Vì sao nhiều 'doanh nghiệp lớn' vẫn đứng ngoài rổ FTSE?

Ảnh minh họa

Việc Việt Nam chính thức tham gia các rổ chỉ số toàn cầu FTSE Russell đánh dấu bước chuyển quan trọng của thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, một câu hỏi được đặt ra là vì sao thị trường đã được nâng hạng nhưng nhiều doanh nghiệp lớn của Việt Nam vẫn chưa có mặt trong các rổ chỉ số FTSE?

Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) Bùi Hoàng Hải cho biết, hiện có 27 cổ phiếu Việt Nam nằm trong các rổ chỉ số toàn cầu của FTSE. Trong khi đó, khá nhiều doanh nghiệp lớn chưa được lựa chọn, thậm chí có doanh nghiệp không xuất hiện trong danh sách 90 cổ phiếu thuộc rổ Micro.

Theo ông Hải, vấn đề đầu tiên nằm ở tỷ lệ sở hữu nước ngoài. Một số doanh nghiệp vẫn chịu giới hạn room ngoại. Đáng chú ý, có trường hợp doanh nghiệp không hoạt động trong ngành, nghề kinh doanh có điều kiện đối với nhà đầu tư nước ngoài nhưng tỷ lệ sở hữu nước ngoài vẫn bị giới hạn. Điều này ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng tiếp cận cổ phiếu của nhà đầu tư quốc tế.

Điểm nghẽn tiếp theo là tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free float). Tại một số doanh nghiệp, cơ cấu sở hữu còn tập trung, lượng cổ phiếu thực sự có thể giao dịch trên thị trường chưa lớn. Vì vậy, doanh nghiệp có thể sở hữu quy mô vốn hóa đáng kể nhưng nếu free float thấp thì khả năng đáp ứng tiêu chí của rổ chỉ số vẫn bị hạn chế.

Cùng với đó, chất lượng quản trị công ty và công bố thông tin cũng được ông Hải đặt ra. Đây không chỉ là yêu cầu tuân thủ mà còn liên quan trực tiếp tới khả năng nhà đầu tư quốc tế tiếp cận, đánh giá doanh nghiệp.

Những vấn đề trên cho thấy nâng hạng thị trường và việc một cổ phiếu được lựa chọn vào rổ chỉ số là hai cấp độ có liên hệ nhưng không đồng nhất. Khi “cánh cửa” ở cấp độ thị trường đã mở, từng doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng các yêu cầu cụ thể để có thể bước qua.

Với thị trường, quá trình tham gia các rổ chỉ số FTSE cũng không diễn ra trong một lần. Theo ông Bùi Hoàng Hải, việc phân bổ được thực hiện theo lộ trình một năm, với tỷ lệ lần lượt 10%, 20%, 35% và 35%. Như vậy, lần phân bổ thứ hai có quy mô gấp đôi lần đầu. Quy mô các quỹ thụ động tham chiếu chỉ số cũng lớn hơn, trong khi xu hướng tham gia của nhà đầu tư vào các quỹ thụ động tại nhóm thị trường mới nổi đang gia tăng.

Cùng với cơ hội từ dòng vốn quốc tế, yêu cầu bảo đảm thị trường vận hành minh bạch, có kỷ luật vì thế càng quan trọng. Ông Hải cho biết, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam đã tăng cường giám sát vào những thời điểm FTSE thực hiện tái cơ cấu chỉ số. Hoạt động giám sát có ý nghĩa đối với niềm tin của nhà đầu tư trong nước và nước ngoài, góp phần để giá cổ phiếu phản ánh đúng hơn giá trị doanh nghiệp, duy trì kỷ cương, trật tự thị trường.

World Bank cũng đặt vấn đề room ngoại trong những công việc Việt Nam cần tiếp tục thực hiện. Bà Mariam Sherman, Giám đốc World Bank tại Việt Nam, Lào và Campuchia nhấn mạnh rằng, nâng hạng là một cột mốc quan trọng nhưng không phải điểm đến cuối cùng. Sau những cải cách về hạ tầng thị trường, thanh toán, mở tài khoản và khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài, một trong những ưu tiên tiếp theo là giới hạn tỷ lệ sở hữu nước ngoài.

