Sản xuất công nghiệp tăng tốc: Hai chỉ báo cùng xác nhận đà phục hồi

Nhà máy của Công ty TNHH Điện Cơ TECO (Việt Nam). Ảnh: Kenihsieh/Wikimedia Commons

IIP và PMI cùng đi lên

Bức tranh sản xuất công nghiệp tháng 8 phát đi những tín hiệu tích cực từ cả số liệu thực tế lẫn khảo sát doanh nghiệp. Theo Cục Thống kê, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tháng 8 ước tăng 1,5% so với tháng trước và tăng 14,4% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 8 tháng năm 2026, IIP tăng 11,9%, cao hơn mức tăng 11,4% của 7 tháng và là mức tăng cao nhất của 8 tháng cùng kỳ trong nhiều năm qua.

Diễn biến này nối dài đà cải thiện đã thể hiện khá rõ trong tháng 7. Khi đó, IIP tăng 1,2% so với tháng trước và 14,5% so với cùng kỳ; lũy kế 7 tháng tăng 11,4%. Việc tốc độ tăng lũy kế tiếp tục được nâng từ 11,4% lên 11,9% sau thêm một tháng cho thấy sản xuất không chỉ duy trì ở mức cao mà còn đang tạo thêm động lực cho tăng trưởng.

Đáng chú ý hơn, cùng thời điểm số liệu IIP được công bố, khảo sát Chỉ số Nhà quản trị mua hàng (PMI) ngành sản xuất Việt Nam cũng xác nhận xu hướng này. PMI tháng 8 tăng lên 53,3 điểm (từ 52,9 điểm tháng 7 và 51,8 điểm tháng 6), nằm trên ngưỡng 50 điểm – ranh giới giữa mở rộng và thu hẹp hoạt động – tháng thứ 14 liên tiếp.

Theo kết quả khảo sát, sản lượng ngành sản xuất tăng với tốc độ nhanh nhất trong hơn hai năm, trong khi số lượng đơn đặt hàng mới tăng mạnh nhất kể từ tháng 10/2025. Đây là điểm đáng chú ý bởi IIP phản ánh kết quả sản xuất đã diễn ra, còn PMI dựa trên đánh giá của các doanh nghiệp về đơn hàng, sản lượng, việc làm, tồn kho và chuỗi cung ứng. Khi hai chỉ báo cùng cải thiện, tín hiệu phục hồi của khu vực sản xuất trở nên thuyết phục hơn.

Động lực chủ đạo vẫn là công nghiệp chế biến, chế tạo. Trong tháng 8, IIP ngành này tăng 14,6% so với cùng kỳ; tính chung 8 tháng tăng 12,5%, cao hơn mức tăng 10% của cùng kỳ năm 2025 và đóng góp tới 9,6 điểm phần trăm vào mức tăng chung của toàn ngành công nghiệp.

So với 7 tháng, mức tăng của chế biến, chế tạo cũng được cải thiện từ 12% lên 12,5%. Trước đó, trong 7 tháng, ngành này đã đóng góp 9,3 điểm phần trăm vào tăng trưởng IIP chung. Điều đó cho thấy động lực sản xuất đang tiếp tục tập trung vào khu vực có vai trò lớn nhất trong cơ cấu công nghiệp và xuất khẩu.

Không chỉ chế biến, chế tạo, các nhóm còn lại cũng tăng. Tám tháng, khai khoáng tăng 8,1%, đảo chiều đáng kể so với mức giảm 2,1% cùng kỳ năm trước; sản xuất và phân phối điện tăng 10,1%; cung cấp nước, quản lý và xử lý rác thải, nước thải tăng 9,4%.

Nhìn vào một số sản phẩm công nghiệp chủ lực, tín hiệu mở rộng cũng khá rõ. Trong 8 tháng, xe máy tăng sản lượng 27,9%, máy tính xách tay tăng 25,7%, ô tô tăng 24%, thép cán tăng 23,4%, thủy hải sản chế biến tăng 21,4%.

