư, vốn FDI đăng ký cấp mới, vốn đăng ký điều chỉnh và giá trị góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài đạt 40,63 tỷ USD, tăng 55,4% so với cùng kỳ; vốn thực hiện cũng đạt 17,25 tỷ USD, tăng 12%. Đầu tư của Việt Nam ra nước ngoài trong tám tháng năm 2026 có 113 dự án được cấp mới giấy chứng nhận đầu tư với tổng số vốn của phía Việt Nam (vốn cấp mới và điều chỉnh) đạt 2,62 tỷ USD, gấp 4,7 lần so với cùng kỳ năm trước.

Quy mô thương mại và đầu tư quốc tế gia tăng kéo theo nhu cầu thanh toán, mua bán và nguồn thu ngoại tệ ngày càng lớn. Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường tài chính quốc tế còn nhiều biến động, tỷ giá cũng trở thành một biến số có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Ngân hàng giúp doanh nghiệp dựng 'lá chắn' trước biến động tỷ giá

Áp lực này càng đáng lưu ý khi các ngân hàng trung ương lớn được dự báo có thể sẽ tiếp tục tăng lãi suất để kiểm soát lạm phát, trong khi căng thẳng địa chính trị và giá năng lượng tiếp tục tác động đến thị trường tài chính toàn cầu. Đối với doanh nghiệp có các khoản phải thu, phải trả bằng ngoại tệ, biến động tỷ giá có thể tác động trực tiếp tới chi phí đầu vào, doanh thu và biên lợi nhuận của từng hợp đồng.

Đặc biệt, quý IV/2026 là giai đoạn doanh nghiệp vừa phải tăng tốc hoàn thành kế hoạch năm, vừa chuẩn bị đơn hàng và kế hoạch tài chính cho năm 2027. Vì vậy, bài toán không chỉ là tìm kiếm nguồn vốn hay ngoại tệ để thanh toán mà còn là chủ động xây dựng kịch bản cho những khoản thu, chi ngoại tệ trong tương lai.

Ông Nguyễn Cảnh Thức, Giám đốc Tài chính một doanh nghiệp xuất nhập khẩu cho biết, các quyết định lãi suất từ Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) hay các ngân hàng trung ương lớn thường chỉ là điểm khởi đầu. Điều doanh nghiệp quan tâm không chỉ là mức điều chỉnh lãi suất mà còn là phản ứng của thị trường sau đó và những tác động có thể xảy ra đối với các khoản ngoại tệ của doanh nghiệp.

Theo ông Thức, việc chuẩn bị trước các kịch bản tỷ giá cho những khoản thanh toán hoặc nguồn thu ngoại tệ trong tương lai ngày càng quan trọng hơn so với việc chờ biến động xảy ra rồi mới tìm cách ứng phó.

Nhận định về tác động từ bên ngoài, TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, cho rằng chu kỳ thắt chặt tiền tệ của Fed có thể tạo ra một số áp lực đối với Việt Nam. Lãi suất USD tăng có thể khiến đồng USD mạnh lên, qua đó gây sức ép lên VND. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng cụ thể còn phụ thuộc vào diễn biến của thị trường quốc tế cũng như các yếu tố nội tại của nền kinh tế.

TS. Lê Duy Bình nhận định, nếu Fed tăng lãi suất mà Việt Nam tiếp tục duy trì định hướng chính sách tiền tệ hiện nay, bài toán đặt ra sẽ là cân bằng giữa mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng, kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá. Trong bối cảnh đó, điều hành chính sách tiền tệ cần tiếp tục linh hoạt, phối hợp nhiều công cụ nhằm hạn chế các tác động bất lợi từ bên ngoài.

Trong khi đó, chuyên gia kinh tế, TS. Nguyễn Đức Độ cho rằng nếu việc Fed tăng lãi suất chỉ mang tính điều chỉnh trong ngắn hạn, tác động đối với Việt Nam sẽ không quá lớn. Vị chuyên gia này cho rằng từ nay đến cuối năm, tỷ giá vẫn có khả năng duy trì ổn định, dù diễn biến cụ thể còn phụ thuộc vào chính sách của Fed, xu hướng đồng USD và cung - cầu ngoại tệ trong nước. Với mặt bằng lãi suất hiện tại cùng các công cụ điều hành của NHNN, dư địa kiểm soát biến động tỷ giá vẫn còn.

Thêm công cụ giúp doanh nghiệp phòng vệ tỷ giá

Trong bối cảnh biến động tỷ giá ngày càng trở thành một phần của bài toán kinh doanh, nhu cầu của doanh nghiệp đối với ngân hàng cũng thay đổi. Bên cạnh nguồn vốn và ngoại tệ phục vụ thanh toán, doanh nghiệp cần thêm thông tin thị trường, công cụ phòng ngừa rủi ro và các giải pháp quản trị dòng tiền phù hợp với chu kỳ xuất, nhập khẩu.

