Băn khoăn công nghệ can thiệp vào sáng tác

Chiều 30/9, tại Hà Nội, NXB Kim Đồng phối hợp Khoa Viết văn, Báo chí - Trường Đại học Văn hóa Hà Nội tổ chức chương trình “Gặp gỡ tác giả văn học trẻ đương đại và giới thiệu Giải thưởng Văn học Kim Đồng”.

Tại chương trình, những người làm công tác xuất bản, giảng viên, nhà văn và người viết trẻ cùng trao đổi về đời sống sáng tác hiện nay, trong đó có những thay đổi do công nghệ, mạng xã hội và các nền tảng nội dung số mang lại.

Các diễn giả tại chương trình.

AI xuất hiện trong một số bản thảo

Bà Vũ Thị Quỳnh Liên, Phó Giám đốc, Tổng Biên tập NXB Kim Đồng, cho biết trong quá trình tiếp nhận tác phẩm tham dự Giải thưởng Văn học Kim Đồng lần thứ hai, NXB nhận thấy dấu hiệu AI tham gia vào một số bản thảo.

Điều này đặt ra băn khoăn về mức độ công nghệ đang can thiệp vào hoạt động sáng tác. Theo bà Liên, thể lệ Giải thưởng Văn học Kim Đồng lần thứ hai quy định không tiếp nhận các tác phẩm dịch thuật, phóng tác hoặc sử dụng công nghệ AI.

Bên cạnh câu chuyện về công nghệ, đại diện NXB Kim Đồng cho rằng các cuộc vận động sáng tác và giải thưởng vẫn là một trong những cách để tìm kiếm tác giả, tác phẩm mới cho văn học thiếu nhi và bạn đọc trẻ.

“Giải thưởng Văn học Kim Đồng mong muốn tìm kiếm những tác phẩm có chất lượng dành cho thiếu nhi và bạn đọc trẻ Việt Nam. Ngoài ra, chúng tôi hướng tới việc phát hiện, bồi dưỡng đội ngũ viết trẻ, khuyến khích họ mạnh dạn kể câu chuyện thế hệ mình, tạo môi trường để họ thử sức, rèn luyện, trưởng thành và tiến xa hơn trên con đường sáng tác”, bà Vũ Thị Quỳnh Liên nói.

Theo bà Liên, sách văn học là một mảng cốt lõi trong gần 70 năm hoạt động của NXB Kim Đồng. Qua nhiều cuộc vận động sáng tác, cuộc thi, NXB đã tìm kiếm và tiếp cận thêm những cây bút viết cho thiếu nhi.

Bà cũng cho rằng các cuộc thi không chỉ là nơi tiếp nhận bản thảo để lựa chọn và trao giải. Đây còn là cơ hội để đơn vị xuất bản gặp gỡ những người đang viết, lắng nghe tâm tư, băn khoăn và mong muốn của họ.

Người viết trẻ cần tìm tiếng nói riêng

Tại chương trình, câu chuyện về tác giả trẻ không chỉ xoay quanh công nghệ mà còn đặt trong bối cảnh đời sống văn chương đang thay đổi cùng internet, mạng xã hội và các nền tảng nội dung số.

Nhà văn Nhật Phi cho rằng thế hệ 9X vẫn là một thế hệ chịu khó viết, chịu khó ra mắt sách, dù văn học trẻ hiện nay chưa xuất hiện nhiều tên tuổi tạo nên những chuyển động lớn. Theo anh, những trải nghiệm cùng công nghệ, mạng xã hội có thể tạo nên những vấn đề mới và trở thành chất liệu để thế hệ 9X, gen Z quan sát, suy nghĩ và sáng tác.

Nhà văn Phạm Thu Hà nhìn nhận người viết hiện nay phải đối diện với sự thay đổi trong nhu cầu giải trí của công chúng. Người trẻ có thể dành nhiều thời gian trên các nền tảng số, xem video ngắn thay vì đọc sách, khiến văn học phải cạnh tranh với nhiều sản phẩm nghe nhìn khác.

Theo chị, người viết trẻ cần đi sâu hơn vào những chuyển động của đời sống đương đại, lựa chọn những câu chuyện trong đời sống để kể. Tác phẩm cũng có thể được chuyển một phần lên các nền tảng số dưới dạng phim ngắn, podcast, hình họa để tiếp cận công chúng.

Nhà văn Phạm Thu Hà chia sẻ tại sự kiện.

Tiến sĩ Mai Anh Tuấn, Trưởng bộ môn Viết văn, Khoa Viết văn, Báo chí - Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, cho rằng người viết trẻ có quyền lặn sâu vào vùng ký ức của riêng mình, tìm kiếm những chất liệu gần gũi để tạo nên thế giới nghệ thuật riêng.

Với văn học thiếu nhi, ông cho rằng cần những nhân vật có cá tính, có những vấp váp và chưa hoàn hảo, thay vì những bài học đạo đức được đưa vào một cách cứng nhắc. Quá trình trưởng thành từ những thiếu sót, sai lầm có thể tạo nên sức hấp dẫn và sự gần gũi với trẻ em.

Giải thưởng Văn học Kim Đồng lần thứ hai được phát động từ ngày 13/6/2025, thời hạn nhận tác phẩm đến hết ngày 31/12/2026. Giải gồm hai hệ thống dành cho thiếu nhi từ 6 đến 15 tuổi và người trẻ từ 16 đến 30 tuổi.

Hệ thống dành cho thiếu nhi tiếp nhận truyện dài, truyện ngắn và thơ; hệ thống dành cho người trẻ tiếp nhận truyện dài và truyện ngắn. Mỗi hệ thống có một Giải Nhất trị giá 100 triệu đồng, hai Giải Nhì trị giá 60 triệu đồng/giải, ba Giải Ba trị giá 30 triệu đồng/giải và năm Giải Tư trị giá 10 triệu đồng/giải.

Những tác phẩm dự giải có chất lượng cũng có thể được NXB Kim Đồng lựa chọn đưa vào kế hoạch xuất bản giai đoạn 2027-2028. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra vào tháng 6/2027, nhân dịp kỷ niệm 70 năm thành lập NXB Kim Đồng.

Ở lần tổ chức đầu tiên, Giải thưởng Văn học Kim Đồng giai đoạn 2023-2025 nhận 612 tác phẩm từ 55 tỉnh, thành trong nước và các tác giả đang sinh sống tại Australia, Đức, Pháp, Thụy Điển. Ban tổ chức lựa chọn 11 tác phẩm để trao giải; gần 40 tác phẩm tham dự được lựa chọn xuất bản.