Vốn ngân hàng đón dòng điện mặt trời

Đầu tư điện mặt trời đang chuyển nhanh từ các dự án đơn lẻ sang triển khai theo chuỗi, gắn với các tổ hợp sản xuất quy mô lớn

Đầu tư điện mặt trời mái nhà tăng mạnh

Cuối tháng 3 vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị 10/CT-TTg về tăng cường tiết kiệm điện và thúc đẩy phát triển điện mặt trời mái nhà. Theo đó, các bộ, ngành, địa phương được yêu cầu triển khai đồng thời hai nhóm giải pháp là tiết kiệm điện trên diện rộng và phát triển điện mặt trời mái nhà theo mô hình tự sản, tự tiêu. Đối với điện mặt trời mái nhà, Chỉ thị đặt mục tiêu hàng năm có khoảng 10% cơ quan công sở và 10% hộ gia đình lắp đặt, sử dụng. Đồng thời yêu cầu tổng công suất phát triển đạt tối thiểu 20% kế hoạch điện mặt trời mái nhà của mỗi địa phương trong giai đoạn 2026-2030.

Tại các tỉnh, thành phía Nam, nhu cầu đầu tư điện mặt trời mái nhà luôn cao do có thời gian nắng trong năm dài nhất nước. Số liệu từ Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh cho biết, đến cuối tháng 3, toàn thành phố đã có khoảng 559 hệ thống điện mặt trời tự sản, tự tiêu được lắp đặt. Trong khi đó, tại Đồng Nai, các doanh nghiệp FDI đã đầu tư hệ thống điện mặt trời áp mái tại các khu công nghiệp lớn như Biên Hòa, Nhơn Trạch, Trảng Bom… Điều này, cho thấy xu hướng dịch chuyển rõ rệt từ khu vực dân cư sang khu vực sản xuất.

Đáng chú ý, xu hướng đầu tư điện mặt trời đang chuyển nhanh từ các dự án đơn lẻ sang triển khai theo chuỗi, gắn với các tổ hợp sản xuất quy mô lớn. Thị trường đã ghi nhận hợp tác giữa bốn doanh nghiệp trong lĩnh vực chăn nuôi là TTC Energy, De Heus, Bel Gà và Hùng Nhơn. Theo đó, các bên cam kết làm điện mặt trời trên toàn bộ hệ thống trang trại và nhà máy trong chuỗi liên kết, quy mô dự kiến mở rộng lên 20 MWp trong năm 2026 và có thể đạt 50 MWp trong các giai đoạn tiếp theo.

Các dự án này còn gắn chặt với các chương trình đầu tư nông nghiệp quy mô lớn. Chẳng hạn, chuỗi hợp tác giữa De Heus và Hùng Nhơn đã triển khai các dự án với tổng vốn khoảng 12.400 tỷ đồng và dự kiến nâng lên 18.300 tỷ đồng trong giai đoạn tới. Ở một diễn biến khác, Tập đoàn Xuân Thiện cũng đã đề xuất loạt dự án tại Đắk Lắk với tổng mức đầu tư gần 100.000 tỷ đồng, bao gồm cụm điện mặt trời công suất 1.000 MW cùng các tổ hợp chăn nuôi, nông nghiệp công nghệ cao quy mô lớn.

Những diễn biến này cho thấy điện mặt trời mái nhà không còn là khoản đầu tư riêng lẻ, mà đang dần trở thành một cấu phần hạ tầng trong các chuỗi sản xuất quy mô lớn, tạo nền tảng cho nhu cầu vốn trung và dài hạn đi kèm.

Điện mặt trời mái nhà mở ra cơ hội mới cho tín dụng

Sự gia tăng nhanh chóng của các dự án điện mặt trời mái nhà đang mở ra dư địa cho phát triển tín dụng? Các TCTD tại TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai và Tây Ninh cho rằng, nhu cầu vay vốn cho các dự án điện mặt trời tự sản, tự tiêu tại khu công nghiệp và các cơ sở sản xuất từ đầu năm 2026 đến nay tăng nhẹ.

