Nâng cao hiệu quả truyền thông chính sách để luật khả thi và sớm đi vào cuộc sống

Đại biểu Lê Thị Thuý Sen (Đoàn Hưng Yên) thảo luận tại tổ

Truyền thông chính sách phải bắt đầu từ khi xây dựng pháp luật

Từ thực tiễn hoạt động của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, đại biểu Lê Thị Thuý Sen (Đoàn Hưng Yên) đặt vấn đề về đánh giá tác động chính sách đối với công chúng và trách nhiệm truyền thông trong quá trình xây dựng pháp luật. Theo đại biểu, có những chính sách tốt, đúng đắn nhưng nếu truyền thông không tốt thì rất khó được ban hành hoặc đi vào cuộc sống.

Dẫn trường hợp dự thảo Thông tư 19 của Ngân hàng Nhà nước về thanh toán biên mậu tại các tỉnh biên giới, đại biểu cho biết quá trình lấy ý kiến đã gặp phản ứng gay gắt từ dư luận, ảnh hưởng lớn đến việc ban hành và thực thi chính sách. Từ ví dụ này, đại biểu kiến nghị bổ sung nội hàm khái niệm “truyền thông chính sách” tại Điều 3 của dự thảo Luật Văn bản quy phạm pháp luật, xác định rõ hoạt động truyền thông phải được thực hiện trước, trong và sau khi ban hành chính sách.

Tại Điều 5, đại biểu đề nghị bổ sung yêu cầu đạt được “sự đồng thuận xã hội” trong xây dựng và ban hành văn bản. Với Điều 6, đại biểu kiến nghị quy định Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có trách nhiệm “thực hiện và tổng hợp phản biện xã hội”, bởi hoạt động phản biện được tiến hành qua nhiều kênh, đặc biệt là truyền thông và báo chí.

Đại biểu đồng thời đề xuất bổ sung tại Điều 4 trách nhiệm của cơ quan đề xuất chính sách đối với công tác truyền thông. Đối với khoản 2 Điều 26, đại biểu muốn làm rõ yêu cầu đánh giá tính khả thi trong tổ chức thực hiện pháp luật và đánh giá tác động về tâm lý xã hội khi xây dựng chính sách.

Liên quan việc lấy ý kiến đối tượng chịu tác động tại Điều 26, đại biểu đề nghị quy định ngoại lệ “trừ một số trường hợp đặc biệt”. Đại biểu lấy ví dụ dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, tạng liên quan đến trẻ em: việc lấy ý kiến trực tiếp trẻ em có thể tạo tác động hoặc tâm lý xã hội không tốt. Vì vậy, trường hợp ngoại lệ cần được quy định chặt chẽ. Đây là nhóm kiến nghị được đại biểu nêu nhằm làm rõ cả trách nhiệm truyền thông lẫn phương pháp đánh giá tác động trước khi chính sách được ban hành.

Chất lượng văn bản và khoảng trống trong tổ chức thực thi

Cũng góp ý về xây dựng pháp luật, đại biểu Lê Tấn Tới (Đoàn Tây Ninh) cho rằng, thời gian qua nhiều vướng mắc pháp luật cơ bản đã được tháo gỡ nhờ nỗ lực của Quốc hội và Chính phủ, nhưng khó khăn lớn hiện nay nằm ở khâu tổ chức thực thi. Trong điều kiện khối lượng công việc của Chính phủ rất lớn, áp lực nặng nề mà đội ngũ cán bộ không tăng, đại biểu đề nghị Quốc hội tiếp tục đồng hành với Chính phủ, đồng thời bảo đảm chất lượng xây dựng pháp luật.

Đại biểu tán thành việc lược bỏ năm hình thức văn bản quy phạm pháp luật để tránh chồng chéo, nhầm lẫn giữa nghị quyết chứa quy phạm pháp luật và nghị quyết không chứa quy phạm pháp luật. Đại biểu cũng kiến nghị hạn chế giao Chính phủ quy định chi tiết quá nhiều, xác định rõ nguyên tắc phân định thẩm quyền để tránh tình trạng nội dung khó đều chuyển sang Chính phủ.

Một vấn đề khác được đại biểu Lê Tấn Tới nêu là nguy cơ lồng ghép chính sách để trục lợi hoặc ban hành quy định chung chung. Từ những vụ việc đã được cơ quan điều tra xử lý, đại biểu dẫn ví dụ điều kiện giấy phép xuất khẩu bị cài thêm để thu lợi bất chính; quy trình yêu cầu ba báo giá trong và ngoài nước ở lĩnh vực y tế gây phức tạp và đẩy giá thiết bị, vật tư lên cao. Đại biểu đề nghị khắc phục các kẽ hở này, chấm dứt tình trạng chậm ban hành văn bản quy định chi tiết; bảo đảm kinh phí công khai, minh bạch và bố trí nhân lực có chuyên môn, kinh nghiệm cho công tác pháp luật, cùng chính sách luân chuyển, quy hoạch, đề bạt phù hợp.

Đại biểu Phan Thị Mỹ Dung (Đoàn Tây Ninh) nhấn mạnh xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật là hai khâu không thể tách rời, đồng tình bỏ từ “ban hành” trong tên luật. Tại khoản 4 Điều 55, đại biểu lo ngại quy định văn bản hướng dẫn mặc nhiên hết hiệu lực khi văn bản cấp trên hết hiệu lực sẽ tạo khoảng trống pháp lý, bởi địa phương thường cần thời gian ban hành văn bản thay thế. Đại biểu đề nghị giữ cơ chế hiện hành.

