Hoàn thiện quy trình hoàn thuế theo hướng minh bạch, thuận lợi

Không chỉ điều kiện hoàn thuế được điều chỉnh, phương thức quản lý hoàn thuế cũng đang thay đổi theo hướng tăng ứng dụng dữ liệu và quản lý rủi ro

Tăng ứng dụng dữ liệu và quản lý rủi ro

Bà Phạm Thị Minh Hiền, Phó Trưởng ban Quản lý phát triển nguồn thu (Cục Thuế), cho biết từ ngày 1/7/2025, chính sách thuế giá trị gia tăng được điều chỉnh qua Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15 và các luật sửa đổi sau đó. Luật hiện hành vẫn duy trì 26 nhóm hàng hóa, dịch vụ không chịu thuế giá trị gia tăng, đồng thời chuyển một số nhóm từ không chịu thuế sang chịu thuế và bổ sung một số nhóm vào diện không chịu thuế để phù hợp với pháp luật chuyên ngành.

Về chính sách hoàn thuế, Luật hiện hành quy định 8 trường hợp hoàn thuế giá trị gia tăng, tăng thêm một trường hợp so với trước, là hoàn thuế đối với cơ sở kinh doanh sản xuất, cung cấp dịch vụ chịu thuế suất 5%. Trường hợp trong 12 tháng liên tục hoặc 4 quý liên tục, số thuế giá trị gia tăng đầu vào chưa được khấu trừ hết từ 300 triệu đồng trở lên thì được xem xét hoàn thuế theo quy định.

Không chỉ điều kiện hoàn thuế được điều chỉnh, phương thức quản lý hoàn thuế cũng đang thay đổi theo hướng tăng ứng dụng dữ liệu và quản lý rủi ro. Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đã bổ sung cơ sở pháp lý cho việc hoàn thuế tự động và tiêu chí quản lý rủi ro, thay cho cách xử lý thủ công như trước. Việc triển khai được thực hiện theo lộ trình, phụ thuộc vào mức độ hoàn thiện của dữ liệu và hạ tầng công nghệ thông tin.

Trên thực tế, ngành thuế cũng đang xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý hoàn thuế trên cơ sở kết nối dữ liệu quản lý thuế, hóa đơn điện tử, hải quan, ngân hàng và các bộ, ngành. Lộ trình quý IV/2026 đặt mục tiêu nâng cấp hoàn thuế giá trị gia tăng tự động, hoàn thành trong tháng 12/2026, trên cơ sở bộ tiêu chí rủi ro về số tiền, tình trạng pháp lý và mức độ tuân thủ của người nộp thuế. Hệ thống cũng được định hướng tự động xác định số hoàn và kiểm soát từng bước xử lý.

Phó Cục trưởng Cục Thuế Mai Sơn xác định mục tiêu của ngành Thuế là giải quyết hồ sơ hoàn thuế đúng quy định, đúng thời gian, đầy đủ và kịp thời

Nhờ đó, bà Nguyễn Thị Thu Hường, Phó Trưởng ban Nghiệp vụ của Cục Thuế, cho biết tính đến ngày 21/9/2026, cả nước đã ban hành 14.058 quyết định hoàn thuế GTGT, với tổng số tiền 142.599 tỷ đồng, bằng 144% so với cùng kỳ năm 2025 và đạt 82% dự toán cả năm. Công tác hoàn thuế tiếp tục được đẩy mạnh trên nền tảng số, với 99% hồ sơ được nộp điện tử. Trong tổng số quyết định hoàn thuế, 73% thuộc diện "hoàn trước, kiểm tra sau", tương ứng 10.201 quyết định. Trong số này, 87% được giải quyết trong vòng 6 ngày làm việc.

Bà Lê Thị Duyên Hải, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA) cho biết, thời gian qua, tỷ lệ hồ sơ được giải quyết theo phương thức hoàn trước, kiểm tra sau đã đạt hơn 80% và thời gian giải quyết chỉ khoảng 6 ngày, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực tế các doanh nghiệp phản ánh thời gian chuẩn bị, chuẩn hóa hồ sơ để được chấp nhận hoàn thuế vẫn tốn nhiều thời gian, trong đó có trường hợp phải điều chỉnh, khai bổ sung nhiều lần.

“Việc này nếu có sự hỗ trợ, hướng dẫn ngay từ khâu tạo tờ khai gợi ý, từ dữ liệu hóa đơn đầu vào - đầu ra, sẽ giảm thiểu thời gian tuân thủ cho tất cả doanh nghiệp, tránh việc sai sót rồi lại mất thời gian đối chiếu lại”, bà Lê Thị Duyên Hải nói.

