Nông sản Đắk Lắk: Từ “vựa hàng” đến trung tâm giá trị toàn cầu

Dư địa gia tăng giá trị

Với hơn 210.000ha và sản lượng trên 530.000 tấn mỗi năm, cà phê tiếp tục là ngành hàng chủ lực của Đắk Lắk. Từ một vùng nguyên liệu, cà phê Buôn Ma Thuột trở thành chỉ dẫn địa lý được bảo hộ tại nhiều quốc gia, gắn với vùng đất bazan, kinh nghiệm canh tác và văn hóa bản địa.

Để duy trì đà tăng trưởng, nông sản Đắk Lắk cần đi sâu hơn vào chế biến, truy xuất nguồn gốc và xây dựng chuỗi giá trị (Ảnh C.T)

Tuy nhiên, dư địa gia tăng giá trị của ngành hàng này đang nằm nhiều ở phía sau khâu sản xuất. Phân loại, rang xay, cà phê hòa tan, cà phê đặc sản, bao bì và hệ thống phân phối đang trở thành những mắt xích cần được đầu tư mạnh hơn.

Thực tế tại Simexco DakLak cho thấy dư địa của thị trường quốc tế vẫn rất lớn. Doanh nghiệp có doanh thu hàng năm hơn 15.000 tỷ đồng, xuất khẩu khoảng 120.000 tấn cà phê và 15.000 tấn hồ tiêu mỗi năm đến hơn 100 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Ông Lê Đức Huy, Chủ tịch Hội đồng quản trị Simexco DakLak cho rằng, liên kết chuỗi giá trị là nền tảng để ngành hàng tiến tới một nền nông nghiệp xuất khẩu theo chuẩn cao hơn, xây dựng thương hiệu nông sản xanh, sạch và bền vững.

Từ yêu cầu của thị trường, phương thức sản xuất tại vùng nguyên liệu cũng đang thay đổi. Anh Tạ Duy Thanh, hộ liên kết có gần 3ha cà phê với Simexco DakLak tại xã Dliê Ya cho biết, gia đình phải duy trì cây che bóng, thảm cỏ giữ ẩm, sử dụng phân bón hữu cơ vi sinh và thu hái quả chín đạt trên 95%. Đổi lại, sản phẩm được doanh nghiệp thu mua với giá cao hơn.

Với thị trường châu Âu, yêu cầu về sản phẩm không gây mất rừng đang thúc đẩy quá trình số hóa vùng trồng, đối chiếu dữ liệu bản đồ và truy xuất đến từng nông hộ. Đây là điều kiện quan trọng để nông sản tiếp cận những phân khúc có giá trị cao.

Sầu riêng cần giữ “tấm hộ chiếu” xuất khẩu

Nếu cà phê đang đứng trước yêu cầu nâng giá trị chế biến, sầu riêng lại đối diện bài toán kiểm soát chất lượng và mã số vùng trồng.

Đắk Lắk hiện có 280 mã số vùng trồng sầu riêng được phê duyệt, với khoảng 7.500ha và 42 cơ sở đóng gói đủ điều kiện xuất khẩu.

Tỉnh Đắk Lắk đang yêu cầu rà soát từng mã số, xử lý tình trạng tranh chấp, chồng lấn và đẩy nhanh hồ sơ cấp mới (Ảnh C.Thái)

Ông Trần Văn Thắng, Giám đốc HTX Nông nghiệp Xanh cho rằng, mã số vùng trồng là “tấm hộ chiếu” khẳng định uy tín, chất lượng và tính minh bạch của sầu riêng Đắk Lắk trên thị trường quốc tế. Việc kiểm soát chặt chẽ mã số, an toàn thực phẩm và quy trình sản xuất vì vậy có ý nghĩa quyết định đối với khả năng duy trì thị trường xuất khẩu.

Tỉnh Đắk Lắk đang yêu cầu rà soát từng mã số, xử lý tình trạng tranh chấp, chồng lấn và đẩy nhanh hồ sơ cấp mới. Đồng thời, năng lực thu mua, sơ chế, bóc tách múi, cấp đông của 109 cơ sở kinh doanh cũng được đánh giá để chủ động cho niên vụ 2026.

