Ngân hàng hạ lãi suất bền vững trên nền tảng hoạt động an toàn

Dành nguồn lực chia sẻ chi phí vốn với doanh nghiệp

Nhu cầu vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh cuối năm đặt ra yêu cầu hệ thống ngân hàng tiếp tục đồng hành với doanh nghiệp, nhất là trong việc giảm chi phí tài chính. Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước (NHNN), nhiều ngân hàng đã triển khai các chương trình tín dụng ưu đãi, chủ động cân đối nguồn lực để giảm lãi suất cho vay. Tính đến thời điểm hiện nay, hàng chục ngân hàng đã giảm lãi suất huy động đầu vào đồng thời tung nhiều gói tín dụng ưu đãi, hướng tới các lĩnh vực ưu tiên, sản xuất, kinh doanh.

Tại Agribank, chương trình giảm lãi suất cho vay được triển khai từ ngày 19/10, với mức giảm tới 2%/năm so với mức thông thường, tập trung vào khách hàng sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên. Ngân hàng dự kiến dành khoảng 2.000 tỷ đồng từ nguồn lực tài chính để hỗ trợ người dân, doanh nghiệp.

Các ngân hàng đang dành hàng nghìn tỷ đồng từ nguồn lực tài chính, tiết giảm chi phí và chấp nhận giảm một phần thu nhập để hỗ trợ người dân, doanh nghiệp

Bên cạnh đó, Agribank đang triển khai các chương trình tín dụng ưu đãi với tổng dư nợ khoảng 275.000 tỷ đồng, lãi suất cho vay bình quân khoảng 6,6%/năm, thấp hơn 2–2,5 điểm phần trăm so với mức thông thường. Các chương trình đã làm giảm thu nhập lãi của ngân hàng khoảng 6.000 tỷ đồng.

Tại BIDV, ông Lê Ngọc Lâm, Chủ tịch Hội đồng quản trị cho biết ngân hàng cam kết triển khai gói tín dụng quy mô khoảng 100.000 tỷ đồng, kỳ hạn cho vay đến 6 tháng, dành cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên. Mức giảm lãi suất cho vay được ngân hàng cam kết từ 1,5–2 điểm phần trăm/năm; lãi suất cho vay ở mức 6–7%/năm, tùy theo kỳ hạn.

Để thực hiện, BIDV sẽ tiết giảm chi phí và giảm lãi suất huy động vốn đầu vào, tạo cơ sở hạ lãi suất cho vay. Với gói tín dụng này, ngân hàng dự kiến giảm thu nhập khoảng 500 tỷ đồng để hỗ trợ doanh nghiệp và người dân.

Theo chuyên gia, các khoản giảm thu nhập trên phản ánh nguồn lực ngân hàng dành cho khách hàng, song không đồng nghĩa lợi nhuận sẽ giảm tương ứng, bởi kết quả cuối cùng còn phụ thuộc chi phí huy động, chi phí hoạt động, dự phòng rủi ro và tăng trưởng kinh doanh.

Theo phân tích của Công ty Chứng khoán TCBS, nếu phần dư nợ được giảm lãi suất từ 1,5–2 điểm phần trăm/năm chiếm khoảng 3–5% danh mục cho vay, biên lãi ròng (NIM) toàn ngành có thể giảm khoảng 0,03–0,07 điểm phần trăm, lợi nhuận trước thuế giảm khoảng 2–4%. Nhóm ngân hàng có vốn Nhà nước chi phối chịu áp lực lớn hơn khi đi đầu thực hiện chủ trương hỗ trợ, trong khi mặt bằng lãi suất cho vay vốn đã thấp và dư địa giảm thêm không nhiều.

Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn cho rằng, trong bối cảnh doanh nghiệp chịu áp lực lớn từ chi phí vốn, các ngân hàng thương mại cần cân bằng giữa mục tiêu lợi nhuận và trách nhiệm hỗ trợ nền kinh tế. Việc duy trì kết quả kinh doanh tốt để phục vụ kế hoạch phát hành cổ phiếu, tăng vốn và thu hút nhà đầu tư là nhu cầu chính đáng. Tuy nhiên, các ngân hàng cần rà soát, cân đối lại kế hoạch lợi nhuận, dành một phần nguồn lực hỗ trợ cả khách hàng hiện hữu và khách hàng vay mới. Yêu cầu đặt ra là hỗ trợ phải thực chất, được cụ thể hóa bằng phương án phù hợp với khả năng của từng ngân hàng và nhu cầu của khách hàng. Khi đó, kết quả kinh doanh tốt trở thành nền tảng để ngân hàng tăng sức chống chịu, đồng thời có thêm điều kiện đồng hành với doanh nghiệp.