Theo bà, cơ quan quản lý cần tiếp tục phối hợp với các tổ chức cung cấp chỉ số và thành viên thị trường để tìm kiếm giải pháp thực tiễn. Đây là yếu tố quan trọng để tăng tỷ trọng của Việt Nam trong nhóm thị trường mới nổi thứ cấp, đồng thời tiếp tục tiến trình hướng tới những nấc phát triển cao hơn.

Nội lực doanh nghiệp quyết định khả năng đón vốn ngoại

Từ góc độ cơ quan quản lý, ông Bùi Hoàng Hải cho biết, UBCKNN và Bộ Tài chính đang tiếp tục triển khai các giải pháp nhằm duy trì vị thế thị trường bền vững và cải thiện tính minh bạch, hiệu quả. Một trong những nội dung đang được thúc đẩy là cơ chế đối tác bù trừ trung tâm - CCP đối với giao dịch cổ phiếu. Cùng với đó là chuẩn bị cơ chế giao dịch OTA và tiếp tục rà soát, hoàn thiện những vấn đề liên quan đến tỷ lệ sở hữu tối đa của nhà đầu tư nước ngoài.

Nếu tỷ lệ sở hữu nước ngoài tiếp tục bị giới hạn, nhà đầu tư quốc tế khó tăng tỷ trọng nắm giữ. Nếu sở hữu quá tập trung khiến free float thấp, quy mô doanh nghiệp lớn chưa chắc đồng nghĩa với khả năng đáp ứng tiêu chí của các rổ chỉ số. Nếu chất lượng quản trị, công bố thông tin chưa đáp ứng yêu cầu, khả năng thu hút dòng vốn dài hạn cũng bị ảnh hưởng.

Đây cũng là điểm được Phó Chủ tịch UBCKNN Bùi Hoàng Hải nhấn mạnh: “Khi mà chúng ta đã mở được cửa ra rồi, thế tuy nhiên nhà đầu tư nước ngoài đầu tư bao nhiêu, chúng ta huy động, thu hút được bao nhiêu thì nó phụ thuộc vào cái nội lực của doanh nghiệp”.

Việc được FTSE Russell nâng hạng tạo điều kiện để thị trường Việt Nam tiếp cận một không gian đầu tư rộng hơn. Nhưng nhà đầu tư lựa chọn cổ phiếu nào, phân bổ bao nhiêu vốn và khả năng doanh nghiệp tham gia các rổ chỉ số lại gắn với những điều kiện cụ thể của chính doanh nghiệp.

Theo những vấn đề được ông Hải chỉ ra, dư địa cải thiện trước hết nằm ở tháo gỡ vướng mắc liên quan đến tỷ lệ sở hữu nước ngoài, gia tăng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng, nâng chất lượng quản trị công ty và cải thiện công bố thông tin. Đây cũng là điểm giao giữa yêu cầu của doanh nghiệp và định hướng tiếp tục hoàn thiện thị trường: cơ quan quản lý cải thiện cơ chế, hạ tầng, khả năng tiếp cận và giám sát; doanh nghiệp nâng chất lượng nội tại để tận dụng không gian mới.

Nâng hạng vì vậy không khép lại quá trình cải cách mà mở ra một giai đoạn mới với yêu cầu cao hơn. “Cửa” thị trường quốc tế đã mở rộng; phần việc tiếp theo vừa nằm ở cơ quan quản lý trong hoàn thiện hạ tầng, cơ chế và giám sát, vừa nằm ở từng doanh nghiệp. Room ngoại, free float, quản trị công ty và minh bạch thông tin sẽ quyết định doanh nghiệp có thể bước qua cánh cửa ấy hay vẫn đứng ngoài các rổ chỉ số toàn cầu ở giai đoạn phát triển mới.