Bổ sung chỉ tiêu giám sát trực tuyến hệ thống thanh toán quan trọng

So với Thông tư 41/2024/TT-NHNN, quy định mới tập trung sửa đổi quy trình kiểm tra tại chỗ đối với hệ thống thanh toán quan trọng, bổ sung yêu cầu về bảo quản và bảo mật dữ liệu giám sát, điều chỉnh trách nhiệm của một số đơn vị thuộc NHNN, đồng thời thay thế các phụ lục quy định danh mục hệ thống thanh toán quan trọng và hệ thống chỉ tiêu phục vụ giám sát.

Một nội dung mới là việc bổ sung Điều 4a về bảo quản, lưu trữ tài liệu, thông tin, dữ liệu. Theo đó, tài liệu, thông tin, dữ liệu sau khi được thu thập, tổng hợp, xử lý và sử dụng phục vụ giám sát các hệ thống thanh toán quan trọng, hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán phải được bảo quản, lưu trữ theo quy định. Việc bảo mật các dữ liệu này thực hiện theo quy định của pháp luật ngân hàng về bảo mật thông tin và các quy định pháp luật có liên quan. Nội dung này chưa được quy định thành một điều riêng trong Thông tư 41/2024/TT-NHNN.

Thông tư 47 cũng sửa đổi quy định về kiểm tra tại chỗ đối với hệ thống thanh toán quan trọng tại Điều 7. Theo Thông tư 41, việc kiểm tra tại chỗ được thực hiện khi đơn vị giám sát phát hiện tài liệu, thông tin, dữ liệu do tổ chức vận hành cung cấp bị thiếu, lỗi, sai hoặc không phù hợp nhưng chưa được khắc phục, hoặc phát hiện vấn đề liên quan đến rủi ro cần thu thập thêm thông tin. Khi đó, đơn vị giám sát trình Thống đốc NHNN thành lập đoàn kiểm tra; quyết định kiểm tra phải được gửi cho tổ chức vận hành chậm nhất 5 ngày làm việc trước ngày dự kiến kiểm tra.

NHNN điều chỉnh quy trình kiểm tra, giám sát hệ thống thanh toán

Theo quy định mới, đơn vị giám sát thực hiện kiểm tra tại trụ sở, nơi làm việc của tổ chức vận hành theo kế hoạch kiểm tra của NHNN, hoặc kiểm tra đột xuất khi có yêu cầu, chỉ đạo của Thống đốc NHNN trong các trường hợp phát hiện tài liệu, dữ liệu có vấn đề chưa được khắc phục hoặc phát hiện nội dung liên quan đến rủi ro cần thu thập thêm thông tin. Như vậy, Thông tư mới bổ sung căn cứ kiểm tra theo kế hoạch, thay vì quy định cũ chủ yếu gắn kiểm tra tại chỗ với các vấn đề phát sinh trong quá trình giám sát.

Đồng thời, quy trình kiểm tra không còn được quy định chi tiết ngay tại Điều 7 như trước, mà dẫn chiếu sang quy định của Thống đốc NHNN về kiểm tra chuyên ngành. Tổ chức vận hành có trách nhiệm bố trí nhân sự, trang thiết bị để phục vụ việc kiểm tra và cung cấp dữ liệu trên hệ thống công nghệ thông tin trong phạm vi nội dung kiểm tra.

Đối với hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán, Thông tư 47 sửa khoản 2 Điều 12 theo hướng trình tự, thủ tục kiểm tra và tổ chức thực hiện quyết định xử lý về kiểm tra được thực hiện theo quy định của Thống đốc NHNN về xử lý kết quả kiểm tra chuyên ngành. Trong Thông tư 41, nội dung này được dẫn chiếu tới quy định về hoạt động kiểm tra việc chấp hành chính sách, pháp luật về tiền tệ và ngân hàng.

Bên cạnh đó, Thông tư bổ sung Điều 21b quy định trách nhiệm của Cục Phòng, chống rửa tiền. Đơn vị này có trách nhiệm thông báo kết quả kiểm tra cho đơn vị giám sát trong trường hợp thực hiện kiểm tra việc chấp hành chính sách, văn bản quy phạm pháp luật thuộc phạm vi chức năng tham mưu, giúp Thống đốc NHNN quản lý nhà nước về phòng, chống rửa tiền đối với tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán.

Một thay đổi đáng chú ý khác nằm tại Danh mục hệ thống thanh toán quan trọng. Thông tư 41 xác định 4 hệ thống gồm Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng quốc gia; hệ thống thanh toán ngoại tệ; hệ thống thanh toán tiền giao dịch chứng khoán; và hệ thống bù trừ, chuyển mạch giao dịch tài chính. Trong đó, Công ty cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam được xác định là tổ chức vận hành hệ thống bù trừ, chuyển mạch giao dịch tài chính.

Thông tư 47 vẫn giữ 4 nhóm hệ thống thanh toán quan trọng, nhưng đối với hệ thống bù trừ, chuyển mạch giao dịch tài chính, đơn vị vận hành được xác định rộng hơn là các tổ chức được NHNN cấp phép cung ứng dịch vụ chuyển mạch tài chính, dịch vụ bù trừ điện tử, thay vì nêu đích danh một tổ chức như trước.

Cùng với đó, Thông tư 47 thay thế toàn bộ các Phụ lục II, III, IV, V và VI của Thông tư 41. Các phụ lục mới tiếp tục theo dõi số lượng, giá trị giao dịch, thời gian hoạt động, tình hình thành viên và các nhóm rủi ro, nhưng đồng thời bổ sung và sắp xếp lại một số chỉ tiêu phục vụ giám sát.

Riêng đối với Hệ thống thanh toán liên ngân hàng quốc gia, Thông tư 41 đã quy định khá chi tiết các chỉ tiêu về giao dịch, ngày và giờ cao điểm, trạng thái thanh khoản, giao dịch trong hàng đợi, giao dịch bị hủy do thiếu số dư và các loại rủi ro.

Phụ lục mới tiếp tục kế thừa các nhóm thông tin này nhưng bổ sung nhóm chỉ tiêu giám sát trực tuyến, gồm các nội dung như mức độ tập trung giao dịch, tốc độ xử lý giao dịch, công suất xử lý của hệ thống, thời gian giao dịch nằm trong hàng đợi, tỷ lệ giao dịch được xử lý, áp lực thanh khoản của thành viên và thời gian xử lý quyết toán cuối ngày. Một số chỉ tiêu được theo dõi thường xuyên hoặc theo giờ, thay vì chỉ tổng hợp theo kỳ báo cáo.

Đối với hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán, các phụ lục mới tiếp tục quy định số liệu đối với ví điện tử, cổng thanh toán điện tử và dịch vụ hỗ trợ thu hộ, chi hộ; đồng thời chi tiết hơn về đối tác, đơn vị chấp nhận thanh toán, các kênh giao dịch, số lượng và giá trị giao dịch, giao dịch xử lý không thành công, rủi ro vận hành, rủi ro gian lận và khả năng thanh khoản.

Thông tư số 47/2026/TT-NHNN có hiệu lực từ ngày 1/7/2027; một số nội dung tại các phụ lục có hiệu lực từ ngày 1/10/2027.