Chỉ số kinh tế:
Ngày 17/11/2026, tỷ giá trung tâm của VND với USD là 25.652 đồng/USD, tỷ giá USD tại Cục Quản lý ngoại hối là 25.500/26.884 đồng/USD. Hoạt động sản xuất, thương mại và dịch vụ tiếp tục tăng trưởng trong tháng 10/2026. So với tháng trước, chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 2,3%, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa tăng 3,7%, đạt 122,03 tỷ USD; tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 1,0%, đạt 695,5 nghìn tỷ đồng. Khách quốc tế đến Việt Nam tăng 4,9%, đạt 1,85 triệu lượt; số doanh nghiệp thành lập mới tăng 8,7%, đạt gần 12,6 nghìn doanh nghiệp. Trong khi đó, CPI tăng 0,20% so với tháng trước. Tính đến ngày 31/10/2026, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam đạt 54,85 tỷ USD, tăng 74,0% so với cùng kỳ năm trước; vốn FDI thực hiện trong 10 tháng ước đạt 24,08 tỷ USD, tăng 13,1% so với cùng kỳ năm trước.

Kinh tế phi chính thức: Cần phân loại để tiếp cận

Hải Yến
Hải Yến  - 
Chuyên gia kinh tế Vũ Đình Ánh cho rằng:“Kinh tế phi chính thức đa dạng, phong phú và rất phức tạp. Cái then chốt là chúng ta phải phân loại và lựa chọn để tiếp cận. Vấn đề nữa phải xem khu vực nào có thể chính thức hóa và chuyển từ bộ phận phi chính thức sang chính thức hóa, chứ không phải là đi tìm các hoạt động phi chính thức và quản lý nó”.
aa
Kinh tế phi chính thức: Cần phân loại để tiếp cận

Nhận dạng kinh tế phi chính thức chưa được quan tâm

Ngày 13/12/2018, tại Hà Nội, Khoa Tài chính, Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội tổ chức Hội thảo Khoa học “Nhận diện kinh tế phi chính thức ở Việt Nam và những khuyến nghị chính sách”.

Hội thảo được tổ chức nhằm tạo diễn đàn đánh giá, thảo luận về tiềm năng và những vấn đề liên quan đến hoạt động kinh tế phi chính thức, từ đó đề xuất khuyến nghị nhằm giúp quản lý và khai thác hiệu quả các nguồn lực từ lĩnh vực kinh tế này.

GS.TS. Nguyễn Công Nghiệp - Phó hiệu trưởng trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội cho rằng, khu vực kinh tế phi chính thức tồn tại và phát triển khá mạnh ở các nước, đặc biệt là ở các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Tuy nhiên, việc nghiên cứu để nhận dạng khu vực kinh tế này cũng như ảnh hưởng của nó tới nền kinh tế, xã hội vẫn chưa được quan tâm đúng mức.

Ở bất kỳ quốc gia nào và trong bất kỳ thời kỳ nào luôn tồn tại hai nền kinh tế, một nền kinh tế chính thức, thống kê được, tổng hợp và kiểm soát được và một nền kinh tế không chính thức, không thống kê được, không tổng hợp và không kiểm soát được, nó như một cái bóng của nền kinh tế chính thức, hoặc ẩn sau nền kinh tế chính thức. Bởi vậy, nó được các nhà kinh tế đặt cho nhiều cái tên, như: khu vực phi chính thức (informal sector); kinh tế bóng (shadow economy); kinh tế ngầm (underground economy); kinh tế chưa được quan sát (non-observed economy).

Có thể hiểu hoạt động kinh tế phi chính thức là các hoạt động kinh tế không có đăng ký về mặt pháp lý, không được tổng hợp trong hệ thống các chỉ tiêu chính thức của nền kinh tế quốc dân, người lao động trong khu vực này không được hưởng các quyền lợi và nghĩa vụ trong hệ thống phúc lợi xã hội, như các chế độ về bảo hiểm, thai sản… Khu vực kinh tế phi chính thức tuy có tạo ra giá trị tăng thêm, nhưng không được tính vào GDP hoặc GNP của quốc gia.

