Tăng trưởng hai con số: Lấy đâu nguồn lực để đi đường dài?

Quốc hội thảo luận về kinh tế xã hội chiều 30/10 (Ảnh: Quochoi.vn)

Tăng trưởng cao nhưng nguồn vốn dài hạn vẫn là bài toán khó

Nhìn lại kết quả kinh tế chín tháng năm 2026, đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai) và nhiều đại biểu ghi nhận những chuyển biến tích cực trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động: GDP tăng 9,01%, xuất khẩu tăng 24,5%, thị trường chứng khoán được nâng hạng, trong khi thời gian và chi phí thực hiện thủ tục hành chính tiếp tục được cắt giảm. Những kết quả này, theo đại biểu, tạo nền tảng quan trọng để nền kinh tế bước vào năm 2027 với mục tiêu cao hơn.

Tuy nhiên, điều đại biểu đặc biệt quan tâm không chỉ là khả năng duy trì tốc độ tăng trưởng mà còn là nguồn lực để thực hiện mục tiêu đó trong dài hạn.

“Câu hỏi của năm 2027 là: Lấy vốn dài hạn ở đâu để đi đường dài?”, đại biểu Lê Hoàng Anh đặt vấn đề.

Theo đại biểu, nền kinh tế hiện vẫn dựa chủ yếu vào tín dụng ngân hàng. Quy mô tín dụng đã đạt khoảng 155% GDP, gần 80% vốn huy động có kỳ hạn dưới 12 tháng trong khi khoảng một nửa dư nợ là trung và dài hạn. Sự khác biệt về kỳ hạn giữa nguồn vốn huy động và nhu cầu sử dụng vốn đặt ra yêu cầu phát triển những kênh tài trợ dài hạn ngoài hệ thống ngân hàng.

Áp lực huy động vốn còn đến từ khu vực ngân sách. Đại biểu dẫn dự toán năm 2027 với tổng mức vay ngân sách nhà nước gần 1,28 triệu tỷ đồng, tương đương 54% chi ngân sách trung ương, trong đó khoảng 540.000 tỷ đồng là vay để trả nợ gốc. Đến cuối tháng 8/2026, trái phiếu Chính phủ mới phát hành được 43% kế hoạch năm, trong khi lãi suất phát hành tăng.

Ở khu vực doanh nghiệp, thị trường trái phiếu mới có quy mô khoảng 11% GDP, thấp hơn mục tiêu 20% đặt ra cho năm 2025. Trong khi đó, tiền gửi dân cư đã vượt 11,2 triệu tỷ đồng. Đại biểu cũng đề cập lượng vàng người dân nắm giữ ước khoảng 500 tấn, tương đương gần 12% GDP.

Đại biểu Lê Hoàng Anh phát biểu (Ảnh: Quochoi.vn)

Từ những con số này, đại biểu Lê Hoàng Anh cho rằng vấn đề cần giải quyết là khả năng kết nối các nguồn tiết kiệm với nhu cầu đầu tư dài hạn của nền kinh tế.

Cùng quan tâm đến chất lượng nguồn vốn, đại biểu Trần Quốc Tuấn (Đoàn Trà Vinh) đề nghị đánh giá kỹ hơn hiệu quả sử dụng tín dụng. Theo đại biểu, tín dụng chín tháng tăng 11,7%, cao hơn mức tăng huy động vốn 10,7%. Điều cần làm rõ là dòng vốn đã tạo thêm bao nhiêu năng lực sản xuất, việc làm và dòng tiền để doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ trả nợ.

Đại biểu đề nghị tăng cường giám sát chất lượng tín dụng, đồng thời có giải pháp tháo gỡ các dự án tồn đọng để nguồn lực đã đầu tư sớm phát huy hiệu quả.

Mở thêm đường dẫn vốn, giảm phụ thuộc tín dụng ngân hàng

Từ những bất cập trong cơ cấu nguồn vốn, đại biểu Lê Hoàng Anh đề xuất ba hướng giải quyết nhằm mở rộng khả năng huy động vốn dài hạn cho nền kinh tế.