Giải quyết hồ sơ đúng quy định, đúng thời gian, đầy đủ

Các nguyên nhân khiến việc hồ sơ kéo dài là do doanh nghiệp chưa lập đầy đủ, chính xác bộ hồ sơ theo quy định. Khi tiếp nhận, cơ quan thuế phải yêu cầu giải trình, bổ sung hoặc doanh nghiệp tự xin rút hồ sơ để lập lại. Bên cạnh đó, hồ sơ có dấu hiệu rủi ro về hóa đơn, chứng từ thanh toán hoặc đối tác trung gian. Cơ quan thuế phải gửi công văn xác minh tới hải quan, ngân hàng, công an hoặc cơ quan thuế quản lý doanh nghiệp đầu vào, khiến thời gian xử lý kéo dài.

Ngoài ra, những bất cập trong quy trình thao tác và quy định pháp lý. Việc kê khai điều chỉnh các chỉ tiêu 37, 38 hoặc xử lý số thuế đề nghị hoàn trùng lặp giữa các kỳ vẫn gây lúng túng. Trước đây, chỉ cần một hóa đơn có rủi ro nhỏ, toàn bộ hồ sơ có thể bị chuyển sang diện “kiểm trước - hoàn sau”.

Trên cơ sở đó, bà Lê Thị Duyên Hải đề nghị cơ quan thuế sớm triển khai mẫu tờ khai này, đồng thời hướng dẫn các công ty phần mềm và doanh nghiệp lớn áp dụng công thức tính toán, tổng hợp dữ liệu hóa đơn để tạo tờ khai sớm.

Nghiên cứu ứng dụng AI để phân nhóm các vướng mắc đã được giải đáp, xây dựng cơ sở dữ liệu và hệ thống chatbot hỗ trợ doanh nghiệp tra cứu, nhận hướng dẫn thống nhất

Trước thực tế này, Phó Cục trưởng Cục Thuế Mai Sơn nhấn mạnh, số hồ sơ hoàn thuế tồn đọng hiện không nhiều, song vẫn còn một số trường hợp kéo dài. Cơ quan thuế sẽ tiếp tục rà soát, xử lý và trả lời cụ thể đối với từng hồ sơ doanh nghiệp phản ánh. Việc lắng nghe ý kiến của người nộp thuế, đặc biệt là cộng đồng doanh nghiệp, là một trong những cơ sở quan trọng để cơ quan thuế nhận diện những khó khăn phát sinh trong thực tiễn và có những thay đổi tích cực trong công tác quản lý.

“Mục tiêu của chúng tôi là giải quyết hồ sơ hoàn thuế đúng quy định, đúng thời gian, đầy đủ và kịp thời, qua đó góp phần hỗ trợ dòng vốn trở lại với doanh nghiệp, tạo thêm nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Trong thời gian tới, cơ quan thuế tiến tới một quy trình hoàn thuế tự động, trong đó dữ liệu tự động kết nối, hệ thống tự động phân tích, đối chiếu và phân loại rủi ro; giảm tối đa sự can thiệp chủ quan của con người, để cán bộ thuế tập trung vào những trường hợp thực sự có rủi ro và cần kiểm tra, xác minh”, Phó cục trưởng Mai Sơn nhấn mạnh

Trên tinh thần đó, lãnh đạo Cục Thuế mong muốn tiếp tục nhận được ý kiến của cộng đồng hiệp hội doanh nghiệp đối với các nội dung dự kiến triển khai. Doanh nghiệp đang vướng mắc ở đâu, ở khâu nào, nguyên nhân của vướng mắc xuất phát từ đâu là những thông tin có ý nghĩa quan trọng để cơ quan thuế xác định đúng vấn đề và có giải pháp kịp thời.

Đặc biệt, Phó Cục trưởng Cục Thuế Mai Sơn khẳng định cán bộ thuế không được gây khó khăn, ép doanh nghiệp không làm hoặc rút hồ sơ hoàn thuế. Doanh nghiệp được đề nghị phản ánh các trường hợp vi phạm; cơ quan thuế sẽ bảo mật thông tin người phản ánh và xử lý theo quy định. Ngành Thuế cũng dự kiến thiết lập đường dây nóng để tiếp nhận phản ánh trực tiếp; nghiên cứu ứng dụng AI để phân nhóm các vướng mắc đã được giải đáp, xây dựng cơ sở dữ liệu và hệ thống chatbot hỗ trợ doanh nghiệp tra cứu, nhận hướng dẫn thống nhất.