Theo TS. Nguyễn Viết Lợi - Viện trưởng Viện Chiến lược & Chính sách tài chính (Bộ Tài chính), kinh tế ngầm rất khó để quan sát do có đặc điểm thường là các hoạt động vi phạm các quy định về xử phạt hành chính nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Kết quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp thường bị báo cáo, cung cấp không đầy đủ về doanh số, chi phí, lao động, thu nhập để nhằm mục đích trốn thuế, trốn các nghĩa vụ phải nộp đối với các khoản bảo hiểm.

Bên cạnh đó, ý thức chấp hành Luật nói chung và Luật Thống kê của nhiều doanh nghiệp còn kém nên các thông tin điều tra thường được khai qua loa, chiếu lệ nên cũng không phản ánh hết được thực trạng thực tế của doanh nghiệp. Để thực hiện hành vi này, doanh nghiệp thường duy trì hai loại sổ sách, thanh toán bằng tiền mặt và không xuất hóa đơn với giá trị doanh thu bị che giấu.

Kinh tế phi chính thức ngày càng có xu hướng “phình to”

Dù không có số liệu thống kê cho toàn quốc song có thể thấy rằng, hoạt động kinh tế ngầm mà biểu hiện rõ nét nhất là hiện tượng trốn thuế khá phổ biến ở hầu hết các tỉnh, thành phố. Theo Tổng kiểm toán Nhà nước Hồ Đức Phớc, mỗi năm đối chiếu thuế Kiểm toán nhà nước kiến nghị thu về khoảng 10.000 tỷ đồng cho ngân sách. Kiểm tra thuế trong 100 doanh nghiệp thì 98 đơn vị có thất thu, trốn thuế, nhưng khi làm việc kiểm toán nhà nước không thể tiếp cận trực tiếp với doanh nghiệp mà phải thông qua cơ quan thuế. Trong khi đó, cơ quan thuế thì miễn cưỡng không muốn cho kiểm toán vào vì e ngại bị khui ra những sai phạm.

Không chỉ doanh nghiệp trong nước, doanh nghiệp FDI cũng trốn thuế bằng phương pháp chuyển giá. Thống kê của Phòng Thương mại & Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho thấy, mỗi năm có khoảng 40 - 50% doanh nghiệp (DN) đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tại Việt Nam kê khai lỗ. Trong đó, rất nhiều doanh nghiệp lỗ liên tục trong nhiều năm nhưng vẫn tiếp tục hoạt động, thậm chí mở rộng quy mô.

Nhìn chung khu vực kinh tế phi chính thức ngày càng có xu hướng “phình to”, bởi theo Thống kê của Vụ Thống kê dân số và Lao động, Tổng cục Thống kê về quy mô lao động khu vực kinh tế này đang tiếp tục tăng mạnh. Tổng số lao động phi chính thức năm 2016 là 18,01 triệu người, tăng 2,8% so với năm 2015.

Theo đánh giá của Wilipedia (tiếng Việt), với nền kinh tế ngầm chiếm khoảng 15,6% GDP, Việt Nam được xếp hạng với các nước tiến bộ nhất trong khu vực châu Á như Trung Quốc và Singapore (13,1% GDP), Nhật Bản (11,3% GDP). Điều này cho thấy, khu vực này là bộ phận không thể tách rời của nền kinh tế nước ta, do vậy, cần có chính sách, cơ chế hỗ trợ kịp thời, đúng mức để khu vực này phát triển đúng mức, giảm dần việc bỏ sót nghĩa vụ đóng thuế, tăng thu ngân sách nhà nước, đảm bảo công bằng xã hội và hạn chế tối đa các tiêu cực trong khu vực này.

Theo ông Vũ Đình Ánh, khu vực kinh tế phi chính thức tác động mạnh tới phân bổ sai lệch các nguồn lực, mô tả sai lệch nền kinh tế, làm méo mó thị trường lao động và phải phân tích giữa khu vực kinh tế chính thức và khu vực kinh tế phi chính thức.

TS Vũ Đình Ánh cho rằng: “Kinh tế phi chính thức đa dạng, phong phú và rất phức tạp. Cái then chốt là chúng ta phải phân loại và lựa chọn để tiếp cận. Vấn đề phải xem khu vực nào có thể chính thức hóa và chuyển từ bộ phận phi chính thức sang chính thức hóa, chứ không phải là đi tìm các hoạt động phi chính thức và quản lý nó”.