Trước hết là cụ thể hóa chủ trương cho vay dựa trên dữ liệu dòng tiền theo tinh thần Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị. Theo đề xuất của đại biểu, khi doanh nghiệp đồng ý, ngân hàng có thể sử dụng dữ liệu hóa đơn điện tử, thuế và xuất nhập khẩu để đánh giá khả năng cấp tín dụng, thay vì chỉ dựa vào tài sản bảo đảm là đất đai.

Đề xuất này hướng đến việc khai thác thông tin về hoạt động kinh doanh thực tế của doanh nghiệp, đặc biệt là những đơn vị có doanh thu, đơn hàng nhưng thiếu tài sản bảo đảm.

Ở góc độ hỗ trợ doanh nghiệp, đại biểu Trần Quốc Tuấn cũng đề nghị mở rộng các hình thức bảo lãnh tín dụng, nghiên cứu sử dụng dòng tiền, hợp đồng và đơn hàng trong quá trình thẩm định khoản vay. Theo đại biểu, cần tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh, đồng thời bảo đảm chất lượng tín dụng và khả năng trả nợ.

Lãnh đạo Đảng, Nhà nước tham dự phiên họp (Ảnh: Quochoi.vn)

Bên cạnh tín dụng, đại biểu Lê Hoàng Anh nhấn mạnh yêu cầu phát triển nguồn vốn chủ sở hữu trong nước. Đại biểu phản ánh tình trạng một số doanh nghiệp công nghệ do người Việt sáng lập, hoạt động phục vụ thị trường Việt Nam nhưng đặt công ty mẹ ở nước ngoài. Khi huy động vốn thành công, phần giá trị gia tăng và quyền quyết định đầu tư có thể được ghi nhận, thực hiện tại nước ngoài.

Theo đại biểu, Nghị quyết 222 đã cho phép doanh nghiệp lập công ty mẹ tại Trung tâm Tài chính Quốc tế. Vì vậy, cần sớm có cơ chế để các công ty mẹ tại trung tâm đầu tư thuận lợi trở lại thị trường trong nước, đồng thời tạo điều kiện cho doanh nghiệp chuyển công ty mẹ từ nước ngoài về Việt Nam với chi phí thuế hợp lý.

Đại biểu cũng đề nghị sớm vận hành thực chất Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia, theo hướng sử dụng vốn nhà nước làm vốn mồi để thu hút các quỹ tư nhân chuyên nghiệp. Khi hoạt động đầu tư thành công, nhà đầu tư tư nhân có thể được quyền mua lại phần vốn nhà nước theo cơ chế phù hợp.

Cùng quan tâm đến nguồn lực cho đổi mới sáng tạo, đại biểu Hà Đức Minh (Đoàn Lào Cai) đề nghị đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư khoa học, công nghệ, kết hợp ngân sách nhà nước với nguồn lực tư nhân và các quỹ đầu tư mạo hiểm.

Đại biểu kiến nghị thiết lập cơ chế ưu đãi về thuế, tín dụng cho doanh nghiệp nghiên cứu và phát triển; đồng thời thí điểm cơ chế đặt hàng nghiên cứu, chấp nhận rủi ro trong hoạt động khoa học, công nghệ.

Trở lại vấn đề huy động vốn dài hạn, đại biểu Lê Hoàng Anh đề xuất kết nối nguồn tiết kiệm của người dân với doanh nghiệp thông qua quỹ hưu trí tự nguyện, quỹ mở và nghiên cứu thí điểm chứng chỉ vàng.

Đại biểu cũng kiến nghị bổ sung các chỉ tiêu theo dõi quy mô trái phiếu doanh nghiệp so với GDP và tỷ lệ tiết kiệm dân cư được đầu tư thông qua các định chế tài chính.

Một nội dung khác được đại biểu nhấn mạnh là tính ổn định và khả năng dự báo của pháp luật. Theo đại biểu, vốn dài hạn chỉ có thể được huy động và sử dụng hiệu quả khi doanh nghiệp có cơ sở xây dựng kế hoạch đầu tư nhiều năm.

Vì vậy, việc hoàn thiện thể chế cần đi cùng đánh giá tác động chính sách thực chất, có lộ trình chuyển tiếp và không hồi tố bất lợi cho doanh nghiệp. Những quyền cơ bản của doanh nghiệp phải được xác định rõ trong luật, hạn chế phụ thuộc vào các văn bản hướng dẫn có thể thay đổi thường xuyên.