Định hướng tiêu thụ được đặt theo hướng đa dạng hóa thị trường, kết hợp xuất khẩu quả tươi với sầu riêng bóc múi, cấp đông sang các thị trường như Trung Quốc, Đài Loan, Singapore và Thái Lan. Về lâu dài, hợp đồng bao tiêu, kho lạnh và năng lực chế biến sẽ là yếu tố giúp giảm áp lực đầu ra khi sản lượng tăng.

Tín dụng ngân hàng tiếp sức cho chuỗi giá trị xuất khẩu nông sản

Để những yêu cầu về vùng nguyên liệu, chế biến và logistics được chuyển hóa thành năng lực thực tế, vốn đầu tư là một trong những điều kiện quan trọng. Đây cũng là lĩnh vực ngành Ngân hàng Đắk Lắk đang tập trung hỗ trợ.

Ông Nguyễn Kim Cương, Giám đốc NHNN chi nhánh Khu vực 11 cho biết, NHNN Khu vực 11 đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo các tổ chức tín dụng trên địa bàn giữ ổn định mặt bằng lãi suất, mở rộng tín dụng an toàn, nâng cao chất lượng tín dụng và triển khai hiệu quả các chương trình tín dụng.

Vốn đầu tư của ngân hàng đóng vai quan trọng giúp xuất nông sản tăng trưởng bền vững (Ảnh C.Thái)

“Các tổ chức tín dụng đượvốn đầu tư là một trong những điều kiện quan trọng. c yêu cầu bảo đảm nguồn vốn, tạo điều kiện tối đa trong tiếp cận vốn phục vụ sản xuất kinh doanh, phát triển nông nghiệp, nông thôn, cho vay xuất khẩu; tăng cường tín dụng đối với sản xuất, thu mua, chế biến và xuất khẩu nông sản”, ông Cương cho biết.

Đến nay, tổng dư nợ trên địa bàn hơn 282.949 tỷ đồng, tăng 22.458 tỷ đồng, tương đương 8,6% so với cuối năm 2025 và tăng 16,7% so với cùng kỳ. Khoảng 60% dư nợ đang được áp dụng lãi suất từ 9%/năm trở xuống.

Trong cơ cấu tín dụng, thương mại và dịch vụ chiếm khoảng 63% tổng dư nợ; lĩnh vực nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm khoảng 26%. Dòng vốn này tạo thêm điều kiện để doanh nghiệp và người dân đầu tư sản xuất, thu mua nguyên liệu, chế biến, bảo quản và mở rộng hoạt động kinh doanh gắn với thị trường xuất khẩu.

Theo TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế, thành viên Hội đồng tư vấn chính sách Tài chính - Tiền tệ quốc gia, Đắk Lắk có nhiều nông sản giá trị cao nhưng tỷ lệ chế biến sâu vẫn thấp, trong khi chi phí logistics còn là trở ngại lớn.

Để nông sản Đắk Lắk đi xa hơn, bài toán đặt ra hiện nay là nâng cấp đồng bộ từ vùng nguyên liệu, vốn, công nghệ chế biến đến logistics và thị trường (Ảnh Công Thái)

Khoảng cách xa cảng biển, hệ thống kho vận và kho lạnh chưa đồng bộ khiến chi phí logistics tăng. Vì vậy, việc hoàn thiện hạ tầng chiến lược, trong đó có cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, được kỳ vọng rút ngắn thời gian vận chuyển và kết nối vùng nguyên liệu với các cảng biển quốc tế.

Để nông sản Đắk Lắk đi xa hơn, bài toán đặt ra hiện nay là nâng cấp đồng bộ từ vùng nguyên liệu, vốn, công nghệ chế biến đến logistics và thị trường. Khi người nông dân sản xuất theo tiêu chuẩn, hợp tác xã kiểm soát vùng nguyên liệu, doanh nghiệp làm tốt chế biến và xuất khẩu, còn nguồn vốn được dẫn đúng vào những khâu tạo giá trị, lợi thế về sản lượng mới có thể chuyển thành lợi thế về thương hiệu.

Đó là bước chuyển cần thiết để nông sản Đắk Lắk từng bước rời khỏi mô hình “xuất khẩu sản lượng”, tiến tới xuất khẩu giá trị, tạo nền tảng vững chắc hơn trên thị trường toàn cầu.