Thực tế cho thấy, các ngân hàng đang mở rộng hỗ trợ theo hướng này. Một số nhà băng đưa hoạt động ngoại hối lên nền tảng số, cho phép doanh nghiệp theo dõi diễn biến thị trường và thực hiện giao dịch ngoại tệ thuận tiện hơn. Chẳng hạn, ACB tích hợp trên nền tảng FX ONE các thông tin về thị trường, dự báo tỷ giá và giao dịch ngoại tệ.

Các dự báo được thực hiện với một số cặp tiền phổ biến như USD/VND, EUR/VND, JPY/VND, AUD/VND và CAD/VND. Đồng thời, các bản tin kinh tế vĩ mô, xuất nhập khẩu và phân tích ngành giúp doanh nghiệp có thêm cơ sở xây dựng kịch bản thanh toán hoặc nhận tiền trong tương lai, thay vì chỉ quyết định giao dịch khi nhu cầu ngoại tệ đã phát sinh.

Ở một hướng khác, hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu đang được kết hợp giữa tín dụng, thanh toán và ngoại hối. Với doanh nghiệp xuất khẩu, nhu cầu vốn thường xuất hiện từ trước khi giao hàng để thu mua nguyên liệu, gia công và hoàn thiện sản phẩm, trong khi nguồn thu chỉ về sau khi thực hiện hợp đồng.

SHB hiện triển khai tài trợ xuất khẩu trước khi giao hàng ngay khi doanh nghiệp có hợp đồng xuất khẩu, đồng thời cung cấp các dịch vụ thanh toán quốc tế và sản phẩm ngoại hối. Việc kết nối các khâu từ vốn, thanh toán đến ngoại tệ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong chu kỳ thực hiện đơn hàng.

Đáng chú ý, bên cạnh giao dịch ngoại tệ giao ngay, các công cụ như mua bán ngoại tệ kỳ hạn và hoán đổi tiền tệ đang trở thành giải pháp để doanh nghiệp quản trị rủi ro tỷ giá. Thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào mức tỷ giá tại thời điểm thanh toán, doanh nghiệp có thể tính toán phương án phù hợp với dòng tiền và nghĩa vụ ngoại tệ trong tương lai.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa với những doanh nghiệp có khoảng thời gian tương đối dài từ lúc ký hợp đồng đến khi thanh toán. Khi đó, biến động tỷ giá trong thời gian thực hiện hợp đồng có thể làm thay đổi chi phí hoặc giá trị khoản thu so với tính toán ban đầu. Việc chủ động lựa chọn công cụ ngoại hối phù hợp vì vậy góp phần tăng khả năng kiểm soát chi phí tài chính và hạn chế tác động bất lợi của tỷ giá.

Tuy nhiên, khả năng phòng vệ của từng doanh nghiệp cũng cần đặt trong bối cảnh chung của thị trường ngoại hối. Sự ổn định của thị trường và khả năng đáp ứng nhu cầu ngoại tệ hợp pháp là nền tảng quan trọng để các doanh nghiệp cũng như ngân hàng thương mại chủ động hơn trong kế hoạch kinh doanh.

Thời gian qua, NHNN điều hành tỷ giá linh hoạt, phối hợp đồng bộ các công cụ chính sách tiền tệ. Trong những giai đoạn thanh khoản thị trường chịu áp lực lớn, NHNN triển khai công cụ hoán đổi ngoại tệ với khối lượng và kỳ hạn phù hợp nhằm bổ sung nguồn cung thanh khoản, đồng thời duy trì chênh lệch lãi suất ở mức phù hợp để hỗ trợ ổn định tỷ giá.

Phó Thống đốc NHNN Phạm Thanh Hà khẳng định, NHNN sẽ tiếp tục điều hành đồng bộ cung - cầu ngoại tệ và thanh khoản VND nhằm ổn định thị trường ngoại tệ, bảo đảm thanh khoản thông suốt cho nền kinh tế.

Bên cạnh các công cụ điều hành, nguồn cung ngoại tệ cũng đang có những yếu tố hỗ trợ. Dòng vốn FDI duy trì tích cực, kiều hối tiếp tục tăng, trong khi sự phục hồi của du lịch tạo thêm nguồn thu ngoại tệ cho nền kinh tế.

Theo TS. Lê Duy Bình, nền tảng kinh tế vĩ mô và các cân đối lớn của nền kinh tế vẫn được duy trì khá vững chắc, tạo điều kiện để sử dụng các công cụ điều hành phù hợp nhằm nâng cao sức chống chịu trước những thay đổi của môi trường lãi suất quốc tế.

Một yếu tố khác là niềm tin thị trường. TS. Lê Duy Bình cho biết thời gian qua, NHNN đã góp phần hạn chế tâm lý kỳ vọng mất giá của đồng Việt Nam khi tỷ giá có sự vận động hai chiều, đồng thời đáp ứng các nhu cầu ngoại tệ hợp pháp của người dân và doanh nghiệp. Điều này giúp giảm tâm lý tích trữ USD, qua đó hạn chế áp lực lên cầu ngoại tệ.