Xuất khẩu thủy sản đối mặt "bão" logistics

Ngành thủy sản cần một chiến lược logistics chủ động, có khả năng thích ứng cao ảnh: minh họa

Tăng trưởng xuất khẩu nhưng thách thức ngày càng lớn

Bất chấp bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, xuất khẩu thủy sản Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực trong 7 tháng đầu năm 2026. Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), kim ngạch xuất khẩu ước đạt 6,7 tỷ USD, tăng khoảng 10,5% so với cùng kỳ năm ngoái. Với kết quả này, VASEP dự báo xuất khẩu thủy sản cả năm 2026 có thể tăng khoảng 10-11%, đạt khoảng 12,5 tỷ USD.

Tuy nhiên, phía sau những con số tăng trưởng là hàng loạt sức ép đang bủa vây doanh nghiệp, từ chi phí đầu vào, cạnh tranh quốc tế đến bài toán logistics ngày càng gay gắt.

Theo các chuyên gia, lĩnh vực nuôi trồng thủy sản đang chịu áp lực lớn từ chất lượng con giống, dịch bệnh, giá thức ăn và chi phí sản xuất liên tục ở mức cao. Điều này khiến giá thành sản phẩm khó cạnh tranh so với nhiều đối thủ trong khu vực.

Đối với ngành tôm, doanh nghiệp Việt Nam đang phải cạnh tranh trực tiếp với Ecuador, Ấn Độ và Indonesia - những quốc gia có lợi thế về quy mô nuôi và chi phí sản xuất thấp hơn.

Không chỉ đối mặt áp lực trong nước, các doanh nghiệp còn phải ứng phó với nhiều rào cản từ thị trường quốc tế. Đơn cử, Brazil đang có xu hướng gia tăng các biện pháp bảo hộ thương mại đối với cá rô phi nhập khẩu, khiến doanh nghiệp phát sinh thêm chi phí, ảnh hưởng đến tiến độ giao hàng và kế hoạch mở rộng thị trường.

Trong khi đó, chi phí vận tải biển tiếp tục trở thành gánh nặng lớn đối với ngành thủy sản. Từ giữa tháng 6/2026, giá cước container trên nhiều tuyến vận tải quốc tế tăng mạnh, tiến sát mức cao nhất trong gần hai năm. Tuyến vận chuyển đến bờ Đông Hoa Kỳ tăng khoảng 2.000-3.000 USD/container, tuyến bờ Tây tăng hơn 1.000 USD/container, còn tuyến châu Âu tăng thêm khoảng 800-1.200 USD/container, có tuyến tăng tới 30%.

Đối với ngành thủy sản đông lạnh, phụ thuộc lớn vào container lạnh cùng yêu cầu nghiêm ngặt về nhiệt độ bảo quản và lịch trình vận chuyển khiến chi phí logistics tăng mạnh, trực tiếp bào mòn lợi nhuận doanh nghiệp.

Ông Đỗ Ngọc Tài, Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, nhiều hãng tàu đã đồng loạt tăng các khoản phụ phí, khiến ngành thủy sản và hoạt động xuất khẩu nói chung thiệt hại hàng triệu USD mỗi năm.

Áp lực càng lớn đối với các đơn hàng đi xa như châu Âu và Hoa Kỳ, trong khi phần lớn thị trường vận tải biển quốc tế vẫn nằm trong tay các hãng tàu nước ngoài. Điều này khiến doanh nghiệp Việt Nam bị động trước biến động giá cước, phụ phí cũng như lịch trình vận chuyển.

Đại diện một doanh nghiệp thủy sản cho biết, giá cước container lạnh cùng các khoản phụ phí hiện tăng từ 1.500-4.000 USD/container, tạo sức ép rất lớn lên lợi nhuận và chuỗi cung ứng. Nhiều doanh nghiệp phải đối mặt với nguy cơ giao hàng chậm, chi phí sản xuất tăng và rủi ro thị trường gia tăng.

Không chỉ giá cước leo thang, một số hãng tàu còn hạn chế hoặc tạm dừng nhận hàng đi Trung Đông, làm giảm đáng kể năng lực vận tải và gây gián đoạn cục bộ chuỗi logistics toàn cầu.

Trong khi đó, các thị trường lớn như Hoa Kỳ, EU và Nhật Bản đều yêu cầu rất khắt khe về thời gian giao hàng cũng như tiêu chuẩn bảo quản. Chỉ cần chậm tiến độ, doanh nghiệp có thể bị phạt hợp đồng, thậm chí mất khách hàng.

Tái cấu trúc logistics để giữ đà tăng trưởng

Theo ông Nguyễn Văn Đạo, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty cổ phần Gò Đàng (Godaco Seafood), thị trường Trung Đông hiện chỉ chiếm khoảng 5-10% trong cơ cấu xuất khẩu của doanh nghiệp. Tuy nhiên, xung đột tại khu vực này đang tác động tới nhiều tuyến hàng hải quốc tế, kéo theo chi phí vận chuyển tăng và ảnh hưởng tới toàn bộ hoạt động logistics.

Ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký VASEP cho biết, khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp hiện nay không nằm ở việc thiếu đơn hàng mà là khả năng tổ chức vận chuyển.

Theo ông Nam, khi một tuyến vận tải bị gián đoạn, toàn bộ kế hoạch xuất khẩu đều bị ảnh hưởng. Điều đó cho thấy ngành thủy sản cần tái cấu trúc hệ thống logistics theo hướng chủ động, linh hoạt và có khả năng thích ứng tốt hơn trước những biến động toàn cầu.

Các doanh nghiệp cũng cần xây dựng kế hoạch giao hàng linh hoạt, tránh phụ thuộc vào một tuyến vận tải duy nhất, đồng thời đa dạng hóa đối tác vận chuyển để giảm thiểu rủi ro.

Bên cạnh đó, việc tăng cường hợp tác với nhiều hãng tàu, tối ưu hóa chuỗi cung ứng, nâng cao năng lực bảo quản và tăng dự trữ hàng hóa được xem là những giải pháp cấp thiết nhằm bảo đảm hoạt động xuất khẩu không bị gián đoạn.

Tuy nhiên, theo VASEP, để giải quyết căn cơ bài toán logistics, cần có sự vào cuộc mạnh mẽ hơn từ phía Nhà nước.

Hiệp hội kiến nghị Chính phủ sớm xây dựng chương trình giảm chi phí logistics dành riêng cho ngành thủy sản, đồng thời phát triển đội tàu container và hệ thống container lạnh của Việt Nam nhằm giảm phụ thuộc vào các hãng tàu nước ngoài.

Đây được xem là giải pháp chiến lược giúp doanh nghiệp nâng cao tính chủ động trước biến động của thị trường vận tải biển toàn cầu, đồng thời cải thiện năng lực cạnh tranh của thủy sản Việt Nam.

Bên cạnh đó, vai trò của Nhà nước trong đầu tư hạ tầng logistics cũng được đánh giá là yếu tố then chốt. Theo các chuyên gia, cần ưu tiên phát triển hệ thống kho lạnh, trung tâm logistics tại các vùng nuôi thủy sản trọng điểm, đồng thời có chính sách giảm phí cảng biển, phí lưu container và hỗ trợ tín dụng cho doanh nghiệp đầu tư vào hạ tầng logistics.

Đặc biệt, việc phát triển đội tàu vận tải biển quốc gia được xem là lời giải dài hạn cho bài toán phụ thuộc vào hãng tàu nước ngoài. Hiện đội tàu container của Việt Nam mới chỉ đáp ứng khoảng 10% nhu cầu vận tải quốc tế, cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn.