Văn hóa doanh nghiệp: “Yếu tố mềm” tạo động lực tăng trưởng

Văn hóa - từ tuyên ngôn đến thực hành

Trong báo cáo khảo sát 505 doanh nghiệp tại thị trường Việt Nam do Blue C thực hiện cho thấy văn hóa doanh nghiệp đang bước sang pha tăng trưởng mới. Điểm trung bình mức độ trưởng thành thực thi văn hóa doanh nghiệp năm 2025 (đo theo bộ công cụ CCMM) đạt 43,84 điểm, tương đương cấp độ 4/6; Cấp độ Quản lý, tăng 4,12 điểm so với năm 2024 và vượt mức trung bình của 3 năm gần nhất.

Sự hồi phục còn thể hiện ở độ đồng đều của mặt bằng. Tỷ lệ doanh nghiệp đạt cấp độ cao (5-6) tăng gần gấp đôi từ 14,9% lên 27,9%. Đồng thời, 48,51% doanh nghiệp tham gia khảo sát đạt cấp độ trưởng thành từ mức 4 trở lên. Điều này cho thấy xây dựng văn hóa bài bản không còn là “sân chơi riêng” của một vài tập đoàn, mà đã lan tỏa rộng đến cộng đồng doanh nghiệp ở nhiều quy mô, nhiều lĩnh vực.

Một chuyển biến quan trọng của năm 2025 là xu hướng “từ tuyên bố sang hành vi”. Theo khảo sát, 26,94% doanh nghiệp đã áp dụng chuẩn hành vi vào công việc hằng ngày, tăng gấp đôi so với năm 2024. Thay vì những giá trị cốt lõi chung chung, doanh nghiệp cụ thể hóa thành quy tắc ứng xử, cách ra quyết định, chuẩn phối hợp và phong cách làm việc. Khi chuẩn hành vi gắn với cơ chế vận hành, văn hóa tạo sự nhất quán giữa nói và làm trong thực tế.

Cùng lúc, nghệ thuật kể chuyện nội bộ trở thành “ngôn ngữ” gắn kết. 52,67% doanh nghiệp đã xây dựng hệ thống ghi chép và lưu truyền các câu chuyện nội bộ. Trong kỷ nguyên số, khi con người dễ mất kết nối vì nhịp độ công việc nhanh, những câu chuyện “người thật, việc thật” về nỗ lực vượt khó hay lòng trắc ẩn giúp củng cố bản sắc và làm rõ “DNA” của tổ chức, đồng thời hỗ trợ truyền thông thương hiệu và thu hút nhân tài.

Điểm đáng chú ý khác là “đo lường”- yếu tố từng nhiều năm nằm ở nhóm thấp. Năm 2025, hoạt động đo lường tại các doanh nghiệp tăng 0,52 điểm, mức tăng cao nhất trong 14 yếu tố thành phần của khung văn hóa. Tỷ lệ doanh nghiệp đo lường văn hóa định kỳ tăng gần gấp đôi, đạt 29,31%, trong khi nhóm chưa từng quan tâm giảm xuống 27,13%. Sự dịch chuyển này phản ánh tư duy quản trị dựa trên dữ liệu: văn hóa cũng là chỉ số sức khỏe của tổ chức, cần theo dõi tương tự doanh thu, lợi nhuận hay năng suất lao động, để lãnh đạo có căn cứ điều chỉnh chiến lược nhân sự và tổ chức kịp thời.

Tuy nhiên, nguồn lực vẫn là bài toán khó. Dù 45,54% doanh nghiệp duy trì ngân sách thường xuyên cho văn hóa, tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn khi xin phê duyệt ngân sách tăng 12,18%. Ông Lê Quang Vũ, CEO Blue C nhấn mạnh, vẫn còn đó khoảng cách giữa kỳ vọng và thực thi, đặc biệt ở đo lường, khen thưởng theo văn hóa và bộ máy văn hóa doanh nghiệp, là những điểm cần tiếp tục củng cố để văn hóa trở thành động lực phát triển dài hạn.