Kinh tế phi chính thức đa dạng, phong phú và rất phức tạp. “Cái then chốt là chúng ta phải phân loại và lựa chọn để tiếp cận. Vấn đề phải xem khu vực nào có thể chính thức hóa và chuyển từ bộ phận phi chính thức sang chính thức hóa, chứ không phải là đi tìm các hoạt động phi chính thức và quản lý nó. Bởi nó đã là phi chính thức thì không thể quản lý được”, TS Vũ Đình Ánh cho hay.

Khu vực phi chính thức rất quan trọng đặc biệt là đối với người Việt Nam. Vai trò của nó đối với nền kinh tế không thể phủ nhận. "Khu vực kinh tế chính thức nó chính là bánh xe trong 1 cỗ máy, thì phi chính thức là môi trường mà nhúng bánh xe vào để cho họat động trơn tru và bù đắp khoảng trống mà khu vực chính thức không vươn tới", ông Vũ Đình Ánh ví von và cho rằng, nếu chúng ta ứng xử với khu vực kinh tế phi chính thức như vậy thì mới có thể tìm ra giải pháp chính xác để có thể tiếp cận và đưa nó vào chính thức.

Hải Yến

Tin liên quan

Tin khác

PMI lĩnh vực sản xuất: Động lực phục hồi, sức ép chi phí và vai trò của chính sách tiền tệ

PMI lĩnh vực sản xuất: Động lực phục hồi, sức ép chi phí và vai trò của chính sách tiền tệ

Hoạt động sản xuất của Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng trong 10 tháng đầu năm 2026, thể hiện qua chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) liên tục nằm trên ngưỡng 50 điểm. Tuy nhiên, đằng sau tín hiệu tích cực này là những diễn biến không đồng nhất, với đơn hàng phục hồi, sản lượng mở rộng nhưng việc làm chưa tăng ổn định, trong khi chi phí nguyên liệu, nhiên liệu và vận tải vẫn tạo sức ép lên doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam có vai trò quan trọng trong việc duy trì khả năng tiếp cận vốn, hỗ trợ sản xuất, kinh doanh và tạo thêm việc làm.
Nâng cao năng lực đón dòng vốn công nghệ cao

Nâng cao năng lực đón dòng vốn công nghệ cao

Dòng vốn đầu tư quốc tế đang dịch chuyển vào các lĩnh vực công nghệ cao, sản xuất tiên tiến và đổi mới sáng tạo. Các tập đoàn toàn cầu không chỉ quan tâm đến chi phí, ưu đãi mà còn chú trọng năng lực vận hành, trình độ công nghệ và hệ sinh thái cung ứng. Điều này mở ra cơ hội nhưng cũng đặt doanh nghiệp Việt Nam trước yêu cầu nâng cấp năng lực để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
PETROCONs tìm nhà đầu tư khu đất 3.400 m2 tại Tam Đảo

PETROCONs tìm nhà đầu tư khu đất 3.400 m2 tại Tam Đảo

Thông tin từ Tổng công ty Cổ phần Xây lắp Dầu khí Việt Nam (PETROCONS) cho biết, đang tìm nhà đầu tư khu đất rộng 3.400 m2 tại xã Tam Đảo, tỉnh Phú Thọ.
Vietjet giành cú đúp giải thưởng toàn cầu về quan hệ nhà đầu tư và chiến lược tài chính doanh nghiệp

Vietjet giành cú đúp giải thưởng toàn cầu về quan hệ nhà đầu tư và chiến lược tài chính doanh nghiệp

Vietjet vừa được vinh danh với hai giải thưởng tại World Business Outlook Awards 2026, gồm “Hãng hàng không có hoạt động quan hệ nhà đầu tư tốt nhất toàn cầu 2026” (Best Investor Relations Airline – Global 2026) và “Chiến lược tài chính doanh nghiệp tốt nhất toàn cầu 2026” (Best Corporate Finance Strategy – Global 2026). Các giải thưởng ghi nhận nỗ lực của hãng trong việc nâng cao chất lượng công bố thông tin với nhà đầu tư và xây dựng chiến lược huy động vốn nhằm hỗ trợ tăng trưởng dài hạn.
Hợp tác đầu tư EmbedIT - VNFITE: Lời giải cho bài toán rủi ro và tuân thủ trong kỷ nguyên số hóa tài chính

