Cắt thủ tục phòng cháy chữa cháy, siết trách nhiệm để không đánh đổi an toàn

Diễn đàn Đối thoại với Doanh nghiệp, Hiệp hội Doanh nghiệp về công tác PCCC

Giảm thủ tục, tăng trách nhiệm

Phát biểu tại Diễn đàn Đối thoại với Doanh nghiệp, Hiệp hội Doanh nghiệp về công tác PCCC diễn ra ngày 10/9/2026, ông Nguyễn Đỗ Tùng Cương, Chủ tịch Hiệp hội PCCC và Cứu nạn cứu hộ Việt Nam, cho biết những quy định mới đang tạo bước chuyển về tư duy quản lý PCCC, từ kiểm soát bằng thủ tục sang đề cao trách nhiệm, tiêu chuẩn kỹ thuật và mức độ an toàn thực tế.

Đáng chú ý, Luật PCCC và Cứu nạn, cứu hộ đã cắt giảm khoảng 75% thủ tục hành chính trong lĩnh vực PCCC, hướng tới đơn giản hóa, giảm chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp. Luật cũng bãi bỏ quy định kinh doanh dịch vụ PCCC là ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, qua đó tăng tính chủ động và tự chịu trách nhiệm của tổ chức, doanh nghiệp dưới sự kiểm tra, giám sát của cơ quan quản lý nhà nước.

Nhà nước đồng thời khuyến khích tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động PCCC và cứu nạn, cứu hộ. Theo ông Cương, đây là thay đổi mang tính đột phá, tạo nền tảng để xã hội tham gia sâu hơn vào công tác bảo đảm an toàn.

Năm 2026 là năm bản lề trong quá trình triển khai đồng bộ các quy định mới. Sau khi Luật PCCC và Cứu nạn, cứu hộ 2025 có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, Chính phủ, Bộ Công an, Bộ Xây dựng và các cơ quan liên quan tiếp tục ban hành, điều chỉnh nhiều nghị định, thông tư và tiêu chuẩn kỹ thuật.

Thực tế triển khai cho thấy doanh nghiệp, chủ đầu tư, đơn vị tư vấn thiết kế, nhà thầu thi công, tư vấn giám sát, nhà sản xuất, nhập khẩu và kinh doanh thiết bị, vật liệu PCCC vẫn gặp khó khăn. Vướng mắc không chỉ nằm ở thủ tục hành chính mà còn xuất phát từ sự giao thoa giữa pháp luật PCCC, cứu nạn, cứu hộ với pháp luật xây dựng.

Một số tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật mới cần được áp dụng, trong khi các tiêu chuẩn, quy chuẩn đã ban hành phải tiếp tục cập nhật, sửa đổi. Các vấn đề về lưu thông, quản lý chất lượng phương tiện, thiết bị, vật liệu PCCC cũng tác động trực tiếp tới sản xuất, kinh doanh và tiến độ dự án.

Ông Nguyễn Đỗ Tùng Cương phát biểu tại diễn đàn

Ngày 18/5/2026, Bộ Công an ban hành Thông tư 62 về phân cấp, cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công an, trong đó có lĩnh vực PCCC và cứu nạn, cứu hộ. Theo ông Cương, việc phân cấp thẩm quyền thẩm định thiết kế PCCC đối với dự án đầu tư xây dựng sẽ giảm tải cho cơ quan quản lý, hạn chế tác động tới tiến độ dự án. Mục tiêu là giảm đầu mối, thời gian, chi phí và gánh nặng tuân thủ.

Không đánh đổi an toàn lấy cải cách

Theo ông Nguyễn Đỗ Tùng Cương, Bộ Xây dựng cũng đã ban hành các thông tư, văn bản hướng dẫn, cập nhật và sửa đổi hệ thống tiêu chuẩn quốc gia về an toàn cháy. Đặc biệt, ngày 8/9/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 347 sửa đổi, bổ sung một số quy định, trong đó có Nghị định số 175 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Xây dựng và Nghị định số 106 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực PCCC và cứu nạn, cứu hộ.

Theo đánh giá của Hiệp hội, Nghị định 347 góp phần tháo gỡ vướng mắc trong phân định trách nhiệm, phối hợp giữa cơ quan Cảnh sát PCCC với cơ quan chuyên môn về xây dựng; thủ tục nghiệm thu PCCC công trình; quản lý chất lượng phương tiện, thiết bị và vật liệu PCCC trên thị trường.

Nghị định 347 có hiệu lực từ ngày 15/9/2026 bao hàm một số quy định về lưu thông và quản lý chất lượng phương tiện, thiết bị, vật liệu PCCC được điều chỉnh theo lộ trình phù hợp. Việc ban hành quy định có tính dự báo giúp doanh nghiệp có thời gian chuẩn bị cho đầu tư, sản xuất, kinh doanh và xây dựng công trình.

Phát biểu tại diễn đàn, Thiếu tướng Dương Đức Hải, Cục trưởng Cục Cảnh sát PCCC và Cứu nạn, cứu hộ (C07, Bộ Công an) nhấn mạnh, cải cách thủ tục hành chính phải đi cùng nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp và các chủ thể liên quan. Hơn 170 đơn vị đăng ký tham dự cho thấy sự quan tâm lớn của cộng đồng doanh nghiệp.

Theo Thiếu tướng Dương Đức Hải, an toàn PCCC không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là điều kiện để duy trì sản xuất, bảo vệ con người, tài sản và uy tín doanh nghiệp. Vì vậy, đầu tư cho an toàn PCCC cũng là đầu tư cho phát triển bền vững.

Thiếu tướng Dương Đức Hải phát biểu tại diễn đàn

Nghị quyết số 18 của Chính phủ về phân cấp, phân quyền, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, tạo thêm cơ sở thúc đẩy cải cách.

Bộ Công an đã cắt giảm 27/36 thủ tục hành chính trong lĩnh vực PCCC và cứu nạn, cứu hộ. Trong 6 tháng đầu năm 2026, tiếp tục cắt giảm 3 thủ tục liên quan đến công tác nghiệm thu và phục hồi hoạt động. Quyết định 4118 ngày 29/6/2026 của Bộ trưởng Bộ Công an công bố chuẩn hóa hồ sơ, thẩm quyền, thời hạn và phương thức giải quyết các thủ tục hành chính mới.

Điểm quan trọng là thay đổi phương thức quản lý: từ kiểm soát chủ yếu bằng thủ tục sang quản lý dựa trên rủi ro và trách nhiệm. Chủ đầu tư, chủ cơ sở, đơn vị tư vấn, thi công và vận hành phải chủ động tuân thủ, chịu trách nhiệm trong suốt quá trình hoạt động; cơ quan quản lý thực hiện hậu kiểm có trọng tâm.

Từ kiến nghị của doanh nghiệp, C07 tập trung vào 5 nhóm vấn đề: quản lý phương tiện, thiết bị PCCC và vật liệu chống cháy; quy định PCCC trong dự án đầu tư xây dựng, kể cả công trình cải tạo, sửa chữa, chuyển đổi công năng; phân định trách nhiệm khi chuyển sang hậu kiểm; áp dụng quy chuẩn, tiêu chuẩn, kể cả tiêu chuẩn nước ngoài và giải pháp có mức độ an toàn tương đương; định hướng phát triển doanh nghiệp PCCC, ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và ứng phó nguy cơ mới từ pin lithium, hệ thống lưu trữ năng lượng, xe điện.

Ba vấn đề được doanh nghiệp quan tâm nhiều là cấp phép lưu thông vật liệu chống cháy và phương tiện PCCC; cơ chế hậu kiểm sau khi bãi bỏ thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu; thừa nhận kết quả thử nghiệm, chứng nhận theo tiêu chuẩn quốc tế.

Thiếu tướng Dương Đức Hải lưu ý, cắt giảm thủ tục không đồng nghĩa nới lỏng yêu cầu an toàn. Giảm tiền kiểm không có nghĩa giảm trách nhiệm quản lý. Ngược lại, khi hậu kiểm tăng, năng lực tự kiểm soát và quản trị rủi ro của doanh nghiệp phải cao hơn.

C07 khẳng định đồng hành với doanh nghiệp không có nghĩa hạ thấp tiêu chuẩn an toàn hay hợp thức hóa vi phạm; quản lý chặt không đồng nghĩa đặt thêm giấy tờ ngoài quy định. Sau diễn đàn, C07 phối hợp với Hiệp hội tổng hợp kiến nghị, đăng tải nội dung giải đáp trên cổng thông tin điện tử, đồng thời duy trì kênh tiếp nhận vướng mắc tại 34 tỉnh, thành phố.

Đối với doanh nghiệp FDI và tổ chức quốc tế, C07 khẳng định chính sách PCCC được áp dụng thống nhất, công khai, minh bạch và bình đẳng. Hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo hướng hài hòa với thông lệ quốc tế, từng bước thừa nhận kết quả thử nghiệm, chứng nhận của tổ chức quốc tế có uy tín theo lộ trình phù hợp điều kiện Việt Nam.

Về dài hạn, cải cách PCCC cần được đo bằng khả năng tháo gỡ đúng điểm nghẽn thay vì số lượng thủ tục bị cắt giảm. Một hệ thống pháp luật tốt phải làm rõ trách nhiệm, chuẩn hóa yêu cầu kỹ thuật, tăng hiệu quả hậu kiểm và tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động đáp ứng tiêu chuẩn.

Nếu thực hiện đúng hướng, doanh nghiệp có thể chủ động đầu tư, cơ quan quản lý tập trung nguồn lực vào rủi ro thực sự. Cốt lõi của chuyển đổi là giảm thủ tục để tăng trách nhiệm, giảm tiền kiểm để nâng chất lượng hậu kiểm, nhưng tuyệt đối không đánh đổi an toàn.