Xây dựng Quốc hội khóa XVI: Đủ tầm dẫn dắt cải cách thể chế trong kỷ nguyên phát triển mới

Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Quang Mạnh

Khởi điểm của một chặng đường cải cách thể chế mới

Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI diễn ra trong một thời điểm có ý nghĩa bản lề đối với tiến trình phát triển đất nước. Sau bốn thập niên đổi mới với những thành tựu quan trọng, Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh quốc gia và hiệu quả quản trị nhà nước.

Đại hội XIV của Đảng đã xác định rõ nhiệm vụ tiếp tục hoàn thiện đồng bộ Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; xây dựng thể chế phát triển bền vững, hiện đại, minh bạch; thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa dựa trên khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo; phát triển kinh tế số, xã hội số; nâng cao chất lượng quản trị quốc gia và chủ động, tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng.

Những mục tiêu này đòi hỏi một hệ thống pháp luật đồng bộ, ổn định, có tính dự báo cao; một cơ chế phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực chặt chẽ, hiệu quả. Với chức năng lập hiến, lập pháp, quyết định những vấn đề hệ trọng của quốc gia và giám sát tối cao việc thực thi Hiến pháp, pháp luật, Quốc hội giữ vai trò trung tâm của quyền lực nhà nước và là trung tâm dẫn dắt cải cách thể chế.

Chất lượng hoạt động của Quốc hội vì thế tác động trực tiếp đến môi trường đầu tư – kinh doanh, đến niềm tin của người dân và doanh nghiệp, đến hiệu lực, hiệu quả của bộ máy và vị thế quốc gia trên trường quốc tế. Trong bối cảnh đó, cuộc bầu cử không chỉ là sự kiện chính trị định kỳ 5 năm một lần, mà là điểm xuất phát của một chặng đường cải cách thể chế mới.

Tại Hội nghị toàn quốc triển khai công tác bầu cử ngày 15/11/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu tổ chức cuộc bầu cử dân chủ, đúng pháp luật, an toàn, tiết kiệm và thực sự là ngày hội của Nhân dân. Thông điệp này không chỉ đặt ra yêu cầu về tổ chức, mà còn khẳng định chất lượng dân chủ và chất lượng đại diện phải được bảo đảm ngay từ khâu lựa chọn đại biểu – khởi điểm của toàn bộ quá trình thực thi quyền lực nhà nước trong nhiệm kỳ mới.

Thành công của cuộc bầu cử vì thế không chỉ được đo bằng quy trình chặt chẽ hay tỷ lệ cử tri tham gia, mà còn bằng chất lượng đội ngũ đại biểu được lựa chọn: những người đủ bản lĩnh, trí tuệ và khát vọng phát triển để quyết định các vấn đề chiến lược của đất nước trong 5 năm tới.

Nâng chuẩn đại biểu trong bối cảnh phát triển mới

Bước vào giai đoạn phát triển mới, nơi mỗi quyết sách không chỉ giải quyết vấn đề trước mắt mà còn định hình tương lai dài hạn của quốc gia, yêu cầu đặt ra đối với đại biểu Quốc hội khóa XVI cao hơn cả về tiêu chuẩn lẫn chiều sâu trách nhiệm.

Trước hết là bản lĩnh chính trị vững vàng và ý thức sâu sắc về sứ mệnh đại diện. Đại biểu Quốc hội là người được Nhân dân trực tiếp trao quyền, thay mặt Nhân dân thực thi quyền lực nhà nước ở cấp cao nhất. Điều đó đòi hỏi sự tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Nhân dân, với Hiến pháp; đặt lợi ích quốc gia – dân tộc lên trên hết; không bị chi phối bởi lợi ích cục bộ hay nhóm lợi ích. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và cạnh tranh toàn cầu, bản lĩnh này càng có ý nghĩa quyết định, bởi Quốc hội là nơi bảo vệ lợi ích chiến lược, lâu dài của đất nước bằng công cụ pháp luật và chính sách.

Thứ hai là năng lực hoạch định và phản biện chính sách ở tầm cao. Những vấn đề như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, trí tuệ nhân tạo, biến đổi khí hậu, già hóa dân số vừa mang tính toàn cầu, vừa tác động sâu rộng đến Việt Nam. Mỗi đạo luật, mỗi nghị quyết hôm nay đều có thể tạo hiệu ứng nhiều năm sau. Đại biểu vì thế phải nắm chắc thực tiễn trong nước, đồng thời có tư duy so sánh, tiếp cận thông lệ quốc tế, phân tích tác động đa chiều và dự báo rủi ro chính sách. Luật pháp trong giai đoạn mới phải vừa bảo đảm định hướng chính trị, vừa minh bạch, ổn định, khả thi và tạo động lực cho đổi mới sáng tạo.