Hợp tác đầu tư EmbedIT - VNFITE: Lời giải cho bài toán rủi ro và tuân thủ trong kỷ nguyên số hóa tài chính

Khi hành lang pháp lý dần định hình, việc chủ động rà soát hệ thống và chuẩn hóa năng lực vận hành như cách EmbedIT và VNFITE phối hợp triển khai được xem là nền tảng để kiến tạo giá trị dài hạn.
Nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ và mua USD giao ngay ghi nhận những kết quả tích cực

Nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ và mua USD giao ngay ghi nhận những kết quả tích cực

Sau khi triển khai nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ kỳ hạn 6 tháng, Ngân hàng Nhà nước đã mở thêm kênh mua USD giao ngay nhằm bổ sung công cụ điều tiết thị trường tiền tệ và ngoại hối. Để làm rõ hiệu quả của các công cụ điều hành này, Phóng viên Thời báo Ngân hàng đã có cuộc trao đổi với PGS. TS. Vũ Mai Chi, Trưởng bộ môn Tiền tệ ngân hàng, Khoa Ngân hàng, Học viện Ngân hàng.
Doanh nghiệp trước bài toán tiếp cận và hấp thụ vốn

Doanh nghiệp trước bài toán tiếp cận và hấp thụ vốn

Trong cơ cấu doanh nghiệp Việt Nam, DNNVV đóng góp khoảng 50% GDP, 30% thu ngân sách nhà nước và tạo việc làm cho hơn 5 triệu lao động, tương đương 45% tổng số việc làm trong khu vực doanh nghiệp. Những con số này cho thấy vai trò quan trọng của DNNVV đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm và phát triển kinh tế - xã hội. Vai trò đó càng được khẳng định khi doanh nghiệp, doanh nhân được xác định là lực lượng quan trọng trong xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội đất nước; và kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia.

'Ba đúng' để vốn ngân hàng tăng cường nội lực cho DNNVV

Bối cảnh hiện nay đặt ra yêu cầu vừa thúc đẩy tăng trưởng 2 con số, vừa giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô. Để thực hiện mục tiêu này, NHNN đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm tăng khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp và các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh. Trong đó, Chương trình tín dụng hướng đến các động lực tăng trưởng kinh tế và DNNVV được kỳ vọng tạo thêm động lực cho nền kinh tế. Xung quanh vấn đề này, phóng viên Thời báo Ngân hàng có cuộc trao đổi với ông Phạm Văn Triêm, Chủ tịch Hiệp hội DNNVV TP. Hồ Chí Minh (HCM-SME).
Từ hạt gạo ngon nhất thế giới đến cuộc chiến bảo vệ thương hiệu ST25

Từ hạt gạo ngon nhất thế giới đến cuộc chiến bảo vệ thương hiệu ST25

Hai lần được vinh danh “Gạo ngon nhất thế giới” vào năm 2019 và 2023, ST25 không chỉ khẳng định chất lượng gạo Việt Nam mà còn mở ra hành trình xây dựng thương hiệu trên thị trường quốc tế. Đằng sau thành công ấy là hơn 30 năm nghiên cứu giống lúa, cuộc chiến pháp lý kéo dài 3 năm để bảo vệ thương hiệu và khát vọng nâng cao giá trị hạt gạo, thu nhập cho nông dân Việt Nam.
Sửa đổi Luật Bưu chính: Siết chặt bảo vệ dữ liệu cá nhân, hiện đại hóa phương thức quản lý

Sửa đổi Luật Bưu chính: Siết chặt bảo vệ dữ liệu cá nhân, hiện đại hóa phương thức quản lý

Trong bối cảnh chuyển đổi số, mỗi bưu gửi đều gắn liền với dữ liệu cá nhân, tình trạng lộ lọt thông tin từ nhãn dán bưu phẩm, đơn hàng đều có thể bị kẻ xấu lợi dụng để lừa đảo đang gây bức xúc lớn trong cử tri. Do vậy, cần thắt chặt quy định bảo vệ thông tin dữ liệu cá nhân và cụ thể hóa lộ trình chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.