Chuẩn hóa cơ chế cho vay đặc biệt

Ông đánh giá như thế nào về những quy định mới trong cơ chế cho vay đặc biệt của ngân hàng?

Qua Thông tư này, tôi thấy tinh thần tiến bộ và phân cấp, phân quyền được thể hiện rõ hơn so với quy định cũ, theo đúng hướng cụ thể hóa Luật Các TCTD sửa đổi, bổ sung năm 2025. Trước đây, việc cho vay đặc biệt, nhất là cho vay đặc biệt không có TSBĐ trong các tình huống TCTD yếu kém hoặc bị rút tiền hàng loạt, thuộc thẩm quyền cấp rất cao; còn ở khuôn khổ mới, thẩm quyền được đưa về cho Thống đốc NHNN và trong một số trường hợp là Giám đốc NHNN Khu vực, giúp chủ động ứng phó theo diễn biến thực tiễn.

Việc phân quyền là điểm mở, giao trách nhiệm trực tiếp cho “tư lệnh ngành” nên khả năng xử lý sẽ nhanh hơn rất nhiều. Nhưng điều tôi muốn nhấn mạnh là quy định mới không chỉ “nhanh” mà còn an toàn, vì đã thiết kế các nguyên tắc và điều kiện vận hành khá rõ: khoản vay đặc biệt thực hiện bằng VND, cơ chế ưu tiên hoàn trả, và các tham số cốt lõi như mục đích sử dụng vốn, thời hạn, lãi suất… đều có khung kiểm soát.

Điểm đáng chú ý là việc khoanh mục tiêu can thiệp trong tình huống rút tiền hàng loạt: tiền vay đặc biệt chỉ được dùng để chi trả tiền gửi của cá nhân, còn chi trả cho tổ chức phải được xem xét, quyết định theo từng trường hợp trên cơ sở đề xuất của Ban kiểm soát đặc biệt.

Bên cạnh đó, quy trình thủ tục trong Quyết định cũng được rút gọn theo hướng chuẩn hóa hồ sơ, rõ tuyến xử lý và phù hợp yêu cầu can thiệp kịp thời để bảo đảm an toàn hệ thống. Đồng thời, quy định về thời hạn và lãi suất (như nguyên tắc thời hạn dưới 12 tháng và lãi suất 0%/năm trong một số trường hợp) góp phần tăng hiệu quả của công cụ cho vay đặc biệt trong tình huống khẩn cấp.

Ông nhận định thế nào về quy định bắt buộc bổ sung hoặc thay thế TSBĐ khi giá trị suy giảm xuống dưới dư nợ gốc?

Điều 14 khoản 3 điểm c Thông tư 35/2025/TT-NHNN yêu cầu: tại thời điểm đề nghị vay đặc biệt, TCTD phải bảo đảm tổng giá trị hoặc tổng giá trị quy đổi của TSBĐ đủ điều kiện không thấp hơn số tiền đề nghị vay đặc biệt. Có thể nói, đây là nền tảng để cơ chế cho vay đặc biệt vận hành an toàn.

Thông tư cũng quy định nếu TSBĐ có tổng giá trị quy đổi thấp hơn số dư nợ gốc, thì bên vay phải bổ sung hoặc thay thế để đưa về mức “không thấp hơn” dư nợ gốc.

Tất nhiên, quy định trên giấy tờ là “cứng”, nhưng khi triển khai vẫn có linh hoạt trong khuôn khổ. Sự linh hoạt ở đây không phải hạ chuẩn an toàn, mà là tổ chức thực hiện theo từng tình huống trên cơ sở phương án phục hồi hoặc phương án chuyển giao bắt buộc đã được phê duyệt: từ theo dõi, đánh giá điều kiện TSBĐ đến bổ sung hay thay thế TSBĐ (kể cả để tiếp tục giải ngân). Nhờ đó, việc giải ngân và thu hồi có thể bám sát lộ trình của phương án, vừa kịp thời hỗ trợ thanh khoản, vừa giữ kỷ luật an toàn hệ thống.

Theo ông, việc cho phép TCTD khác tham gia cho vay đặc biệt có ý nghĩa như thế nào?

Cơ chế để các TCTD khác tham gia cho vay đặc biệt là một bước tiến đáng kể, vì giúp mở rộng và đa dạng hóa nguồn lực hỗ trợ cho các TCTD yếu kém. NHNN vẫn là “trụ cột” với vai trò cho vay cuối cùng và điều phối tổng thể, nhưng khi các ngân hàng có năng lực tài chính, quản trị tốt tham gia thêm, khả năng can thiệp sẽ linh hoạt và kịp thời hơn, nhất là trong những thời điểm căng thẳng thanh khoản hoặc rút tiền hàng loạt có nguy cơ lan rộng.

Điểm tôi đánh giá cao là hỗ trợ không chỉ nằm ở tiền, mà còn ở năng lực quản trị. Một TCTD yếu kém thường cần cả quá trình tái cấu trúc, nên sự đồng hành của các ngân hàng “khỏe” hơn: về quản trị rủi ro, vận hành, kiểm soát nội bộ, có thể giúp việc xây dựng và triển khai phương án phục hồi thực chất hơn, thay vì chỉ xử lý phần ngọn là thiếu thanh khoản.

Tuy nhiên, trong mọi trường hợp, NHNN vẫn phải đóng vai trò chủ đạo: thu xếp, điều phối và lựa chọn tổ chức hỗ trợ phù hợp. Đây cũng là tín hiệu mạnh gửi tới thị trường: xử lý TCTD yếu kém không chỉ bằng mệnh lệnh hành chính, mà có sự tham gia của các ngân hàng dựa trên đánh giá và năng lực của họ. Nhờ đó, quá trình cải tổ từ bên trong sẽ diễn ra tích cực hơn, góp phần củng cố niềm tin của người gửi tiền, cổ đông và nhà đầu tư và về dài hạn sẽ nâng chất lượng hoạt động của các TCTD yếu kém.

Xin trân trọng cảm ơn ông!