Bước sang 2026, văn hóa doanh nghiệp được nhìn như bệ phóng cho đổi mới sáng tạo

Động lực đổi mới sáng tạo

Bước sang 2026, văn hóa doanh nghiệp được nhìn như bệ phóng cho đổi mới sáng tạo. Báo cáo ghi nhận Chỉ số Đổi mới sáng tạo (Innovation Quotient - IQ) năm 2025 đạt 3,81/5 điểm, cho thấy tinh thần đổi mới đã xuất hiện trong tư duy, giá trị và hành vi, nhưng chưa chuyển hóa thành năng lực vận hành sâu rộng. Xét theo ngành, Truyền thông - Quảng cáo và Dược phẩm - Y tế dẫn đầu với điểm số trên 4, phản ánh áp lực thay đổi liên tục của các lĩnh vực này.

Trong 6 trụ cột văn hóa đổi mới sáng tạo, “các giá trị văn hóa thúc đẩy đổi mới sáng tạo” được đánh giá cao nhất (3,92 điểm). Doanh nghiệp tự tin về khả năng sẵn sàng học hỏi (4,02 điểm), tinh thần khởi nghiệp (3,89 điểm) và tính sáng tạo (3,84 điểm). Hành vi nhân viên đạt 3,80 điểm nhờ sự kiên trì, thích nghi và tham gia chủ động. Dẫu vậy, 2 tiêu chí “Chấp nhận rủi ro” và “Xây dựng năng lực” nằm trong nhóm thấp nhất, lần lượt 3,72 và 3,75 điểm. Đổi mới là quá trình thử và sai; nếu sai lầm bị trừng phạt, tổ chức khó khuyến khích thử nghiệm và học từ thất bại.

Ông Lương Minh Huân, Viện trưởng Viện Phát triển Doanh nghiệp (VCCI), cho rằng tinh thần đổi mới sáng tạo đã bước đầu hình thành khá rõ, đặc biệt trong giá trị văn hóa và hành vi nhân viên, nhưng chưa chuyển hóa thành năng lực vận hành mạnh mẽ khi mức chấp nhận rủi ro và đầu tư phát triển năng lực còn thấp. Theo ông Huân, thách thức lớn nhất nằm ở môi trường tổ chức và hệ thống khuyến khích đổi mới mà doanh nghiệp cần tiếp tục củng cố.

Trên nền tảng phục hồi 2025, Blue C phác họa 4 xu hướng sẽ định hình văn hóa doanh nghiệp năm 2026. Thứ nhất, thúc đẩy học tập chủ động để theo kịp nhịp độ thay đổi. Khảo sát CCMM 2025 cho thấy 40,4% doanh nghiệp ưu tiên xây dựng tổ chức học tập. Dự báo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới cho thấy 39% kỹ năng cốt lõi sẽ thay đổi trước 2030 và 63% nhà tuyển dụng xem khoảng cách kỹ năng là rào cản lớn nhất đối với chuyển đổi; vì vậy, học tập liên tục trở thành năng lực văn hóa cốt lõi.

Thứ hai, văn hóa đề cao chuẩn mực khi sử dụng AI. Nếu 2023-2025 là giai đoạn thử nghiệm, năm 2026 đánh dấu bước chuyển sang chuẩn hóa khi AI trở thành công cụ quen thuộc. Báo cáo mới công bố của KPMG chỉ ra có tới 66% nhân viên căn cứ vào kết quả đầu ra của AI mà không kiểm chứng thông tin, cho thấy nhu cầu cấp thiết về trách nhiệm và giải trình trong sử dụng công nghệ.

Thứ ba, cân bằng giữa ổn định và linh hoạt trong tổ chức: doanh nghiệp cần chuyển động nhanh để thích ứng, nhưng người lao động cần điểm tựa ổn định để không bị choáng ngợp.

Thứ tư, đổi mới sáng tạo trở thành ý thức và thói quen hằng ngày: không nhất thiết là đột phá lớn, mà có thể bắt đầu từ những cải tiến nhỏ trong vận hành, quy trình và phối hợp, tạo kết quả mới và nâng năng suất.