Sandbox: “Đòn bẩy” hút dòng vốn vào trung tâm tài chính

Xác định những “điểm nghẽn”

Được kỳ vọng là cơ chế mở đường cho các sản phẩm, dịch vụ tài chính mới, sandbox (cơ chế thử nghiệm có kiểm soát), là một trong những “mảnh ghép” quan trọng trong quá trình xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại Đà Nẵng (VIFC-DN). Tuy nhiên, để sandbox thực sự trở thành công cụ thu hút dòng vốn, điều quan trọng không chỉ là ban hành cơ chế, mà còn phải tháo gỡ những “điểm nghẽn” thể chế, tạo môi trường thử nghiệm đủ linh hoạt và ổn định để nhà đầu tư yên tâm triển khai các mô hình kinh doanh mới.

Tại một hội thảo về kiến tạo thể chế và định hình dòng vốn thế hệ mới, được tổ chức tại Đà Nẵng, TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh cho rằng, yêu cầu cấp thiết hiện nay là xác định đúng những khó khăn cần tháo gỡ để sandbox phát huy đúng vai trò là cơ chế thử nghiệm hiệu quả cho các mô hình tài chính.

Về bản chất, sandbox là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, cho phép doanh nghiệp triển khai các sản phẩm, dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh mới trong phạm vi, thời gian và quy mô nhất định dưới sự giám sát của cơ quan quản lý. Đây không phải là “vùng miễn luật”, mà là môi trường để vừa khuyến khích đổi mới sáng tạo, vừa kiểm soát rủi ro trước khi nhân rộng trên thị trường.

Chia sẻ từ góc nhìn thực tiễn, PGS.TS Trần Mạnh Huy, Ủy viên Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, cho biết ông đã có gần 20 năm tham gia lĩnh vực tài sản số và từng tiếp xúc với nhiều nhà đầu tư quốc tế quan tâm đến VIFC-DN. Theo PGS.TS Trần Mạnh Huy, một trong những hiểu nhầm hiện nay là đồng nhất trung tâm tài chính quốc tế với tài sản số. “Trung tâm tài chính không có nghĩa chỉ là tài sản số. Đó chỉ là một phần. Nhà đầu tư đến đây mang theo rất nhiều loại sản phẩm khác nhau, chứ không chỉ một loại hình tài sản”.

Thực tế, một trung tâm tài chính quốc tế có thể phát triển nhiều lĩnh vực như quản lý tài sản, quản lý quỹ, tài chính thương mại, thanh toán xuyên biên giới, tài chính xanh, công nghệ tài chính hay các công cụ huy động vốn mới. Bởi vậy, sandbox cũng cần được thiết kế đủ rộng và linh hoạt để thử nghiệm nhiều mô hình kinh doanh, thay vì chỉ tập trung vào tài sản số hay tài sản mã hóa. Giá trị của sandbox không nằm ở quyết định cho phép thử nghiệm, mà ở khả năng tạo lập một môi trường đủ điều kiện để doanh nghiệp kiểm chứng mô hình kinh doanh trong thực tế. Nếu không kết nối được với hệ thống ngân hàng, hạ tầng thanh toán hay đúng nhóm khách hàng mục tiêu, kết quả thử nghiệm sẽ không phản ánh đúng hiệu quả của mô hình.

“Không thể để sandbox trở thành câu chuyện 'trên trải thảm, dưới rải chông'. Nhà đầu tư vào thử nghiệm mà không có điều kiện vận hành thực tế thì cuối cùng họ sẽ rút đi”, PGS.TS Trần Mạnh Huy cảnh báo.

Sandbox - “chìa khóa” thu hút dòng vốn vào Trung tâm Tài chính quốc tế Đà Nẵng

Xây dựng hoàn chỉnh cơ chế

Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút dòng vốn ngày càng gay gắt, điều nhà đầu tư cần không chỉ là một trung tâm tài chính với nhiều ưu đãi, mà còn là một cơ chế thử nghiệm minh bạch, ổn định và có khả năng triển khai ngay khi dự án được chấp thuận. Đó cũng chính là nền tảng để sandbox trở thành “chìa khóa” mở đường cho các dòng vốn mới vào VIFC-DN.

Theo nhiều chuyên gia, để thu hút dòng vốn quốc tế, VIFC-DN cần gắn chặt hơn với tài sản thực và cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) - khu vực chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế địa phương. Trên thực tế hiện nay, Đà Nẵng chưa có nhiều doanh nghiệp quy mô lớn, bởi vậy cần hướng dòng vốn vào khu vực SME, thông qua các mô hình tài chính mới dựa trên công nghệ.

Điều quan trọng hơn là cơ chế sandbox phải được thiết kế hoàn chỉnh để doanh nghiệp có thể triển khai ngay khi được chấp thuận, thay vì tiếp tục vướng vào nhiều tầng thủ tục hoặc thiếu điều kiện vận hành thực tế… Để làm được điều đó, bản thân Đà Nẵng khó có thể tự giải quyết toàn bộ bài toán, bởi nhiều vấn đề liên quan đến ngoại hối, ngân hàng, thuế, tài sản số, phòng chống rửa tiền và dòng vốn xuyên biên giới đều thuộc thẩm quyền của các cơ quan trung ương. Theo nhiều người, Trung ương phải là nơi thiết kế và điều phối, còn Đà Nẵng là nơi tổ chức vận hành...

Ở góc độ khác, TS. Nguyễn Hoàng Hà, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Đà Nẵng cho rằng, bài học từ quá trình phát triển Internet cách đây gần 30 năm là minh chứng rõ nét cho cách tiếp cận “vừa làm, vừa hoàn thiện”.

TS. Nguyễn Hoàng Hà cho rằng, câu chuyện đối với tài sản số hiện nay cũng hoàn toàn tương tự. Kinh nghiệm thế giới cho thấy họ thường áp dụng cơ chế sandbox để vừa làm, vừa sửa, liên tục học hỏi. Quan điểm của tôi là chúng ta cứ mở cửa trước rồi điều chỉnh sau. Tất nhiên, mở cửa ở đây là làm trong khuôn khổ có kiểm soát của sandbox, chứ không phải là cho phép hoạt động tràn lan… Cũng theo TS. Nguyễn Hoàng Hà, cùng với việc hoàn thiện pháp luật, điều không kém phần quan trọng là nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý. Chúng ta không chỉ cần một hệ thống pháp luật tốt, mà đội ngũ xây dựng và thực thi chính sách cũng phải hiểu đúng bản chất của tài sản số. Không nhất thiết phải nghiên cứu quá sâu, nhưng phải đủ hiểu để xây dựng và thực thi chính sách có hiệu quả.

Trên thực tế, điều mà nhiều nhà đầu tư quan tâm không chỉ là một trung tâm tài chính hiện đại hay những chính sách ưu đãi. Điều họ chờ đợi hơn cả là một cơ chế thử nghiệm rõ ràng để có thể bắt tay triển khai ngay khi quyết định đầu tư. Khi đó, sandbox sẽ không chỉ là công cụ thử nghiệm các mô hình tài chính mới, mà còn trở thành “phép thử” đối với năng lực kiến tạo thể chế và là “chìa khóa” mở cánh cửa đón dòng vốn quốc tế vào VIFC-DN.