Phát triển doanh nghiệp: Không chỉ đông mà phải đủ mạnh

Nghị quyết 68 đặt mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam có 2 triệu doanh nghiệp và đến năm 2045 có 3 triệu doanh nghiệp. Ảnh: PV

6 tháng đầu năm 2026, cả nước có hơn 169,8 nghìn doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động, tăng 11,2% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, tổng số vốn đăng ký bổ sung vào nền kinh tế trong nửa đầu năm đạt gần 3,1 triệu tỷ đồng, tăng 11,3% so với cùng kỳ năm 2025. Ở chiều ngược lại, 85,9 nghìn doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn; gần 41,2 nghìn doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể, tăng 21%; gần 24 nghìn doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, tăng 94,7%. Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phân tích, số doanh nghiệp gia nhập thị trường vẫn cao hơn số rút lui gần 19.000 cho thấy, sức khỏe doanh nghiệp còn yếu. Khoảng 70% doanh nghiệp có vốn dưới 10 tỷ đồng; 81,4% sử dụng dưới 10 lao động. Biên lợi nhuận doanh nghiệp rất mỏng, gần một nửa chưa có lãi. Tỷ suất lợi nhuận bình quân năm 2024 chỉ khoảng 2,2%.

Ông Phạm Ngọc Thạch, Phó Trưởng ban Pháp chế VCCI, nhận định: “Tín hiệu này cho thấy khối doanh nghiệp hiện hữu đang dè dặt mở rộng, nhưng đây là sự thận trọng hợp lý hơn là suy giảm niềm tin. Vì vậy, thách thức cốt lõi là giúp doanh nghiệp mới tồn tại, doanh nghiệp nhỏ lớn lên và doanh nghiệp lớn đủ khả năng dẫn dắt chuỗi giá trị”.

Điều này càng quan trọng trong bối cảnh nâng cao năng suất lao động và năng lực của doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp trong nước là hai động lực quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Muốn đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số, GS.TS. Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, nhấn mạnh: “Nền kinh tế phải được xây dựng trên một nền tảng mới: năng suất cao hơn, doanh nghiệp mạnh hơn, thị trường thông suốt hơn, công nghệ hiện đại hơn và bộ máy thực thi chất lượng, hiệu quả hơn”. Theo ông Lợi, ổn định vĩ mô mới chỉ là điều kiện cần, còn năng lực tăng trưởng thực chất được tạo ra ở doanh nghiệp, ngành kinh tế, địa phương và từng dự án. Nền kinh tế không thể tăng trưởng nhanh khi doanh nghiệp mất nhiều thời gian, chi phí làm thủ tục; vốn chưa đến được dự án có năng suất cao; đất đai, dữ liệu, công nghệ và nhân lực chưa được sử dụng hiệu quả.

Vì vậy, chính sách vi mô đột phá không thể là giải pháp nhỏ lẻ hay hỗ trợ riêng cho một số doanh nghiệp. Chính sách phải tác động trực tiếp vào các điểm nghẽn sản xuất, kinh doanh, tạo thay đổi rõ ràng về chi phí, năng suất, khả năng huy động nguồn lực và động lực đổi mới. Mỗi chính sách cần xác định rõ điểm nghẽn, năng lực được giải phóng và kết quả đo lường.

PGS.TS. Nguyễn Mạnh Hùng, Phó giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cho rằng, cần chuyển trọng tâm sang chính sách vi mô, lấy doanh nghiệp làm trung tâm. Bốn nhóm giải pháp gồm hoàn thiện thể chế cho khu kinh tế, khu thương mại tự do và trung tâm tài chính quốc tế; đổi mới chính sách thuế, tài khóa; tháo gỡ điểm nghẽn tín dụng; xây dựng thể chế cho trí tuệ nhân tạo.

Để thúc đẩy doanh nghiệp, ông Tuấn đề xuất, chính sách cũng cần được thiết kế theo từng giai đoạn phát triển. Hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ cần được hỗ trợ chuyển lên mô hình doanh nghiệp chính thức; Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần cải thiện khả năng tiếp cận vốn, công nghệ, kỹ năng quản trị; doanh nghiệp tăng trưởng cao và doanh nghiệp đầu đàn cần cơ chế khuyến khích nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là có thêm doanh nghiệp, mà là hình thành quá trình phát triển liên tục: doanh nghiệp siêu nhỏ trở thành doanh nghiệp nhỏ và vừa, và các doanh nghiệp nhỏ và vừa vươn lên thành doanh nghiệp lớn; doanh nghiệp lớn trở thành lực lượng dẫn dắt. Muốn vậy, chính sách phải dài hạn, giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực thực chất thay vì chỉ hỗ trợ ngắn hạn. Các chuyên gia nhìn nhận, 2 triệu doanh nghiệp chỉ thực sự có ý nghĩa khi đó là các chủ thể kinh doanh có sức sống, có khả năng tích lũy, đổi mới và tạo giá trị gia tăng. Khi cải cách thể chế, khơi thông nguồn lực, phát triển thị trường vốn và nâng cao năng lực công nghệ được triển khai đồng bộ, mục tiêu gia tăng số lượng mới gắn được với nâng cao chất lượng. Khi doanh nghiệp đủ sức lớn lên, khu vực này thực sự trở thành nền tảng cho tăng trưởng nhanh, bền vững giai đoạn 2026-2030.