Từ cơn sốt AI đến nỗi lo “ai sẽ trả hóa đơn”

Hạ tầng máy chủ tại một trung tâm dữ liệu. Ảnh: Wikimedia Commons

Cú bán tháo cho thấy sự thay đổi kỳ vọng

Thị trường chứng khoán Hàn Quốc biến động mạnh ngày 28/7. Chỉ số KOSPI đóng cửa giảm 10,8%, xuống 6.023,66 điểm. Samsung Electronics giảm hơn 13%, còn SK Hynix mất 14,7%. Cơ chế “ngắt mạch”, một lần nữa được kích hoạt khi chỉ số có lúc giảm hơn 11% theo Reuters.

Áp lực cũng lan sang Nhật Bản, nơi Nikkei 225 giảm khoảng 4,4%. Trong khi đó, kết thúc phiên 28/7, các chỉ số Mỹ biến động tương đối hẹp, cho thấy diễn biến tại châu Á chưa kéo theo đợt bán tháo tương tự ở cổ phiếu công nghệ Mỹ, nhưng khiến nhà đầu tư đánh giá lại triển vọng ngành bán dẫn.

Về lý thuyết, giá cổ phiếu phản ánh giá trị hiện tại của dòng tiền doanh nghiệp có thể tạo ra trong tương lai. Khi chi phí vốn hoặc mức độ bất định tăng, lợi nhuận kỳ vọng sẽ có giá trị hiện tại thấp hơn. Vì vậy, mức định giá có thể điều chỉnh mạnh dù nhu cầu trước mắt chưa suy giảm. Thị trường không phủ nhận triển vọng AI, mà trở nên khắt khe hơn với mức giá đã trả cho triển vọng đó.

Rủi ro phía sau cuộc đua trung tâm dữ liệu

Quan ngại trở nên rõ hơn sau thông tin Nvidia đang đàm phán về khả năng cung cấp khoảng 250 tỷ USD khoản bảo đảm tài chính cho OpenAI trong một dự án trung tâm dữ liệu quy mô 10 gigawatt tại miền nam bang Ohio của Mỹ. Theo Wall Street Journal, được Reuters dẫn lại, khoản bảo đảm tài chính này sẽ hỗ trợ OpenAI thuê cơ sở do SB Energy, công ty con của SoftBank, phát triển và trấn an các bên cho vay.

Khoản bảo đảm 250 tỷ USD không bao gồm số chip Nvidia được lắp đặt bên trong trung tâm dữ liệu. Nvidia cũng được cho là đang thảo luận việc hỗ trợ tài chính cho OpenAI mua lượng bộ xử lý đồ họa, hay GPU, trị giá tới 350 tỷ USD. Đây mới chỉ là thông tin về các cuộc đàm phán, chưa phải thỏa thuận đã hoàn tất.

Cơ chế bảo đảm tài chính có thể giúp dự án tiếp cận vốn dễ hơn. Nhưng cơ chế này không làm rủi ro biến mất; nó chỉ chuyển một phần rủi ro từ công ty dự án hoặc khách thuê sang bên bảo đảm. Ở quy mô rộng hơn, khi nhu cầu về chip, điện, hệ thống làm mát và đường truyền tăng nhanh, vốn đầu tư có thể vượt lượng tiền mà các dự án AI tạo ra trong ngắn hạn. Doanh nghiệp khi đó phải dựa nhiều hơn vào nợ, hợp đồng thuê dài hạn, tài trợ của nhà cung cấp hoặc bảo lãnh đối tác.

Về nguyên tắc tài chính, một dự án chỉ thực sự tạo giá trị khi dòng tiền tương lai đủ bù chi phí đầu tư và chi phí vốn. Doanh thu có thể tăng nhanh, nhưng giá trị kinh tế vẫn giảm nếu doanh nghiệp vay quá nhiều hoặc chờ quá lâu mới thu hồi vốn.

