Chiến lược mới mở cơ hội đầu tư nào cho doanh nghiệp giấy?

Cơ hội đầu tư từ bột giấy đến bao bì

Quyết định 2082/QĐ-TTg do Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc ký ngày 2/11/2026 đã phê duyệt Chiến lược phát triển ngành giấy đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Văn bản khuyến khích đầu tư từ 5 đến 10 nhà máy giấy có công suất trên 250.000 tấn mỗi năm, 2-5 nhà máy bột giấy có công suất từ 200.000 tấn mỗi năm và 2-5 nhà máy sản xuất giấy chất lượng cao, giấy đặc chủng.

Đến năm 2030, ngành phấn đấu tăng sản lượng giấy và bột giấy bình quân ít nhất 10% mỗi năm, tăng kim ngạch xuất khẩu bình quân tối thiểu 4% mỗi năm và thu hồi trên 60% lượng giấy đã qua sử dụng trong nước. Chiến lược dự kiến sản lượng khi đó đạt 10-13 triệu tấn giấy bao bì công nghiệp và 1-1,5 triệu tấn bột giấy hóa học mỗi năm.

Ảnh minh họa

Theo Hiệp hội Giấy và Bột giấy Việt Nam (VPPA), năm 2025, cả nước tiêu dùng khoảng 7,77 triệu tấn giấy, tăng 10,8% so với năm trước. Sản lượng trong nước đạt 6,34 triệu tấn, hơn 80% là giấy bao bì. Sang 5 tháng đầu năm 2026, lượng giấy nhập khẩu tăng 7,9% so với cùng kỳ, lên khoảng 1,2 triệu tấn, còn xuất khẩu giảm 36%, xuống khoảng 446.000 tấn.

Ông Lương Chí Hiếu, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển của VPPA, cho biết năng lực sản xuất bột giấy nguyên sinh từ gỗ dùng cho giấy in, giấy viết và giấy photocopy trong nước khoảng 200.000 tấn một năm, chỉ bằng một phần tư nhu cầu.

Trong nửa đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu gần 7,8 triệu tấn dăm gỗ, trong khi sản xuất bột giấy trong nước vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu. Khoảng thiếu hụt này mở ra cơ hội đầu tư, song trước khi quyết định công suất nhà máy, doanh nghiệp cần tính mỗi năm có thể mua được bao nhiêu gỗ phù hợp và giá gỗ khi giao đến nhà máy. Để tạo nguồn cung lâu dài cho các dự án bột giấy, Chiến lược đặt mục tiêu quy hoạch và đầu tư ít nhất ba vùng nguyên liệu tại miền Bắc, miền Trung và Tây Nguyên.

Với giấy bao bì, ông Hiếu cho biết khoảng một nửa nguyên liệu vẫn phải nhập khẩu. Muốn sử dụng thêm giấy thu hồi trong nước, nhà máy cần nguồn hàng được phân loại, giao đều và có chứng từ để hạch toán. Trong khi đó, mạng lưới hiện nay còn dựa nhiều vào các đầu mối thu mua nhỏ lẻ, nhiều nơi khó cung cấp hóa đơn. Chiến lược khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào khâu thu gom và đặt ra việc xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn cho thu gom, tái chế.

Thực tế hiện nay, Việt Nam đã có nhiều nhà máy có hệ thống tái chế quy mô lớn. Ví dụ như, hệ thống Miza bắt đầu phát triển mạng lưới thu gom giấy loại từ năm 2010 và đã xây dựng được hàng trăm điểm. Mới đây, Công ty Cổ phần MIZA Nghi Sơn (Thanh Hóa) đã vận hành thành công dây chuyền sản xuất giấy PM5 và chính thức cho ra cuộn giấy đầu tiên. Sự kiện này đánh dấu mốc quan trọng trong việc nâng cao sản lượng giấy tái chế.

Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang siết chặt các tiêu chuẩn xanh và yêu cầu về phát thải carbon đối với hàng hóa nhập khẩu, việc tăng tỷ lệ nguyên liệu tái chế cũng giúp doanh nghiệp ngành giấy nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Bài toán đầu tư với dây chuyền nhỏ

Từ năm 2026, Chiến lược khuyến khích dự án mới sản xuất bột giấy, giấy bao bì công nghiệp, giấy in và giấy viết thông thường đầu tư dây chuyền từ 100.000 tấn mỗi năm. Dự án dưới mốc này được định hướng bố trí trong khu hoặc cụm công nghiệp. Với giấy tissue, như giấy vệ sinh và khăn giấy, quy mô đầu tư mới được khuyến khích từ 10.000 tấn mỗi năm.

Từ năm 2030, doanh nghiệp có dây chuyền bột giấy, giấy bao bì, giấy in hoặc giấy viết thông thường dưới 5.000 tấn mỗi năm được khuyến khích cơ cấu lại, sáp nhập hoặc kết hợp cả hai, đồng thời chuyển vào khu công nghiệp tập trung. Từ năm 2040, Chiến lược định hướng hạn chế dây chuyền dưới 20.000 tấn mỗi năm ở các nhóm này và dưới 5.000 tấn mỗi năm với giấy tissue.

Chiến lược khuyến khích đầu tư ít nhất ba khu công nghiệp giấy tập trung ở ba miền. Theo ông Hoàng Trung Sơn, Chủ tịch VPPA, hiện nay đầu tư vào dây chuyền mới, tiết kiệm năng lượng vẫn chủ yếu tập trung ở doanh nghiệp lớn. Nhiều cơ sở còn dùng thiết bị cũ, tiêu hao nhiều điện, nước và hóa chất.

Năm ngoái, tại làng nghề giấy Phong Khê (Bắc Ninh) qua kiểm tra có 137 cơ sở tại hai cụm công nghiệp. Địa phương xử phạt 21 cơ sở với tổng số tiền hơn 4,1 tỷ đồng vì không có giấy phép môi trường. Theo chính quyền địa phương, công nghệ cũ và hạ tầng xuống cấp khiến các cơ sở khó đáp ứng điều kiện để tiếp tục sản xuất.

Tuy nhiên, với doanh nghiệp tính chuyện di dời, phần vốn có thể tiết kiệm nhờ dùng chung hạ tầng nhưng cần tính đến vấn đề tiền thuê, phí dịch vụ và chi phí ngừng máy. Khả năng cấp hơi và xử lý nước thải ở địa điểm mới cũng ảnh hưởng trực tiếp đến vận hành. Nếu chọn sáp nhập, doanh nghiệp còn phải tính dây chuyền nào giữ lại và lấy vốn ở đâu để nâng cấp.

Bên cạnh doanh nghiệp nhỏ, nhiều doanh nghiệp lớn đã đẩy mạnh đổi mới trên dây chuyền hiện có. Tại Tổng công ty Giấy Việt Nam (VINAPACO), doanh nghiệp đã số hóa các chỉ số kỹ thuật để theo dõi chất lượng ngay trong quá trình sản xuất.

Chuyên gia kinh tế, TS. Cấn Văn Lực từng nhận định, thương mại điện tử, logistics phát triển cùng xu hướng chuyển dịch từ bao bì nhựa sang bao bì giấy đang mở ra không gian tăng trưởng dài hạn cho ngành giấy. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội trong bối cảnh chi phí đầu vào biến động, áp lực về môi trường và trách nhiệm tái chế ngày càng khắt khe.

Ông Lực đề xuất doanh nghiệp cần song hành đầu tư công nghệ tiết kiệm năng lượng, ứng dụng dữ liệu và tự động hóa. Việc chủ động mở rộng thị trường, đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu cũng là "chìa khóa" giúp giảm thiểu rủi ro khi thị trường có biến động.

Chiến lược mới mở ra cơ hội mới cho ngành giấy. Để nắm bắt cơ hội các doanh nghiệp cần chủ động đảm bảo nguồn nguyên liệu, đổi mới công nghệ và tối ưu quy mô sản xuất. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn xanh cùng khả năng tái chế sẽ là chìa khóa giúp doanh nghiệp bứt phá và phát triển bền vững.