Thứ ba là tính chuyên nghiệp và trách nhiệm đến cùng. Quốc hội đang ngày càng chuyên nghiệp hóa, tăng tỷ lệ đại biểu chuyên trách, đòi hỏi mỗi đại biểu đầu tư nghiêm túc hơn về thời gian và trí tuệ cho hoạt động nghị trường. Chuẩn bị kỹ lưỡng trước phiên họp, tranh luận thẳng thắn nhưng xây dựng, theo dõi và giám sát việc thực hiện nghị quyết đến kết quả cuối cùng – đó là những biểu hiện cụ thể của tính chuyên nghiệp. Giám sát, chất vấn không chỉ để nêu vấn đề, mà để thúc đẩy thay đổi, tạo chuyển biến thực chất trong quản lý và điều hành.

Thứ tư là phẩm chất liêm chính và dũng khí chính trị. Quốc hội là diễn đàn dân chủ cao nhất của đất nước. Tiếng nói của đại biểu phải phản ánh trung thực ý chí, nguyện vọng của cử tri; dám nêu vấn đề khó; dám bày tỏ chính kiến trên tinh thần xây dựng; dám chịu trách nhiệm về quyết định của mình. Sự liêm chính và minh bạch của từng đại biểu là nền tảng củng cố niềm tin của Nhân dân đối với cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy lập pháp, nâng tầm hoạt động giám sát, tăng cường tính chuyên nghiệp, hiện đại hóa hoạt động của Quốc hội, lấy hiệu quả thực chất và niềm tin của cử tri làm thước đo. Đây không chỉ là định hướng cho Quốc hội khóa XVI, mà còn là chuẩn mực hành động của từng đại biểu.

Chất lượng “đầu vào” quyết định tầm vóc nhiệm kỳ

Kết quả của cuộc bầu cử ngày 15/3 sẽ tác động trực tiếp đến vai trò, vị thế của Quốc hội trong nhiệm kỳ mới. Một cuộc bầu cử dân chủ, minh bạch, đúng pháp luật và phản ánh đúng ý chí, nguyện vọng của Nhân dân sẽ tạo nền tảng chính trị – xã hội vững chắc cho Quốc hội khóa XVI.

Tính chính danh, sự đồng thuận và niềm tin của cử tri chính là “vốn chính trị” quan trọng nhất để Quốc hội thực thi vai trò của cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Khi đại biểu bước vào nghị trường với sự tín nhiệm của Nhân dân, mỗi quyết định lập pháp, mỗi nghị quyết quan trọng sẽ có thêm sức nặng trong tổ chức thực hiện.

Mỗi lá phiếu vì thế không chỉ là lựa chọn một cá nhân, mà là lựa chọn chất lượng của cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất và chất lượng thể chế, khả năng bứt phá của đất nước trong 5 năm tới. Thành công của cuộc bầu cử quyết định trực tiếp chất lượng “đầu vào” của Quốc hội – yếu tố nền tảng của mọi cải cách tiếp theo.

Kỳ vọng về một Quốc hội chuyên nghiệp, hiện đại, dẫn dắt thể chế

Kỳ vọng đặt ra đối với Quốc hội khóa XVI không chỉ là kế thừa thành tựu các nhiệm kỳ trước, mà còn tạo dấu ấn rõ nét về chất lượng, bản lĩnh và tầm nhìn trong giai đoạn phát triển mới.

Quốc hội phải vận hành ngày càng chuyên nghiệp, hiện đại, trên nền tảng số; đổi mới phương thức làm việc từ chuẩn bị tài liệu, phân tích chính sách dựa trên dữ liệu đến tổ chức thảo luận, biểu quyết và tương tác với cử tri. Hoạt động lập pháp phải khoa học, công khai, minh bạch, có sự tham gia rộng rãi của người dân, doanh nghiệp, đội ngũ trí thức và chuyên gia; mỗi đạo luật được ban hành đều được cân nhắc kỹ lưỡng về tính hợp hiến, tính khả thi và tác động dài hạn.

Cùng với đó, giám sát phải thực chất, đi đến cùng trách nhiệm, gắn với cơ chế theo dõi, đánh giá việc thực hiện cam kết sau giám sát. Khi Quốc hội thực hiện tốt vai trò giám sát tối cao, kỷ luật, kỷ cương hành chính được tăng cường; trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước được nâng cao; niềm tin của Nhân dân được củng cố.

Mối liên hệ giữa đại biểu với cử tri phải tiếp tục được làm sâu sắc hơn. Quốc hội phải là nơi Nhân dân cảm nhận rõ tiếng nói của mình được lắng nghe và phản ánh trung thực. Khi Quốc hội là diễn đàn dân chủ, thẳng thắn và trách nhiệm, niềm tin xã hội sẽ trở thành nguồn lực mềm quan trọng cho phát triển trong bối cảnh tình hình khu vực và thế giới nhiều biến động nhanh, phức tạp và khó lường.

Với sự lãnh đạo của Đảng, sự đồng thuận và giám sát của Nhân dân, cùng đội ngũ đại biểu được lựa chọn kỹ lưỡng, dân chủ, Quốc hội khóa XVI được kỳ vọng sẽ hoàn thành sứ mệnh xây dựng nền tảng pháp lý vững chắc cho phát triển nhanh và bền vững; tiếp tục khẳng định vai trò là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam và thực sự là biểu tượng của ý chí, khát vọng phát triển của dân tộc trong giai đoạn mới.