Tấm wafer silicon, vật liệu nền quan trọng trong quá trình sản xuất chip bán dẫn. Ảnh: Wikimedia Commons

Áp lực cạnh tranh mới

Màn chào sàn ấn tượng của ChangXin Memory Technologies (CXMT) tại Thượng Hải vừa qua cũng là yếu tố làm gia tăng áp lực cạnh tranh đối với ngành chip nhớ châu Á. Cổ phiếu nhà sản xuất DRAM hàng đầu Trung Quốc tăng 466% trong phiên đầu tiên ngày 27/7, đóng cửa ở 49 nhân dân tệ, so với giá phát hành 8,66 nhân dân tệ.

Doanh nghiệp này đã huy động thành công 57,92 tỷ nhân dân tệ (tương đương 8,6 tỷ USD) trong đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), đánh dấu thương vụ chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng lớn nhất từ trước đến nay của một doanh nghiệp bán dẫn tại thị trường chứng khoán Trung Quốc đại lục.

Đà tăng đưa giá trị thị trường của CXMT có thời điểm lên khoảng 3.300 tỷ nhân dân tệ, tương đương gần 488 tỷ USD, qua đó tạm thời đưa doanh nghiệp trở thành công ty niêm yết có giá trị lớn nhất Trung Quốc.

Tuy nhiên, con số này cần được nhìn nhận thận trọng. Chỉ khoảng 6,73% lượng cổ phiếu sau phát hành được tự do giao dịch, nên nguồn cung hạn chế có thể khuếch đại biến động giá. Vì vậy, mức vốn hóa cao không đồng nghĩa CXMT đã ngang với các doanh nghiệp khác như Samsung, SK Hynix hay Micron về công nghệ, sản lượng và khả năng sinh lời.

Reuters cho biết CXMT đã trở thành nhà sản xuất bộ nhớ lớn thứ tư thế giới. Doanh nghiệp đang xây hai nhà máy mới tại Thượng Hải và Hợp Phì (Hefei), đồng thời thảo luận với chính quyền một địa phương khác về nhà máy thứ ba. Nếu các dự án diễn ra đúng tiến độ, công suất có thể tăng hơn gấp đôi, vượt 600.000 tấm wafer mỗi tháng (wafer là đĩa bán dẫn mỏng dùng làm nền để chế tạo chip).

CXMT vẫn đi sau các đối thủ ở phân khúc chip bộ nhớ băng thông cao (HBM) – thành phần cốt lõi trong các bộ tăng tốc AI do các công ty như Nvidia phát triển. Theo một số phân tích, công nghệ HBM của CXMT còn chậm khoảng hai thế hệ, tương đương vài năm, so với nhóm dẫn đầu. Tuy nhiên, sức ép đối với Samsung và SK Hynix không chỉ nằm ở phân khúc công nghệ cao nhất. Khi một đối thủ được bổ sung lượng vốn lớn và mở rộng nhanh ở các dòng DRAM phổ thông, cán cân cung - cầu có thể thay đổi, gây áp lực lên giá bán, thị phần và biên lợi nhuận của toàn ngành.

Ngành chip nhớ có tính chu kỳ cao. Khi cầu vượt cung, giá bán và lợi nhuận tăng nhanh; nhưng khi công suất tăng đúng lúc nhu cầu chậm lại, thị trường dễ chuyển sang dư cung và giá giảm sâu.

Cú bán tháo như phiên 28/7 vì thế chưa đủ để kết luận cơn sốt AI đã kết thúc. Nhu cầu tính toán, bộ nhớ và hạ tầng dữ liệu vẫn tiếp tục mở rộng. Tuy nhiên, thị trường đã bước sang giai đoạn khắt khe hơn, trong đó tăng trưởng doanh thu không còn là điều kiện duy nhất. Doanh nghiệp còn phải chứng minh hiệu quả đầu tư, chất lượng dòng tiền và sức chịu đựng của bảng cân đối.

Khi AI chuyển từ câu chuyện phần mềm sang cuộc đua rót vốn để đầu tư, lợi thế dài hạn còn phụ thuộc vào khả năng huy động vốn với chi phí hợp lý, kiểm soát rủi ro và biến hàng trăm tỷ USD đầu tư thành dòng tiền bền vững. Vì vậy, câu hỏi “ai sẽ trả hóa đơn” đang trở thành phép thử mới đối với cơn sốt AI.