Cải cách thuế phải đi cùng cơ chế đủ mạnh

Cải cách thuế phải đi cùng cơ chế đủ mạnh

Giảm thủ tục, tạo thuận lợi cho quản lý thuế

Dự thảo Nghị định quy định về hóa đơn, chứng từ điện tử đang được Bộ Tài chính lấy ý kiến đã đưa ra một đề xuất đáng chú ý: hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ thông qua sàn thương mại điện tử có chức năng thanh toán sẽ không phải sử dụng hóa đơn điện tử, nếu chủ quản sàn đã thực hiện khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay theo từng giao dịch; trường hợp người mua yêu cầu, chủ quản sàn có trách nhiệm lập hóa đơn điện tử giao cho người mua.

Theo các chuyên gia, điều này là hợp lý và cần thiết. Theo PGS. TS. Nguyễn Thường Lạng, việc miễn hóa đơn điện tử sẽ mang lại nhiều lợi ích. Trước hết là khuyến khích các hộ kinh doanh chủ động tham gia và gắn bó với sàn thương mại điện tử, giúp hoạt động kinh doanh trở nên dễ dàng, nhẹ nhàng hơn. Đơn giản hóa thủ tục, hạn chế tình trạng phải làm đi làm lại nhiều lần; phát huy vai trò hỗ trợ của các sàn thương mại điện tử đối với hộ kinh doanh. Quan trọng hơn, khi môi trường thuận lợi, người dân sẽ tự nguyện tham gia thay vì cảm thấy bị áp lực hay e ngại.

Bên cạnh đó, ông Lạng cũng cho rằng, việc chuyển dần từ quản lý trực tiếp các hộ kinh doanh sang quản lý thông qua các sàn thương mại điện tử là một hướng đi phù hợp. Bởi lẽ, các sàn có điều kiện tổ chức vận hành một cách bài bản, khoa học hơn, có khả năng số hóa dữ liệu và thiết lập các phương thức kết nối hiệu quả, từ đó hướng tới việc hài hòa lợi ích và kiểm soát rủi ro tốt hơn. Việc tập trung đầu mối qua sàn cũng tạo điều kiện thuận lợi hơn về dòng vốn, thanh toán và quản trị tài chính. Vai trò của sàn khi đó tương tự như một “đầu mối hỗ trợ”, giúp chuẩn hóa quy trình, hạn chế những thủ tục rườm rà, nhỏ lẻ.

Tăng cường cơ chế định danh, đối chiếu dữ liệu

Tuy nhiên, ông Trần Anh Tuấn, Trưởng ban Tư vấn pháp luật và Thông tin truyền thông, Viện Kinh tế và Pháp luật quốc tế phân tích, dữ liệu hóa đơn không chỉ phục vụ quản lý thuế, mà còn hỗ trợ kiểm tra lưu thông hàng hóa, xác minh giao dịch và giải quyết tranh chấp. Theo số liệu của ngành thuế, đến đầu năm 2026, 100% doanh nghiệp đã áp dụng hóa đơn điện tử, hệ thống đã tiếp nhận gần 20,9 tỷ hóa đơn. Nguồn dữ liệu này cũng đang được sử dụng để hỗ trợ các cơ quan chức năng trong truy xuất nguồn gốc và đối chiếu giao dịch. Vì vậy, nếu một lượng lớn giao dịch trên sàn thương mại điện tử không phải lập hóa đơn điện tử, dữ liệu đầu ra có thể bị khuyết thiếu hoặc đặt ra thách thức đối với việc đối chiếu, truy vết; đồng thời đòi hỏi cơ chế dữ liệu thay thế đủ rõ ràng để bảo đảm hiệu quả quản lý.

Dưới góc độ pháp lý, luật sư Nguyễn An Bình, Trưởng Văn phòng Luật sư Nguyễn An Bình và cộng sự (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) cho rằng, việc thu được thuế đầu ra không đồng nghĩa với việc đã kiểm soát đầy đủ tính hợp pháp của hàng hóa. Khi người bán trên sàn thương mại điện tử không phải lập hóa đơn đầu ra, khả năng đối chiếu dữ liệu giữa giao dịch bán ra với thông tin hàng hóa và dòng tiền có thể bị thu hẹp, từ đó làm tăng nguy cơ hình thành “vùng xám” trong lưu thông hàng hóa. Việc nền tảng thực hiện khấu trừ và nộp thuế thay có thể giúp bảo đảm nghĩa vụ tài chính ở khâu bán ra, nhưng chưa chắc đã phản ánh đầy đủ nghĩa vụ thuế ở các khâu trước đó như nhập khẩu, sản xuất hoặc phân phối; vì vậy cần cơ chế dữ liệu thay thế đủ mạnh nhằm bảo đảm minh bạch thị trường và hạn chế rủi ro thất thu ngân sách. Do đó, nếu giảm nghĩa vụ chứng từ, chính sách cần đồng thời tăng cường tích hợp và đối chiếu dữ liệu giao dịch, hóa đơn điện tử, dòng tiền và thông tin vận chuyển để bảo đảm khả năng truy vết.