Chính sách hỗ trợ ngày càng nhiều, vì sao doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn khó tiếp cận?

Chiều 29/10/2026, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa

Chiều nay (29/10), Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành phiên họp cho biết, tại phiên thảo luận tổ ngày 17/10 đã có 90 lượt đại biểu phát biểu. Bộ Tài chính cũng đã có Báo cáo số 879 ngày 28/10 tiếp thu, giải trình bước đầu các ý kiến.

Các đại biểu cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành luật, đồng thời tập trung góp ý vào những cơ chế có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phát triển của doanh nghiệp, từ xác định đối tượng thụ hưởng đến tiếp cận tín dụng, ưu đãi thuế, mặt bằng sản xuất, đổi mới công nghệ và tham gia thị trường.

Mở rộng đối tượng hỗ trợ phải đi cùng nguồn lực thực hiện

Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Điều 4. Theo dự thảo, doanh nghiệp có số lao động sử dụng bình quân năm trước liền kề không quá 300 người và đáp ứng một trong hai ngưỡng về tổng nguồn vốn không quá 150 tỷ đồng hoặc doanh thu không quá 400 tỷ đồng.

Đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) cho biết, theo báo cáo tiếp thu, giải trình, việc điều chỉnh tiêu chí dự kiến nâng tỷ lệ doanh nghiệp thuộc diện nhỏ và vừa từ 94% lên khoảng 98,4%. Tán thành định hướng này, đại biểu đề nghị làm rõ cách xác định quy mô đối với doanh nghiệp mới thành lập, doanh nghiệp hoạt động đa ngành và doanh nghiệp tăng trưởng vượt ngưỡng khi đang thực hiện chương trình hỗ trợ.

Theo đại biểu, việc doanh nghiệp phát triển không nên trở thành lý do khiến những cam kết hỗ trợ hợp pháp đang thực hiện bị chấm dứt đột ngột.

Cùng quan tâm đến tiêu chí phân loại, đại biểu Nguyễn Hữu Toàn (Lai Châu) đề nghị cân nhắc điều kiện về số lao động. Theo đại biểu, nếu hai doanh nghiệp cùng đáp ứng ngưỡng vốn và doanh thu thì doanh nghiệp tạo ra nhiều việc làm hơn không nên vì thế mà mất cơ hội được hỗ trợ. Đại biểu cũng đề nghị làm rõ tổng nguồn vốn là vốn chủ sở hữu hay bao gồm cả vốn huy động.

Ở góc nhìn khác, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) băn khoăn việc nâng ngưỡng vốn và doanh thu có thể mở rộng diện thụ hưởng trong khi nguồn lực hỗ trợ còn hạn chế. Đại biểu đề nghị tính toán kỹ và phân loại tiêu chí theo đặc thù nông nghiệp, công nghiệp, thương mại, dịch vụ để chính sách phù hợp hơn với từng lĩnh vực.

Không chỉ xác định ai được hỗ trợ, cách lựa chọn doanh nghiệp thụ hưởng cũng cần được làm rõ. Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Vĩnh Long) cho rằng, việc ưu tiên hồ sơ nộp trước có thể khiến những doanh nghiệp cần hỗ trợ nhất lại gặp bất lợi, nhất là doanh nghiệp ở miền núi, hải đảo hoặc do người khuyết tật làm chủ.

Đại biểu đề nghị xét hồ sơ hợp lệ theo đợt, căn cứ trước hết vào nhóm ưu tiên và tiêu chí của chương trình; thời điểm nộp hồ sơ chỉ được sử dụng khi các điều kiện tương đương.

Từ góc độ hiệu quả thực thi, đại biểu Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) dẫn kết quả khảo sát gần 500 doanh nghiệp nhỏ và vừa trong báo cáo tổng kết của Bộ Tài chính, trong đó chỉ khoảng 9% phản hồi đã tiếp cận, thụ hưởng chính sách hỗ trợ.

