Xây dựng niềm tin, ý thức trách nhiệm và năng lực ứng xử đúng pháp luật của công dân

Công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật đối với đồng bào dân tộc thiểu số còn nhiều khó khăn do địa bàn xa, phương tiện tuyên truyền còn hạn chế và rào cản ngôn ngữ

Khơi gợi niềm tin và năng lực ứng xử đúng pháp luật

Thảo luận tại tổ về các dự án luật trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội khóa XVI ngày 4/8/2026, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật là đạo luật hết sức quan trọng trong giai đoạn hiện nay, khi Quốc hội đang nỗ lực hoàn thiện thể chế. Cùng với đó, chúng ta luôn khẳng định mọi công dân phải sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật; muốn sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật thì trước hết công dân phải hiểu Hiến pháp, hiểu pháp luật. Bởi, pháp luật ban hành ra nhưng nếu không quan tâm triển khai thì các quy định sẽ không đến được với các đối tượng, nhất là người dân.

Tuy nhiên Luật hiện hành năm 2012 đã xác định một số nhóm đối tượng đặc thù như đồng bào dân tộc thiểu số, người khuyết tật, người đang chấp hành hình phạt... nhưng cách thức tiếp cận vẫn còn chung chung. Hiện nay, công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật đối với đồng bào dân tộc thiểu số còn nhiều khó khăn do địa bàn xa, phương tiện tuyên truyền còn hạn chế và rào cản ngôn ngữ.

Vì thế, đại biểu Quốc hội (ĐBQH) Lê Minh Nam (Cần Thơ) cho rằng công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cần được đổi mới căn bản, chuyển từ truyền đạt quy định pháp luật sang kiến tạo văn hóa pháp quyền và xây dựng ý thức tự giác chấp hành pháp luật trong xã hội. Trọng tâm không chỉ là tăng số lượng hoạt động tuyên truyền mà phải hình thành ở mỗi công dân niềm tin vào pháp luật, ý thức trách nhiệm xã hội và năng lực ứng xử đúng pháp luật.

Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật, đa số các đại biểu Quốc hội đánh giá cao việc dự thảo Luật đã khắc phục nhiều bất cập của Luật năm 2012 và có nhiều điểm mới mang tính đột phá, như: mở rộng phạm vi điều chỉnh của luật, bao gồm cả truyền thông chính sách; mở rộng đối tượng; đẩy mạnh chuyển đổi số; bổ sung chính sách xã hội hóa nhằm thu hút các chuyên gia, luật sư tham gia công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật; quy định rõ hơn trách nhiệm của các chủ thể trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật...

Tuy nhiên, qua nghiên cứu, ĐBQH Siu Hương (Gia Lai) cho rằng, các quy định về nội dung này vẫn còn mang tính định hướng, chủ yếu xác định công nghệ số và trí tuệ nhân tạo là phương thức thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật mà chưa quy định đầy đủ các nguyên tắc quản lý, tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế vận hành cũng như trách nhiệm của các cơ quan trong việc xây dựng, quản lý, cập nhật và khai thác các nền tảng số.

Đại biểu Hoàng Ngân Hoàn (Sơn La) cũng nêu vấn đề, việc dự thảo luật quy định về nội dung, hình thức (tại khoản 3, 4 Điều 21) và trách nhiệm thực hiện truyền thông chính sách (khoản 1 Điều 22) là chưa thực sự phù hợp, có thể dẫn đến chồng chéo với phạm vi điều chỉnh của pháp luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Đồng thời cần làm rõ phạm vi điều chỉnh đối với hoạt động truyền thông chính sách, bảo đảm phù hợp với mục đích lập pháp; phân định rõ với phạm vi điều chỉnh của pháp luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Trong trường hợp xét thấy cần thiết, nên quy định theo hướng dẫn chiếu đến quy định của pháp luật hiện hành nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Ưu tiên kinh phí, gắn với chuyển đổi số

Đặc biệt, ĐBQH Vũ Minh Đạo (Lai Châu) đánh giá cao việc dự thảo Luật đã bổ sung các quy định ưu tiên nguồn lực cho chuyển đổi số và xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật. Tuy nhiên, theo đại biểu, khoản 2 Điều 3 mới chỉ quy định Nhà nước bố trí nguồn lực tương xứng mà chưa làm rõ nguyên tắc phân định trách nhiệm giữa các cấp, các ngành. Kinh phí dành cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật còn dàn trải, phụ thuộc khá nhiều vào khả năng cân đối của địa phương nên hiệu quả chưa đồng đều. Do đó, cần bổ sung quy định theo hướng việc bố trí kinh phí phải gắn với kế hoạch phổ biến, giáo dục pháp luật hằng năm và kết quả thực hiện nhiệm vụ; đồng thời ưu tiên nguồn lực cho cấp xã - cấp trực tiếp tiếp xúc, giải quyết công việc của người dân trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Bên cạnh đó, đại biểu Phạm Trọng Cường (Ninh Bình) cho rằng, nội dung về truyền thông chính sách trong dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) liên quan chặt chẽ đến 2 quy định tại Điều 51 và Điều 68 của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Tuy nhiên, tại Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) vẫn chưa thể hiện trọn ý tưởng về hoạt động điều chỉnh pháp luật đối với hoạt động truyền thông chính sách. Trên cơ sở đó nên coi hoạt động truyền thông chính sách là một khâu của công tác xây dựng pháp luật và quy định toàn diện trong Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, như vậy sẽ thể hiện toàn diện, căn cơ liên quan đến nguồn lực, kinh phí, thời điểm, chủ thể của hoạt động truyền thông chính sách.

Không chỉ vậy, công tác xây dựng luật hiện nay đã gắn nhiều hơn với khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, ứng dụng mạnh mẽ trí tuệ nhân tạo, không còn theo phương thức truyền thống. Do đó, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu phải đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; tránh số hóa cơ học, hướng tới tương tác đa chiều. Thực tế hiện nay, việc số hóa trong tuyên truyền pháp luật chủ yếu mới dừng ở việc đăng tải văn bản dưới dạng PDF trên các cổng thông tin điện tử, rất khó thu hút người dân.

"Luật cần quy định rõ việc xây dựng hệ sinh thái số quốc gia về phổ biến, giáo dục pháp luật. Trong đó, luật hóa nghĩa vụ của các cơ quan ban hành trong việc cung cấp dữ liệu mở để tích hợp vào các công cụ AI, chatbot tự động giải đáp pháp luật cho người dân 24/7, tức là liên tục, tạo điều kiện để người dân tìm hiểu pháp luật một cách thuận tiện", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.