Chia sẻ nguồn lực đi đôi cùng giữ vững an toàn

Theo đánh giá của các chuyên gia, giảm lãi suất cho vay cần đi cùng giải pháp giảm chi phí vốn. Sự đồng thuận của các ngân hàng trong điều chỉnh lãi suất huy động, hạn chế cạnh tranh đẩy giá vốn đầu vào lên cao có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng duy trì các mức cho vay phù hợp.

Tuy nhiên, chi phí huy động bình quân có độ trễ so với việc điều chỉnh biểu lãi suất niêm yết, do các khoản tiền gửi trước đó vẫn được trả lãi theo hợp đồng. Vì vậy, khi giảm lãi suất cho vay, ngân hàng phải đồng thời cân đối thanh khoản, cơ cấu kỳ hạn nguồn vốn và khả năng duy trì tiền gửi. Việc giảm lãi suất đầu vào cũng cần tính đến lợi ích của người gửi tiền, bảo đảm nguồn vốn ổn định để đáp ứng nhu cầu tín dụng.

Cùng với huy động, tiết giảm chi phí vận hành là nguồn tạo dư địa hỗ trợ khách hàng. Đơn giản hóa quy trình, ứng dụng công nghệ và nâng hiệu quả sử dụng nguồn lực có thể giúp ngân hàng giảm chi phí phục vụ, qua đó chia sẻ một phần lợi ích với người vay.

Dù vậy, giảm lãi suất không thể tách rời yêu cầu duy trì năng lực tài chính. Chuyên gia TS. Nguyễn Trí Hiếu cho rằng các ngân hàng cần giữ mức lợi nhuận hợp lý; việc giảm lãi suất cho vay quá mạnh có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh lời, từ đó tác động tới sự an toàn của hệ thống cung ứng vốn cho nền kinh tế. Lợi nhuận là nguồn lực để ngân hàng bổ sung vốn, đầu tư công nghệ, nâng cao năng lực quản trị và xử lý rủi ro. Bởi vậy, điều cần hướng tới là mức lợi nhuận hợp lý, có chất lượng, gắn với khả năng hỗ trợ khách hàng lâu dài.

Thống đốc Phạm Đức Ấn đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát nợ xấu, quản lý nợ thực chất và bảo đảm lợi nhuận thực. Theo Thống đốc, nếu khoản nợ xấu được chuyển thành nợ tốt không đúng thực chất, ngân hàng có thể vừa ghi nhận lãi dự thu, vừa giảm nghĩa vụ trích lập dự phòng, khiến lợi nhuận ghi nhận không phản ánh đúng tình hình tài chính. Vì vậy, Thống đốc yêu cầu các ngân hàng phải rà soát, cân đối hoạt động kinh doanh, bảo đảm lợi nhuận thực chất, tránh tích tụ những rủi ro có thể gây khó khăn lớn hơn khi tình hình kinh tế diễn biến bất lợi.

Ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cho rằng, hỗ trợ doanh nghiệp cũng chính là bảo vệ lợi ích lâu dài của ngân hàng. Khi doanh nghiệp duy trì hoạt động, tạo ra lợi nhuận và có khả năng trả nợ, ngân hàng mới bảo đảm được chất lượng tín dụng và tiếp tục phát triển. Ngược lại, lãi suất quá cao có thể làm suy giảm khả năng trả nợ, gia tăng rủi ro tín dụng.

Do đó, hiệu quả của giảm lãi suất cần được nhìn nhận qua phần chi phí doanh nghiệp thực sự tiết kiệm được, khả năng tiếp cận vốn và kết quả sử dụng vốn. Nguồn vốn ưu đãi chỉ phát huy đầy đủ tác dụng khi đến với các phương án khả thi, hỗ trợ sản xuất, việc làm và các động lực tăng trưởng.

Về dài hạn, ông Tú cho rằng cần phối hợp đồng bộ chính sách tài chính, tiền tệ và phát triển các kênh huy động vốn ngoài ngân hàng. Khi nhu cầu vốn của nền kinh tế chủ yếu dồn vào tín dụng, ngân hàng phải tăng huy động, tạo áp lực lên lãi suất đầu vào và lãi suất cho vay. Thị trường vốn phát triển sẽ chia sẻ nhu cầu này, nhất là vốn trung, dài hạn, qua đó giảm sức ép đối với hệ thống ngân hàng.