Vì sao chuyển đổi số vẫn chưa tạo đủ giá trị?

Điểm nghẽn từ thể chế đến nguồn lực

Theo ông Nguyễn Quang Huy, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Lạng Sơn, các bộ, ngành đã được Chính phủ giao nhiệm vụ xây dựng cơ sở dữ liệu theo từng lĩnh vực. Tuy nhiên, quá trình triển khai tại các địa phương chưa đồng đều, nhiều nhiệm vụ vẫn trong giai đoạn thực hiện và chưa đạt yêu cầu đề ra. Trong lĩnh vực tài nguyên và môi trường, ông Huy dẫn ví dụ, cơ sở dữ liệu đất đai đòi hỏi nguồn lực tài chính rất lớn, trong khi khả năng cân đối ngân sách địa phương hạn chế. Điều này cho thấy chuyển đổi số cần cơ chế bố trí nguồn lực phù hợp với quy mô từng nhiệm vụ.

Một điểm nghẽn khác nằm ở thể chế và cơ chế phối hợp. Ông Huy cho biết, dù Chính phủ đã ban hành quy định yêu cầu xây dựng, kết nối các hệ thống thông tin, quá trình thực hiện vẫn phát sinh khó khăn. Một số cơ sở dữ liệu chưa thể kết nối hoặc chưa được chia sẻ đầy đủ giữa các hệ thống.

Nguyên nhân có thể liên quan đến sự phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị cũng như đặc điểm của những hệ thống được xây dựng bởi các nhà cung cấp khác nhau. Có hệ thống đã triển khai nhưng khả năng chia sẻ dữ liệu với hệ thống khác còn hạn chế, dẫn đến dữ liệu phân tán, thiếu thống nhất và khó khai thác.

Bà Phạm Thị Ngọc Quyên, Phó giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP. Đà Nẵng nhấn mạnh, thành phố luôn xem chuyển đổi số là động lực cốt lõi nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân. Tuy nhiên, Đà Nẵng vẫn gặp khó khăn trong triển khai. Theo bà Quyên, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế là yêu cầu quan trọng để chuyển đổi số quốc gia đi vào chiều sâu, thực chất, tạo giá trị gia tăng cao hơn.

Điểm nghẽn thể chế không chỉ là thiếu quy định, mà còn ở trách nhiệm, quyền khai thác, cơ chế phối hợp và tiêu chuẩn kết nối chưa rõ. Nếu không xác định dữ liệu nào được chia sẻ, ai chịu trách nhiệm và theo chuẩn nào, hệ thống dễ tạo ra những “ốc đảo” dữ liệu.

Chuyển đổi số không chỉ xây dựng dữ liệu mà phải tổ chức để dữ liệu được dùng lại, kết nối và tạo giá trị

Từ dữ liệu sang giá trị

Nếu giai đoạn đầu, chuyển đổi số tập trung vào xây dựng hệ thống và thu thập dữ liệu, thì bài toán hiện nay là làm sao để dữ liệu được kết nối, tái sử dụng và tạo ra giá trị cụ thể cho quản lý, doanh nghiệp và người dân.

Ông Trịnh Tất Thắng, Giám đốc Trung tâm Dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo (Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội) cho biết, thành phố đang triển khai đưa toàn bộ dữ liệu đăng ký kinh doanh vào kho dữ liệu của thành phố, đồng thời cho phép các hệ thống khác khai thác theo quy định, qua đó giảm yêu cầu người dân nộp lại giấy tờ.

Theo ông Thắng, Hà Nội đề xuất tăng quyền chủ động cho địa phương sử dụng dữ liệu phục vụ quản lý. Chẳng hạn, kết hợp dữ liệu trường học, học sinh với dữ liệu dịch bệnh có thể theo dõi dịch bệnh theo khu vực, xác định nơi có nhiều học sinh mắc bệnh và xây dựng bản đồ dịch bệnh, hỗ trợ cảnh báo sớm cho cơ sở giáo dục.

Một hướng khác Hà Nội đang nghiên cứu là khai thác dữ liệu của toàn bộ hệ thống để phục vụ các nền tảng, sàn giao dịch dữ liệu và doanh nghiệp, trên cơ sở bảo đảm yêu cầu về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Theo đại diện Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội, dữ liệu từ tổ chức, doanh nghiệp, trong đó có ngân hàng, có giá trị phân tích xu hướng, nhu cầu dịch vụ. Khai thác phù hợp có thể hỗ trợ cơ quan quản lý và doanh nghiệp ra quyết định sát thực tế.

Ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông (IPS) thuộc Hội Truyền thông số Việt Nam (VDCA) đồng tình với việc tạo không gian để địa phương chủ động khai thác dữ liệu theo ngành dọc.

Theo ông Đồng, dữ liệu phát sinh trong quá trình công chức thực hiện nhiệm vụ cần được tổ chức, lưu trữ và khai thác tại địa phương để phục vụ công việc, thay vì tập trung toàn bộ lên Trung tâm dữ liệu quốc gia. Về lâu dài cần tăng khả năng phối hợp khai thác dữ liệu công - tư. Nếu địa phương có dữ liệu nhưng không được trao không gian và cơ chế khai thác, nguồn lực có thể bị lãng phí. Vì vậy, không nên chuyển từ tình trạng phân tán dữ liệu sang tập trung quá mức.

Ông cho rằng không nên quá lo ngại các địa phương triển khai nhiều mô hình, mà cần tăng cơ chế kiểm soát, kết nối và chia sẻ. “Chúng ta đủ kinh nghiệm để quản lý địa phương đang làm gì về dữ liệu”, ông Đồng nói.

Các địa phương có thể sử dụng phần mềm khác nhau nhưng dữ liệu phải tuân theo tiêu chuẩn chung, có khả năng kết nối và chia sẻ. Ông cũng đề xuất trong một năm tới tập trung chi tiết hóa tiêu chuẩn dữ liệu, tạo nền tảng kết nối, chia sẻ và hình thành các sàn dữ liệu.