Chỉ số kinh tế:
Ngày 20/11/2026, tỷ giá trung tâm của VND với USD là 25.659 đồng/USD, tỷ giá USD tại Cục Quản lý ngoại hối là 25.500/26.891 đồng/USD. Hoạt động sản xuất, thương mại và dịch vụ tiếp tục tăng trưởng trong tháng 10/2026. So với tháng trước, chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 2,3%, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa tăng 3,7%, đạt 122,03 tỷ USD; tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 1,0%, đạt 695,5 nghìn tỷ đồng. Khách quốc tế đến Việt Nam tăng 4,9%, đạt 1,85 triệu lượt; số doanh nghiệp thành lập mới tăng 8,7%, đạt gần 12,6 nghìn doanh nghiệp. Trong khi đó, CPI tăng 0,20% so với tháng trước. Tính đến ngày 31/10/2026, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam đạt 54,85 tỷ USD, tăng 74,0% so với cùng kỳ năm trước; vốn FDI thực hiện trong 10 tháng ước đạt 24,08 tỷ USD, tăng 13,1% so với cùng kỳ năm trước.

Cơ khí Việt Nam trước thách thức số hóa để xanh hóa

Đức Hiền
Đức Hiền  - 
Chuyển đổi xanh đang nhanh chóng chuyển từ một xu hướng thành điều kiện tham gia thị trường. Khi các nền kinh tế lớn ngày càng siết chặt tiêu chuẩn môi trường, phát thải carbon và trách nhiệm của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng, ngành cơ khí Việt Nam đứng trước một “áp lực kép” đó là vừa phải số hóa, tự động hóa để tăng năng suất, vừa phải xanh hóa để đáp ứng những yêu cầu mới của thị trường.
aa
Số hóa là nền tảng để ngành cơ khí xanh hóa

Số hóa là nền tảng để ngành cơ khí xanh hóa (Hình ảnh minh họa được tạo bởi AI)

Đây là thách thức không nhỏ với một ngành mà phần lớn doanh nghiệp vẫn có quy mô vừa và nhỏ, năng lực công nghệ chưa đồng đều, vốn đầu tư hạn chế. Nhưng ở chiều ngược lại, chính sức ép này lại mở ra cơ hội để cơ khí Việt Nam thoát khỏi vòng xoáy gia công giá trị thấp, nâng cấp công nghệ và tiến sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo PGS.TS. Lê Kỳ Nam, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam (VAMI), ngành cơ khí trong nước hiện chủ yếu gồm các doanh nghiệp vừa và nhỏ, tập trung ở các phân khúc gia công, sản xuất linh kiện và thiết bị trung bình. Điểm yếu đáng chú ý là năng lực nghiên cứu, thiết kế và làm chủ công nghệ lõi còn hạn chế. Nhiều doanh nghiệp vẫn sử dụng thiết bị tiêu tốn năng lượng, phụ thuộc vào lao động thủ công và chưa khai thác hiệu quả dữ liệu trong quản trị sản xuất.

Trong một thời gian dài, giá nhân công và chi phí sản xuất cạnh tranh là lợi thế quan trọng giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng. Nhưng lợi thế này đang giảm dần ý nghĩa.

Các khách hàng quốc tế hiện không chỉ hỏi doanh nghiệp sản xuất sản phẩm gì, giá bao nhiêu và giao hàng khi nào. Họ ngày càng quan tâm sản phẩm được sản xuất bằng nguồn năng lượng nào, tiêu hao bao nhiêu nguyên liệu, phát thải bao nhiêu carbon và doanh nghiệp có khả năng chứng minh những thông tin đó hay không.

Doanh nghiệp cơ khí không chỉ chịu áp lực phải tự động hóa để tăng năng suất, mà còn bắt buộc phải kiểm soát tiêu thụ năng lượng và kiểm kê khí nhà kính nếu muốn duy trì tấm vé bước vào chuỗi cung ứng toàn cầu, PGS.TS. Lê Kỳ Nam nhận định.

Như vậy, tấm vé bước vào chuỗi cung ứng đang được viết lại. Không chỉ chất lượng và giá thành, mà cả dấu chân carbon cũng trở thành một phần của năng lực cạnh tranh.

Thách thức lớn nhất với các doanh nghiệp cơ khí đó là vốn. Đầu tư công nghệ tiết kiệm năng lượng, hệ thống quản lý năng lượng, xử lý chất thải, năng lượng tái tạo hay tự động hóa đều đòi hỏi nguồn vốn đáng kể. Với doanh nghiệp nhỏ, đây không phải khoản đầu tư dễ dàng. Trong khi đó, nếu chỉ nhìn vào chi phí đầu tư ban đầu mà không tính tới khoản tiết kiệm năng lượng, nguyên liệu và nhân công trong dài hạn, doanh nghiệp càng dễ trì hoãn.

Bà Nguyễn Thị Giang, Chuyên gia kiểm kê khí nhà kính chia sẻ, các quy định mới của EU đòi hỏi dữ liệu phát thải phải được theo dõi và truy xuất tới từng lô nguyên liệu, từng lô hàng xuất khẩu. Chính các yêu cầu về CBAM của EU, ESG hay kiểm kê khí nhà kính theo ISO 14064 đang khiến doanh nghiệp phải thay đổi cách quản trị. Điều khó hơn là doanh nghiệp không chỉ cần giảm phát thải mà phải đo lường, quản lý và chứng minh được kết quả. Một doanh nghiệp không có dữ liệu đầy đủ sẽ rất khó trả lời khách hàng về lượng phát thải trong sản phẩm của mình.

Công nghệ xanh không thể vận hành bằng tư duy cũ. