Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng: Ưu tiên ODA cho các dự án lớn

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng chủ trì cuộc họp - Ảnh: VGP/Đức Tuân

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết, 6 tháng đầu năm 2026, công tác huy động nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và vay ưu đãi nước ngoài đạt kết quả tích cực với tổng giá trị các đề xuất khoản vay mới được phê duyệt khoảng 1,696 tỷ USD; đồng thời hoàn tất thủ tục ký kết 3 thỏa thuận vay nước ngoài trị giá gần 586 triệu USD.

Tuy nhiên, tiến độ giải ngân vốn ODA và vay ưu đãi vẫn còn chậm. Đến ngày 15/6, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công nguồn nước ngoài mới đạt 9,99% kế hoạch được giao, cao hơn cùng kỳ năm trước nhưng thấp hơn nhiều so với mức giải ngân chung của cả nước. Đáng chú ý, vẫn còn 1/8 bộ, cơ quan trung ương và 13 địa phương chưa giải ngân được vốn.

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng: Chúng ta phải thay đổi cách tiếp cận đối với nguồn vốn ODA - Ảnh: VGP/Đức Tuân

Ý kiến của Bộ Tài chính và các bộ, ngành tại cuộc họp đều cho rằng, nguyên nhân chủ yếu là nhiều dự án chưa hoàn tất giải phóng mặt bằng, đấu thầu, ký kết hợp đồng; công tác chuẩn bị và triển khai dự án còn kéo dài; thủ tục giữa quy định trong nước và yêu cầu của nhà tài trợ chưa đồng bộ; việc xây dựng kế hoạch vốn ở một số nơi chưa sát thực tế.

"Việc nâng cao tỷ lệ giải ngân phụ thuộc quyết định vào tiến độ triển khai của các chủ dự án, bộ, ngành và địa phương; chỉ khi các khâu chuẩn bị, thực hiện và nghiệm thu được đẩy nhanh, thì tỷ lệ giải ngân mới có thể cải thiện thực chất", ông Trần Quốc Phương nêu rõ.

Để thúc đẩy giải ngân, các ý kiến cho rằng các bộ, ngành, địa phương tập trung tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh giải phóng mặt bằng, nâng cao tính sẵn sàng của dự án, điều chuyển vốn từ các dự án giải ngân chậm sang các dự án có nhu cầu và tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách liên quan đến vốn ODA, vay ưu đãi nước ngoài.

"Bộ Tài chính tiếp tục cơ chế định kỳ trao đổi thông tin thực hiện dự án theo nhà tài trợ, kịp thời phối hợp giải quyết các khó khăn, vướng mắc, đặc biệt đối với các dự án vướng mắc kéo dài, hoàn thiện thể chế pháp lý; đồng thời đề nghị các nhà tài trợ hài hóa các thủ tục, quy định từ phía nhà tài trợ", ông Trần Quốc Phương nói.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương phát biểu tại cuộc họp - Ảnh VGP/Đức Tuân

Trước ngày 26/6, báo cáo Thủ tướng việc tháo gỡ vướng mắc cho các dự án ODA

Phát biểu kết luận, Phó Thủ tướng nhấn mạnh, mặc dù thời gian qua Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành nhiều chỉ đạo nhằm thúc đẩy giải ngân vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài, song kết quả thực hiện vẫn ở mức thấp. Đây là vấn đề cần được khẩn trương khắc phục, nhất là trong bối cảnh cả hệ thống chính trị đang quyết tâm thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.

Theo Phó Thủ tướng, để đạt mục tiêu tăng trưởng cao, cần phát huy hiệu quả các động lực truyền thống gồm đầu tư, xuất khẩu và tiêu dùng. Trong lĩnh vực đầu tư thì nguồn vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài đóng vai trò quan trọng. Thời gian qua, Chính phủ đã quyết liệt hoàn thiện thể chế, đôn đốc các bộ, ngành, địa phương và trực tiếp chỉ đạo tháo gỡ nhiều vướng mắc của các dự án cụ thể.

Phó Thủ tướng lưu ý, trong bối cảnh chúng ta đã "tốt nghiệp" ODA (vốn ODA không còn là nguồn ưu đãi, mà là những khoản vay với lãi suất thương mại, dựa trên đàm phán, thỏa thuận), vấn đề thúc đẩy tiến độ giải ngân các dự án ODA hiện nay phải được đặc biệt quan tâm.

