Quy hoạch đô thị, nông thôn: Mở khóa thế trận phát triển đa cực

Hội thảo lấy ý kiến điều chỉnh quy hoạch tổng thể hệ thống đô thị và nông thôn thời kỳ 2021-2030

Điều chỉnh quy hoạch đô thị - nông thôn

Bộ Xây dựng vừa tổ chức hội thảo lấy ý kiến điều chỉnh quy hoạch tổng thể hệ thống đô thị và nông thôn thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 trong bối cảnh yêu cầu phát triển không gian lãnh thổ đang có nhiều thay đổi căn bản.

Theo đại diện Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia - đơn vị tư vấn (Bộ Xây dựng), quy hoạch hệ thống đô thị và nông thôn đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định 891/QĐ-TTg, bước đầu xác lập định hướng phát triển theo mô hình mạng lưới, gắn với tổ chức không gian phát triển quốc gia, các vùng động lực, hành lang kinh tế và cực tăng trưởng.

Trong thời gian qua, quy hoạch này đã đóng vai trò nền tảng cho công tác quản lý và phát triển đô thị, nông thôn trên phạm vi cả nước. Tuy nhiên, trước những biến động mới về thể chế, tổ chức lãnh thổ, cũng như sự điều chỉnh định hướng phát triển kinh tế - xã hội, nhiều yếu tố nền tảng của quy hoạch cần được rà soát, cập nhật để phù hợp với thực tiễn.

Việc điều chỉnh quy hoạch được đánh giá là cần thiết nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với quy hoạch tổng thể quốc gia, các quy hoạch vùng và mô hình tổ chức lãnh thổ mới. Đồng thời, đây cũng là bước đi quan trọng nhằm hoàn thiện hệ thống đô thị và nông thôn theo mô hình mạng lưới đa trung tâm, đa cực - xu hướng đang được nhiều quốc gia áp dụng để tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả phát triển.

Một trong những mục tiêu cốt lõi của lần điều chỉnh này là làm rõ vai trò, chức năng và sự phân bố của hệ thống đô thị và nông thôn trong tổng thể không gian phát triển quốc gia. Các đô thị sẽ được định vị rõ hơn trong mối liên kết với các cực tăng trưởng, vùng động lực và hành lang kinh tế - đô thị, từ đó tạo ra sự lan tỏa phát triển đồng đều hơn giữa các khu vực.

Bên cạnh đó, việc điều chỉnh quy hoạch cũng hướng tới hoàn thiện cơ sở khoa học và pháp lý cho công tác phân loại, quản lý đô thị, phù hợp với quy định hiện hành và yêu cầu thực tiễn. Đây sẽ là nền tảng để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức phát triển không gian đô thị và nông thôn trong giai đoạn tới.

Theo phương án điều chỉnh, đến năm 2030, Việt Nam sẽ hình thành hệ thống đô thị và nông thôn theo mô hình mạng lưới đa trung tâm, đa cực, với cấu trúc không gian hợp lý, gắn với các cực tăng trưởng và hành lang kinh tế chủ đạo. Tỷ lệ đô thị hóa dự kiến đạt trên 50%, trong khi hệ thống đô thị phát triển theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả và tính bền vững.

Tầm nhìn đến năm 2050, tỷ lệ đô thị hóa được kỳ vọng đạt khoảng 70-75%. Hệ thống đô thị sẽ phát triển theo hướng xanh, thông minh, phát thải thấp, sử dụng hiệu quả tài nguyên và có năng lực cạnh tranh cao trong khu vực và quốc tế. Đồng thời, tỷ lệ giao thông công cộng tại các đô thị lớn cũng được định hướng đạt mức cao, góp phần giảm áp lực hạ tầng và nâng cao chất lượng sống.

Phương án điều chỉnh cũng đưa ra loạt định hướng quan trọng về cấu trúc không gian, hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, kiến trúc cảnh quan, cũng như liên kết đô thị - nông thôn, liên kết vùng và liên kết ngành. Trong đó, cả nước được xác định có 4 vùng đô thị lớn gồm Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng - Huế và Cần Thơ, đóng vai trò là các cực tăng trưởng chủ đạo.