Giữ ổn định vĩ mô, nâng hiệu quả phân bổ nguồn lực

Nếu bài toán vốn dài hạn liên quan đến khả năng đầu tư trong tương lai, những biến động giá cả hiện nay lại tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất và sức mua của thị trường.

Đại biểu Trần Quốc Tuấn dẫn báo cáo thẩm tra cho biết CPI bình quân chín tháng tăng 4,52%; nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,68%; giao thông tăng 6,06%; hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,72%.

Trong khi tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng khoảng 13,4% theo giá hiện hành, mức tăng sau khi loại trừ yếu tố giá chỉ còn gần 8%.

Theo đại biểu, chi phí sinh hoạt tăng làm thu hẹp phần thu nhập dành cho học hành, chăm sóc sức khỏe và tiết kiệm của người dân. Đối với doanh nghiệp, giá nhiên liệu, vận tải và nguyên liệu tăng khiến chi phí sản xuất lớn hơn, trong khi khả năng điều chỉnh giá bán còn phụ thuộc vào sức mua.

Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị Chính phủ tiếp tục phối hợp linh hoạt chính sách tiền tệ, tài khóa và điều hành giá theo một kịch bản thống nhất. Những mặt hàng thiết yếu cần được theo dõi riêng, lộ trình điều chỉnh giá do Nhà nước quản lý phải được công khai, đồng thời có chính sách hỗ trợ đúng đối tượng dễ bị tổn thương.

Đại biểu Hà Đức Minh cũng đề nghị kiểm soát ổn định chi phí đầu vào của nền kinh tế, xây dựng kế hoạch bảo đảm an ninh năng lượng, xăng dầu và lương thực. Đáng chú ý, đại biểu dẫn chi phí logistics hiện chiếm khoảng 16-18% GDP và kiến nghị đẩy mạnh đầu tư hạ tầng để giảm chi phí cho doanh nghiệp.

Cùng với việc ổn định chi phí, đại biểu Hà Đức Minh nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận đất đai, công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Ở một góc nhìn khác, đại biểu Nguyễn Tuấn Anh (Đoàn Cần Thơ) đặt vấn đề về cách xác định mục tiêu tăng trưởng đối với những địa phương đang thực hiện nhiệm vụ chiến lược quốc gia.

Theo đại biểu, đến năm 2030, cả nước phải duy trì 3,2 triệu ha đất trồng lúa, riêng Đồng bằng sông Cửu Long là 1,9 triệu ha. Các địa phương trong vùng vừa phải bảo đảm an ninh lương thực, vừa thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao.

Đại biểu cho rằng không nên giao mục tiêu tăng trưởng hai con số một cách cơ học, mà cần căn cứ vào nguồn lực và nhiệm vụ chiến lược của từng địa phương. Bên cạnh GRDP, cần bổ sung tiêu chí đánh giá đóng góp vào an ninh lương thực và bảo vệ môi trường, nhưng không điều chỉnh trực tiếp số liệu GRDP để bảo đảm nguyên tắc thống kê.

Đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu cơ chế tài chính, ngân sách hỗ trợ các địa phương phải duy trì đất lúa, bao gồm hỗ trợ theo diện tích được giao, chia sẻ một phần chi phí cơ hội phát triển và ưu tiên nguồn vốn đầu tư từ ngân sách trung ương.

Theo kiến nghị của đại biểu Nguyễn Tuấn Anh, Quốc hội cần giao Chính phủ xây dựng đề án về cơ chế tài chính, ngân sách hỗ trợ các địa phương thực hiện nhiệm vụ chiến lược quốc gia, trình Quốc hội trong năm 2027.

Trở lại yêu cầu huy động vốn dài hạn, đại biểu Lê Hoàng Anh nhấn mạnh tăng trưởng hai con số cần được đặt trên nền tảng nguồn vốn ổn định và niềm tin vào môi trường pháp lý. Theo đại biểu, bên cạnh quyết tâm thực hiện mục tiêu tăng trưởng, cần có những cơ chế đủ sức giữ nguồn vốn, doanh nghiệp và giá trị gia tăng ở lại Việt Nam.