Chúng ta phải thay đổi cách tiếp cận đối với nguồn vốn ODA, các dự án vay, chứ không thể tiếp cận theo cách truyền thống như trước đây, Phó Thủ tướng nêu rõ và đề nghị các bộ, ngành tập trung triển khai một số nhiệm vụ.

Đối với các dự án đang triển khai, Phó Thủ tướng yêu cầu cơ quan chủ quản, chủ dự án tập trung hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng, làm cơ sở để triển khai thi công; người đứng đầu phải chịu trách nhiệm toàn diện trước Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ về tiến độ thực hiện.

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng phát biểu kết luận cuộc họp - Ảnh: VGP/Đức Tuân

Đối với các dự án mới, đề xuất công tác giải phóng mặt bằng phải được thực hiện song song hoặc trước quá trình đàm phán, ký kết hiệp định vay để khi khoản vay có hiệu lực có thể triển khai thi công được ngay, hoặc nghiên cứu tách hợp phần giải phóng mặt bằng khỏi dự án sử dụng vốn vay nước ngoài khi cần thiết.

Đối với Bộ Tài chính, khi xem xét đề xuất các khoản vay ODA phải quan tâm đến chất lượng khoản vay; phải đánh giá, tính toán đầy đủ hiệu quả dự án gắn với lãi suất vay và các chi phí liên quan, đặc biệt là hiệu quả về tài chính. Tập trung ưu tiên ODA cho các dự án lớn, các khoản vay lớn và ưu tiên các khoản vay hỗ trợ ngân sách.

Bộ Tài chính rà soát nhu cầu điều chỉnh kế hoạch vốn năm 2026 của các bộ, ngành, địa phương để tham mưu cấp có thẩm quyền điều chuyển vốn cho các dự án có nhu cầu bổ sung theo quy định; đồng thời rà soát các quy định tại các văn bản pháp luật liên quan như Luật Đầu tư công, Luật Ngân sách nhà nước, đề xuất sửa đổi quy định về tổ chức triển khai kế hoạch vốn bao gồm trung hạn và hằng năm nhằm giảm các rào cản, gây vướng mắc cho việc thực hiện dự án đầu tư công, sử dụng vốn nước ngoài.

Bộ Tài chính chủ trì phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan lồng ghép nội dung rà soát các quy định về tiếp nhận vay, sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài gắn với việc triển khai nhiệm vụ của Bộ Tài chính, thực hiện đề án tổng rà soát văn bản quy phạm pháp luật, trong đó lưu ý các vướng mắc phát sinh thường xuyên trong thời gian vừa qua như vấn đề liên quan đến lựa chọn nhà thầu, xác định nghĩa vụ thuế, lựa chọn tư vấn đối với các dự án sử dụng ODA hay là vốn vay ưu đãi nước ngoài.

Tiếp tục cơ chế định kỳ trao đổi thông tin thực hiện dự án theo nhà tài trợ. Chủ trì phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan giải quyết các khó khăn, vướng mắc đặc biệt đối với các dự án vướng mắc kéo dài.

Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Ngoại giao để nắm thông tin các khó khăn, vướng mắc, chủ động giải quyết xử lý theo thẩm quyền; các nội dung vượt thẩm quyền cần tổng hợp báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và đề xuất giải pháp tháo gỡ ngay, báo cáo Thủ tướng Chính phủ trước ngày 26/6.

Bộ Tài chính phối hợp với Văn phòng Chính phủ tham mưu cho Chính phủ có công điện chỉ đạo các địa phương để thúc đẩy giải ngân vốn vay ODA, chậm nhất là ngày 20/6.

Bộ Ngoại giao cung cấp ngay thông tin cụ thể tới Bộ Tài chính về các khó khăn, vướng mắc của các nhà tài trợ nước ngoài cho các dự án ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài, hoàn thành trước ngày 20/6/2026; phối hợp với Bộ Tài chính tháo gỡ khó khăn, vướng mắc với các nhà tài trợ nước ngoài.

Các bộ, cơ quan ngang bộ, các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quyết liệt thực hiện đồng bộ các giải pháp tại chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm điều hành chính sách tiền tệ, chính sách tài khóa năm 2026 và rà soát điều chỉnh kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026; báo cáo Thủ tướng Chính phủ nếu có những vấn đề vượt thẩm quyền.