Văn hóa doanh nghiệp - “điểm nghẽn mềm” của doanh nghiệp xuất khẩu

Chất lượng không phải rào cản

Tại nhiều diễn đàn kết nối thương mại gần đây, đại diện phía Brazil thẳng thắn nhìn nhận các sản phẩm thực phẩm và hàng tiêu dùng nhanh của Việt Nam không gặp vấn đề về tiêu chuẩn hay chất lượng. Thậm chí, nhiều mặt hàng như thủy sản chế biến, gạo, thực phẩm tiện lợi hay đồ uống có giá trị gia tăng cao được đánh giá phù hợp với thị hiếu của tầng lớp trung lưu Brazil - nhóm khách hàng đang tăng nhanh cả về quy mô lẫn sức mua.

Nhiều sản phẩm FMCG được thị trường Brazil ưa chuộng

"Doanh nghiệp Brazil không nghi ngờ chất lượng hàng hóa Việt Nam. Điều khiến chúng tôi gặp khó khăn nhất lại nằm ở giao tiếp và cách tiếp cận đối tác. Khác biệt về ngôn ngữ, văn hóa kinh doanh và cách xây dựng niềm tin khiến quá trình tiếp cận ban đầu, trao đổi thông tin và đi đến hợp tác thực chất kéo dài hơn rất nhiều so với kỳ vọng", vị đại diện này chia sẻ.

Theo các chuyên gia thương mại quốc tế, Brazil là thị trường coi trọng quan hệ cá nhân, sự hiện diện trực tiếp và tính liên tục trong giao tiếp. Doanh nghiệp Brazil thường dành nhiều thời gian để tìm hiểu đối tác, không chỉ qua hồ sơ năng lực, mà còn qua cách phản hồi email, thái độ trong đàm phán, khả năng giữ cam kết và sự nhất quán trong thông tin.

Trong khi đó, không ít doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa trong lĩnh vực FMCG, vẫn tiếp cận thị trường theo tư duy “bán hàng” hơn là “xây dựng quan hệ”. Việc chậm phản hồi, thiếu đầu mối giao tiếp ổn định, sử dụng tiếng Anh chưa chuyên nghiệp hoặc thay đổi điều khoản vào phút chót... vô tình tạo cảm giác thiếu tin cậy với đối tác Nam Mỹ.

TS. Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế nhận định, doanh nghiệp Việt Nam đang có sản phẩm tốt, nhưng khi bước ra thị trường xa như Brazil hay châu Mỹ Latinh, văn hóa doanh nghiệp và kỹ năng giao tiếp quốc tế trở thành yếu tố sống còn. Đây là cuộc chơi dài hơi, không thể chỉ dựa vào giá rẻ hay ưu đãi thương mại.

Thực tế, một số doanh nghiệp FMCG Việt Nam đã sớm nhận ra vấn đề này khi tìm cách thâm nhập thị trường Brazil. Đại diện một doanh nghiệp chế biến thủy sản tại Đồng bằng sông Cửu Long cho biết, trong giai đoạn đầu tiếp cận đối tác Brazil, doanh nghiệp mất gần một năm chỉ để hoàn tất các trao đổi cơ bản và xây dựng lòng tin, trước khi ký được hợp đồng đầu tiên.

"Đối tác Brazil rất quan tâm đến sự nhất quán. Họ muốn biết ai là người chịu trách nhiệm cuối cùng, doanh nghiệp có cam kết lâu dài hay không, và cách xử lý khi phát sinh rủi ro. Sau những lần “vấp”, doanh nghiệp đã chủ động thuê tư vấn thị trường, đào tạo nhân sự phụ trách xuất khẩu về văn hóa kinh doanh Mỹ Latinh, đồng thời duy trì kênh liên lạc thường xuyên, kể cả khi chưa có đơn hàng mới", vị này cho biết.

Văn hóa doanh nghiệp - lợi thế cạnh tranh mới

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống, Brazil được xem là “cửa ngõ” quan trọng để hàng FMCG Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào châu Mỹ Latinh. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, lợi thế cạnh tranh trong giai đoạn tới không chỉ nằm ở năng lực sản xuất hay ưu đãi thuế quan, mà còn ở văn hóa doanh nghiệp.

Văn hóa doanh nghiệp cần được coi là một phần của chiến lược xuất khẩu. Doanh nghiệp Việt cần đầu tư bài bản vào đội ngũ làm thị trường quốc tế, từ ngoại ngữ, kỹ năng đàm phán đến hiểu biết văn hóa bản địa. Đây là yếu tố giúp giảm rủi ro, tăng khả năng ký kết hợp đồng dài hạn và xây dựng thương hiệu quốc gia, TS. Nguyễn Minh Phong nhấn mạnh.

Văn hóa doanh nghiệp chính là lợi thế cạnh tranh trong giai đoạn mới

Không chỉ doanh nghiệp, các cơ quan xúc tiến thương mại và hiệp hội ngành hàng cũng được kỳ vọng đóng vai trò “cầu nối văn hóa”. Việc tổ chức các chương trình kết nối doanh nghiệp theo chiều sâu, hội thảo về văn hóa kinh doanh Brazil, hay các chuyến khảo sát thị trường thực chất sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam tránh được những “cú sốc văn hóa” không đáng có.

Theo các chuyên gia, nếu chỉ dừng ở xúc tiến thương mại theo kiểu trưng bày sản phẩm, hiệu quả sẽ rất hạn chế. Điều doanh nghiệp Brazil cần là đối tác đáng tin cậy, có tầm nhìn dài hạn. Muốn vậy, doanh nghiệp Việt phải được trang bị đầy đủ cả về năng lực kinh doanh lẫn văn hóa doanh nghiệp.

Hợp tác giữa Việt Nam và Brazil rõ ràng còn nhiều dư địa phát triển. Nhưng để biến tiềm năng thành kim ngạch thực chất, bài toán văn hóa doanh nghiệp không thể tiếp tục bị xem nhẹ. Trong một thị trường coi trọng niềm tin và quan hệ như Brazil, sự chuyên nghiệp trong giao tiếp và ứng xử đôi khi còn quan trọng không kém chất lượng sản phẩm.

Ông Dionathan Santos, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch điều hành Phòng Thương mại và Công nghiệp Brazil - Việt Nam (BVC) chia sẻ: Chúng tôi không tìm nhà cung cấp ngắn hạn, mà tìm đối tác để cùng đi đường dài. Với doanh nghiệp Việt Nam, đó vừa là thách thức, vừa là cơ hội để nâng tầm trong chuỗi giá trị toàn cầu.