Theo đại biểu, quá trình nâng cấp để tham gia chuỗi giá trị có thể kéo dài một đến hai năm, trong khi hoạt động hỗ trợ thường tập trung vào những tháng cuối năm ngân sách. Vì vậy, cần có cơ chế thực hiện nhiệm vụ hỗ trợ nhiều năm, bố trí kinh phí theo từng giai đoạn và nghiệm thu theo kết quả thực chất.

Đại biểu nhấn mạnh hiệu quả chính sách phải được đánh giá bằng năng suất, chất lượng và khả năng đáp ứng yêu cầu khách hàng của doanh nghiệp, thay vì chỉ căn cứ vào số lượng hoạt động hỗ trợ đã triển khai.

Ưu đãi thuế, mặt bằng và thị trường, doanh nghiệp được hưởng lợi đến đâu?

Bên cạnh nguồn vốn, chính sách miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong ba năm kể từ khi được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu cũng nhận được nhiều ý kiến.

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng) cho rằng, cần phân biệt thời gian doanh nghiệp thuộc diện được miễn thuế với thời gian thực sự nhận được lợi ích tài chính. Những doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu, công nghệ hoặc dây chuyền sản xuất có thể chưa phát sinh thu nhập chịu thuế trong những năm đầu.

Vì vậy, đại biểu đề nghị đánh giá tỷ lệ doanh nghiệp thực sự được hưởng lợi, mức ưu đãi thực nhận và sự khác biệt giữa các ngành nghề, chu kỳ đầu tư.

Đại biểu Nguyễn Văn Thân đề xuất miễn thuế trong ba năm kể từ khi doanh nghiệp có lợi nhuận, nhưng không quá năm năm kể từ ngày được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu.

Với chính sách mặt bằng sản xuất, đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị bảo đảm khoản hỗ trợ giảm tối thiểu 30% tiền thuê lại đất trong năm năm đầu thực sự được trừ vào số tiền doanh nghiệp phải trả, đồng thời công khai giá thuê trước và sau hỗ trợ để tránh ưu đãi bị triệt tiêu bởi việc tăng giá thuê.

Đại biểu Vương Quốc Thắng (Đà Nẵng) lại đề nghị cân nhắc các mức diện tích và tỷ lệ hỗ trợ cố định, giao Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định phù hợp với quỹ đất và khả năng ngân sách. Đại biểu cũng lưu ý phải xác định rõ cơ chế quản lý tài sản hình thành từ nguồn hỗ trợ của Nhà nước.

Từ thực tiễn vùng nguyên liệu, đại biểu Vương Thị Hương (Tuyên Quang) đề nghị làm rõ việc kế thừa chính sách bố trí quỹ đất phát triển khu sơ chế, bảo quản, chế biến nông, lâm, thủy sản tập trung. Theo đại biểu, nhu cầu mặt bằng gắn với vùng nguyên liệu không phải lúc nào cũng có thể đáp ứng trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp.

Về mở rộng thị trường, đại biểu Nguyễn Văn Thân ủng hộ cơ chế dành tối thiểu 20% tổng giá trị các gói thầu sử dụng ngân sách nhà nước cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị có cơ chế bảo đảm doanh nghiệp thực sự được giao việc và thanh toán, nhất là khi tham gia với tư cách nhà thầu phụ.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cũng đề nghị phân biệt giá trị gói thầu được dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia với giá trị hợp đồng doanh nghiệp thực tế được trao, nhằm phản ánh đúng kết quả chính sách.

Ở nhóm chính sách phát triển bền vững, đại biểu Nguyễn Thanh Cầm (Đồng Tháp) đề nghị phân biệt nhu cầu hỗ trợ của doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ với doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nữ. Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh thì đề nghị làm rõ điều kiện hỗ trợ đối với dự án xanh, kinh tế tuần hoàn và doanh nghiệp áp dụng tiêu chuẩn ESG.

Đối với hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi đánh giá cao quy định cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp trong một ngày làm việc, nhưng đề nghị đồng thời có cơ chế chuyển tiếp về hóa đơn, thuế,