Từ thực tiễn địa phương có gần 800 văn bản quy phạm pháp luật còn hiệu lực, trong đó hơn 200 văn bản về bản chất không còn quy phạm cần áp dụng, đại biểu kiến nghị bổ sung điều khoản chuyển tiếp để xử lý, đồng thời cho phép bãi bỏ bằng văn bản hành chính cá biệt trong trường hợp phù hợp. Đại biểu cũng đề nghị bỏ hình thức quyết định quy phạm pháp luật của Chủ tịch UBND cấp tỉnh, chỉ giữ quyết định của UBND cấp tỉnh, nhằm tránh hai hình thức có nội dung, trình tự tương tự nhau.

Đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy (Đoàn Tây Ninh) đề nghị xem xét sự thống nhất giữa quy định Bộ luật và Luật có cùng thứ bậc hiệu lực với nguyên tắc ưu tiên áp dụng quy định chuyên ngành. Đại biểu cũng cho rằng cần xem lại việc chỉ liệt kê năm bộ luật nền tảng mà chưa tính đến các luật thuộc lĩnh vực pháp luật công.

Quảng cảnh phiên họp tổ

Với đề xuất “Luật thí điểm” có thời hạn khoảng năm năm, đại biểu đặt câu hỏi về cách xử lý nghĩa vụ dự án và tài sản hình thành nếu thí điểm không thành công; đề nghị bổ sung quy tắc áp dụng và chuyển tiếp. Đại biểu cũng đề nghị cân nhắc vị trí chương về chương trình lập pháp và kéo dài thời hạn 15 ngày lấy ý kiến bằng văn bản đối với chính sách tác động sâu rộng, để cơ quan được hỏi có thời gian nghiên cứu dữ liệu.

Trưng mua, trưng dụng tài sản phải bảo đảm quyền sở hữu và sinh kế

Đối với Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), đại biểu Đỗ Hoàng Việt (Đoàn Tây Ninh) tán thành yêu cầu sửa đổi toàn diện để huy động nguồn lực kịp thời trong tình huống đặc biệt, song lưu ý đây là biện pháp hành chính bắt buộc, tác động trực tiếp đến quyền sở hữu và quyền sử dụng tài sản.

Tại khoản 7 Điều 6, đại biểu đề nghị khi trưng mua, trưng dụng tài sản đang phục vụ khám chữa bệnh, giáo dục hoặc chăm sóc người cần trợ giúp, cơ quan có thẩm quyền phải có phương án duy trì dịch vụ hoặc bố trí dịch vụ thay thế. Nếu phải quyết định ngay để bảo vệ tính mạng, sức khỏe, phương án thay thế cần triển khai sớm nhất có thể.

Về Điều 29, đại biểu nêu trường hợp tàu thuyền, phương tiện vận tải hoặc máy móc sản xuất là nguồn thu nhập chính của gia đình. Dù dự thảo có cơ chế bồi thường thu nhập, nguyên tắc thanh toán trong 30 ngày sau khi hoàn trả tài sản có thể khiến hộ khó khăn thiếu nguồn sống trước mắt. Đại biểu đề nghị nghiên cứu tạm ứng một phần bồi thường dự kiến khi có căn cứ thiệt hại ban đầu, sau đó quyết toán để tránh chi trả trùng.

Đối với khoản 3 Điều 28, đại biểu không đồng tình việc chỉ căn cứ một năm không nhận lại tài sản để mặc nhiên xác lập sở hữu Nhà nước. Người có tài sản có thể sơ tán hoặc gặp trở ngại khách quan; cần xác minh, thông báo, phân biệt trường hợp từ bỏ tài sản với trường hợp chưa thể đến nhận.

Đại biểu Chu Mạnh Hùng (Đoàn Tây Ninh) đề nghị chỉnh kỹ thuật lập pháp tại khoản 1 và khoản 9 Điều 6 liên quan quyền ưu đãi, miễn trừ của cơ quan ngoại giao, lãnh sự và tổ chức quốc tế. Đại biểu lưu ý phải phân biệt viên chức với nhân viên hành chính, kỹ thuật, đặc biệt người là công dân Việt Nam, để không mở rộng diện miễn trưng dụng vượt phạm vi được hưởng theo điều ước quốc tế.

Đại biểu Trịnh Ngọc Phương (Đoàn Tây Ninh) đề nghị làm rõ quyền khiếu nại, khởi kiện khi có tranh chấp giá trưng mua; trình tự cưỡng chế khi quyết định bị khiếu nại; và thống nhất thời hạn văn bản hóa quyết định trưng dụng bằng lời nói giữa dự thảo luật quy định hai ngày với dự thảo nghị định quy định ba ngày.

Về bồi thường, đại biểu đề nghị giữ cơ chế xác minh linh hoạt khi thiếu hóa đơn, chứng từ do nguyên nhân khách quan; làm rõ thẩm quyền cấp trên đình chỉ, bãi bỏ quyết định trưng mua, trưng dụng trái pháp luật. Với hạ tầng số, tài sản số và viễn thông, đại biểu kiến nghị chỉ trưng dụng quyền sử dụng cần thiết, không mặc nhiên truy cập dữ liệu cá nhân, bí mật kinh doanh hoặc dữ liệu khách hàng không liên quan; phải có quy trình rõ bảo đảm an toàn, duy trì dịch vụ, bàn giao quyền quản trị và khôi phục hệ thống khi hoàn trả.