Một điểm tích cực khác là việc làm công nghiệp cũng cải thiện. Tại thời điểm 1/8, số lao động đang làm việc trong các doanh nghiệp công nghiệp tăng 3,8% so với cùng thời điểm năm trước; riêng chế biến, chế tạo tăng 4%. So với mức tăng tương ứng 3,1% và 3,3% tại thời điểm 1/7, nhịp tăng việc làm đã mạnh hơn.

Diễn biến Chỉ số PMI ngành sản xuất Việt Nam

Đà tăng đã rõ hơn, nhưng áp lực còn lớn

Dù hai bộ chỉ báo cùng chỉ về một hướng, dữ liệu PMI cũng cho thấy đà phục hồi chưa hoàn toàn đồng đều. Điểm tích cực lớn nhất là tổng đơn hàng mới tăng, nhưng đơn hàng xuất khẩu mới lại giảm lần đầu trong bốn tháng. Theo S&P Global, bất ổn địa chính trị tiếp tục ảnh hưởng tới nhu cầu từ các thị trường nước ngoài.

Sự phân kỳ này đáng lưu ý đối với Việt Nam – nền kinh tế có độ mở lớn và khu vực chế biến, chế tạo gắn chặt với xuất khẩu. Nếu đơn hàng trong nước tiếp tục cải thiện nhưng nhu cầu bên ngoài suy yếu, tốc độ tăng sản xuất những tháng tới có thể chịu ảnh hưởng, nhất là ở các ngành phụ thuộc nhiều vào thị trường quốc tế.

Bối cảnh bên ngoài hiện cũng khá trái chiều. Hoạt động sản xuất toàn cầu trong tháng 8 có dấu hiệu cải thiện tại nhiều trung tâm lớn, được hỗ trợ bởi nhu cầu thiết bị liên quan đến AI và bán dẫn; Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và các nền kinh tế lớn khu vực đồng euro đều ghi nhận PMI sản xuất trên ngưỡng 50. Tuy nhiên, những bất định về địa chính trị, thương mại và giá năng lượng vẫn chưa biến mất.

Ở trong nước, áp lực chi phí đầu vào cũng cần theo dõi. Giá xăng dầu đã tăng mạnh trong tháng 8, trong đó chỉ số giá dầu diesel tăng 22,15% và xăng tăng 9,53% so với tháng trước. Điều này có thể tác động dần tới chi phí vận tải, logistics và nguyên liệu của doanh nghiệp nếu kéo dài.

Tuy vậy, nền tảng cho khu vực sản xuất vẫn đang được bổ sung từ dòng vốn đầu tư. Tám tháng năm 2026, vốn FDI thực hiện đạt 17,25 tỷ USD, tăng 12% so với cùng kỳ năm trước và là mức cao nhất cùng kỳ 5 năm; riêng công nghiệp chế biến, chế tạo nhận 14,24 tỷ USD, chiếm 82,6% tổng vốn FDI thực hiện. Đây là nguồn lực quan trọng để mở rộng năng lực sản xuất và bổ sung công suất mới trong thời gian tới.

Nhưng vấn đề không chỉ là tốc độ tăng IIP cao được duy trì trong một vài tháng, mà quan trọng hơn là củng cố độ bền của chu kỳ sản xuất. Từ góc độ điều hành, điều này đòi hỏi tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, bảo đảm nguồn cung năng lượng và nguyên liệu, giảm chi phí logistics, đồng thời mở rộng thị trường xuất khẩu và kích thích cầu trong nước.

Số liệu tháng 7 đã cho thấy sản xuất công nghiệp đã ở trạng thái tăng trưởng tích cực; sang tháng 8, cả IIP lẫn PMI đều cho thấy nhịp tăng tiếp tục được củng cố. Khi sản lượng, đơn hàng, việc làm và dòng vốn vào chế biến, chế tạo cùng cải thiện, khu vực công nghiệp đang có cơ sở để đóng góp lớn hơn cho tăng trưởng những tháng cuối năm. Tuy nhiên, khả năng duy trì đà này sẽ phụ thuộc đáng kể vào việc đơn hàng xuất khẩu có sớm trở lại, cũng như mức độ kiểm soát được các cú sốc chi phí từ bên ngoài.