Theo BIDV chi nhánh Bình Dương, ngân hàng đang triển khai gói tài trợ chuyên biệt cho điện mặt trời mái nhà với tỷ lệ cho vay lên tới 75-85% tổng mức đầu tư, thời hạn tối đa 10 năm, đồng thời xem xét chính hệ thống điện làm tài sản bảo đảm trong nhiều trường hợp. BIDV cho biết, đây là một trong những sản phẩm trọng tâm trong chiến lược phát triển tín dụng xanh, nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn từ doanh nghiệp sản xuất.

Ở nhóm ngân hàng phục vụ lĩnh vực nông nghiệp, theo thống kê của Agribank, dư nợ đối với năng lượng sạch và năng lượng tái tạo hiện đạt khoảng 15.100 tỷ đồng, chiếm hơn 50% tổng dư nợ tín dụng xanh của ngân hàng này. Các dự án điện mặt trời áp mái tại trang trại chăn nuôi và cơ sở chế biến nông sản đang được ưu tiên xem xét do có phụ tải ổn định, thuận lợi cho việc đánh giá dòng tiền và phương án trả nợ.

Các doanh nghiệp cho rằng, dự án điện mặt trời gắn với chuỗi sản xuất cũng bắt đầu thu hút nguồn vốn từ các tổ chức tài chính quốc tế. Mavin Group cho biết đã ký thỏa thuận tín dụng liên kết bền vững với HSBC, trong đó các chỉ tiêu về tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải được đưa vào điều kiện giải ngân. Theo doanh nghiệp này, tích hợp điện mặt trời vào hệ thống trang trại là một trong những giải pháp giúp đáp ứng tiêu chí ESG và tiếp cận nguồn vốn với chi phí cạnh tranh hơn.

Theo Bộ Công Thương, Quỹ hỗ trợ chuyển đổi năng lượng với quy mô dự kiến 200-300 triệu Euro đang được xây dựng theo cơ chế hỗ trợ lãi suất thông qua dự nợ của doanh nghiệp ở NHTM, qua đó góp phần giảm chi phí vốn cho các dự án năng lượng tái tạo.

Bên cạnh tín dụng ngân hàng, các mô hình tài chính mới cũng đang góp phần mở rộng khả năng tiếp cận vốn. Chẳng hạn, SmartSolar đã huy động 1,3 triệu USD để cung ứng tài chính cho mô hình điện mặt trời như một dịch vụ (solar-as-a-service) cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Mô hình này, khách hàng không cần đầu tư ban đầu, chỉ trả tiền điện với mức thấp hơn 15-25% so với điện lưới. Đại diện doanh nghiệp cho biết, mô hình này nhằm giải quyết bài toán vốn cho nhóm doanh nghiệp chiếm gần 98% tổng số doanh nghiệp nhưng hiện chỉ tiếp cận dưới 20% tín dụng.

Theo các TCTD, điện mặt trời mái nhà, đặc biệt trong khu vực sản xuất, đang dần đáp ứng các tiêu chí để trở thành một loại tài sản có thể tài trợ vốn. Khác với các dự án điện quy mô lớn phụ thuộc vào giá bán điện, các hệ thống tự sản, tự tiêu tạo dòng tiền từ việc tiết kiệm chi phí điện - yếu tố được đánh giá là ổn định và dễ dự báo hơn. Thực tế cho thấy, nhiều dự án có thể giúp giảm 15-20% chi phí điện, với thời gian hoàn vốn khoảng 3-5 năm.

Sự tham gia của doanh nghiệp quy mô lớn, NHTM và các tổ chức tài chính, thị trường điện mặt trời mái nhà đang dần hình thành một cấu trúc vốn tương đối đầy đủ. Nếu các mô hình trang trại, khu công nghiệp tiếp tục mở rộng tích hợp điện mặt trời, quy mô tín dụng dành cho lĩnh vực này có thể đạt tới hàng trăm nghìn tỷ đồng trong những năm tới, trở thành một trong những phân khúc tăng trưởng đáng chú ý của tín dụng xanh.