Thiết lập cơ chế tài chính xanh để xây dựng chuỗi giá trị kinh tế tuần hoàn

Quá trình chuyển đổi xanh còn nhiều dư địa phát triển, từ năng lượng tái tạo, thị trường carbon đến các công cụ tài chính mới, đặc biệt khi gắn với chuyển đổi kép là chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Ông Tuấn nhấn mạnh, chuyển đổi xanh không thể tách rời chuyển đổi số, trong đó tài chính giữ vai trò then chốt.

Thiết lập cơ chế tài chính xanh để xây dựng chuỗi giá trị kinh tế tuần hoàn

Việt Nam cần phát triển thêm nhiều công cụ tài chính, mở rộng sang các công cụ tài chính xanh và những sản phẩm tài chính mới mang tính đột phá. Trong đó, hợp tác quốc tế được xác định là kênh quan trọng giúp Việt Nam gia tăng nguồn lực cho chuyển đổi xanh theo định hướng của Chính phủ.

Thực tế cho thấy, kinh tế tuần hoàn đang trở thành động lực phát triển mới của Việt Nam trong quá trình chuyển đổi kép. Quyết định số 222/QĐ-TTg ngày 23/1/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn đến năm 2035 được xem là bước đi chiến lược, cụ thể hóa Luật Bảo vệ môi trường 2020, Chiến lược tăng trưởng xanh và Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu.

Trong đó, việc xây dựng khung đo lường chỉ số tuần hoàn quốc gia, hình thành mạng lưới đổi mới sáng tạo xanh và thiết lập cơ chế tài chính, đầu tư xanh cho doanh nghiệp chuyển đổi mô hình sản xuất, đặc biệt trong các lĩnh vực nông nghiệp, công nghiệp chế biến và đô thị xanh, có ý nghĩa then chốt đối với mục tiêu phát triển kinh tế xanh trong tiến trình hội nhập. Vai trò của các tổ chức tài chính quốc tế, ngân hàng và tổ chức tín dụng trong và ngoài nước đang ngày càng được khẳng định trong quá trình này.

Theo Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC - thành viên Ngân hàng Thế giới), thị trường tài chính xanh tại Việt Nam đang có những bước phát triển tích cực. Tín dụng xanh tăng trưởng bình quân hơn 21,2%/năm trong thời gian qua. Đến ngày 31/12/2024, dư nợ tín dụng phục vụ mục tiêu bảo vệ môi trường đạt trên 4,28 triệu tỷ đồng, chiếm hơn 27,4% tổng dư nợ toàn nền kinh tế. Trong đó, dư nợ tín dụng xanh đạt khoảng 680.000 tỷ đồng, tăng 9,37% so với cuối năm 2023, tập trung chủ yếu vào lĩnh vực năng lượng tái tạo, năng lượng sạch (chiếm hơn 41%) và nông nghiệp xanh (trên 29%). Đối với thị trường trái phiếu xanh, giai đoạn 2016–2024 ghi nhận tổng giá trị phát hành khoảng 33,5 nghìn tỷ đồng. Những con số này cho thấy nhu cầu và kỳ vọng về vốn xanh đang gia tăng mạnh mẽ trong hệ thống ngân hàng và cộng đồng doanh nghiệp.

Bà Francesca Nardini, Phó trưởng đại diện thường trú Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam cho rằng, chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn là con đường duy nhất để Việt Nam đạt tăng trưởng cao gắn với phát triển bền vững. Khi Nhà nước, doanh nghiệp và người dân cùng đồng hành, kinh tế tuần hoàn sẽ trở thành nền tảng cho một Việt Nam xanh, thịnh vượng và có năng lực cạnh tranh dài hạn. Các dự báo quốc tế cho thấy, kinh tế tuần hoàn có thể giúp Việt Nam giảm 30-34% chất thải đô thị, cắt giảm 40-70% phát thải khí nhà kính giai đoạn 2030-2060, đồng thời tạo thêm việc làm và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên liệu thô. Tuy nhiên, UNDP khuyến nghị cần triển khai kinh tế tuần hoàn thông qua các mô hình thí điểm để lượng hóa rủi ro và lợi ích trước khi nhân rộng.

Bên cạnh kết quả tích cực, quá trình chuyển đổi xanh tại Việt Nam vẫn đối mặt nhiều thách thức. Không ít doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ nông dân vẫn duy trì phương thức sản xuất cũ; tỷ lệ canh tác theo tiêu chuẩn bền vững quốc tế còn thấp. Cơ cấu đầu tư xanh hiện nay chưa cân đối, chủ yếu tập trung vào năng lượng và nông nghiệp, trong khi các lĩnh vực như quản lý chất thải, bảo tồn đa dạng sinh học và công nghiệp chuyển đổi còn hạn chế. Về cơ chế, dù khung pháp lý đã hình thành, Việt Nam vẫn thiếu hành lang cụ thể để vận hành các thị trường và công cụ tài chính mới như thị trường tín chỉ carbon, tín chỉ đa dạng sinh học, tín chỉ nhựa, quỹ đầu tư xanh hay bảo hiểm xanh.

Nhấn mạnh tính cấp thiết của chuyển đổi kép, ông Phạm Đại Dương, Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương khẳng định, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là yêu cầu khách quan của thực tiễn phát triển. Kinh tế tuần hoàn, gắn với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đã được xác định là trụ cột chiến lược của mô hình tăng trưởng mới. Mô hình này không chỉ khai thác hiệu quả tài nguyên thứ cấp mà còn mở ra các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao, thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng và nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.