Chuyển đổi cách tiếp cận, tăng cường liên kết vùng

Tại hội thảo, đại diện nhiều địa phương như Hà Nội, Cà Mau, An Giang, Vĩnh Long, Tuyên Quang đã đưa ra các kiến nghị nhằm hoàn thiện phương án điều chỉnh quy hoạch. Một trong những nội dung được quan tâm là việc làm rõ cơ chế quản lý các khu vực chuyển tiếp giữa đô thị và nông thôn - khu vực đang có tốc độ đô thị hóa nhanh nhưng còn thiếu khung pháp lý cụ thể.

Đến năm 2030, Việt Nam sẽ hình thành hệ thống đô thị và nông thôn theo mô hình mạng lưới đa trung tâm, đa cực

Các địa phương cũng đề xuất cần lượng hóa rõ hơn các khái niệm mới như cụm đô thị, chuỗi đô thị, đồng thời xác định vai trò của từng địa phương trong mạng lưới phát triển chung của vùng và tiểu vùng. Việc xác định rõ các hành lang kinh tế - đô thị và các trục kết nối chiến lược được xem là cơ sở quan trọng để cập nhật quy hoạch cấp tỉnh và triển khai hiệu quả trong thực tiễn.

Đại diện Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề nghị lồng ghép định hướng phát triển công nghiệp văn hóa vào quy hoạch đô thị, đồng thời tích hợp các yếu tố như ba cực tăng trưởng quốc gia, năm hành lang du lịch và các trung tâm du lịch quốc gia nhằm làm rõ hơn tính chất của các vùng đô thị lớn.

Trong khi đó, đại diện Văn phòng Chính phủ kiến nghị Bộ Xây dựng cần rà soát kỹ dự thảo điều chỉnh quy hoạch, làm rõ các nội dung kế thừa và cập nhật, đồng thời bổ sung đầy đủ các chỉ đạo của Chính phủ liên quan đến phát triển đô thị bền vững.

Ở góc độ chuyên môn, đại diện Viện Kiến trúc quốc gia đề xuất nghiên cứu các mô hình đô thị mới như đô thị sân bay (gắn với khu vực Long Thành), đô thị sinh thái núi, cũng như tăng cường lồng ghép yếu tố văn hóa, lịch sử vào quy hoạch nhằm nâng cao bản sắc và tính nhận diện đô thị.

Đại diện Hiệp hội các đô thị Việt Nam cũng đề nghị rà soát lại tầm nhìn quy hoạch để bảo đảm phù hợp với bối cảnh phát triển mới.

Kết luận hội nghị, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh việc điều chỉnh quy hoạch hệ thống đô thị và nông thôn là yêu cầu cấp thiết nhằm tạo điều kiện triển khai các quy hoạch tiếp theo tại địa phương. Trong bối cảnh thời gian hạn chế, việc áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn được xem là giải pháp phù hợp để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Đáng chú ý, Thứ trưởng yêu cầu chuyển đổi cách tiếp cận từ quản lý hành chính sang tiếp cận theo không gian chức năng, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Theo đó, các cấu trúc mới như vùng đô thị, hành lang kinh tế - đô thị sẽ trở thành nền tảng cho tổ chức không gian phát triển trong giai đoạn tới.

Bên cạnh đó, Bộ Xây dựng cũng được yêu cầu tiếp tục rà soát, phân cấp hệ thống đô thị theo cấp quốc gia, vùng và tỉnh, qua đó hình thành các mô hình liên kết mới như chùm đô thị, chuỗi đô thị và cụm đô thị. Việc rà soát kỹ các danh mục trong đồ án quy hoạch, đặc biệt là định hướng phát triển đô thị giai đoạn 2030-2050, được nhấn mạnh nhằm bảo đảm tính đồng bộ với các quy hoạch đã được phê duyệt.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn, trong bối cảnh hiện nay, việc mở rộng tầm nhìn quy hoạch là chưa phù hợp. Thay vào đó, cần tập trung hoàn thiện nội dung điều chỉnh, bảo đảm tính khả thi và hiệu quả triển khai. Cục Phát triển đô thị và các đơn vị liên quan được giao tiếp thu ý kiến, hoàn thiện dự thảo trước khi trình Bộ trưởng Bộ Xây dựng xem xét phê duyệt.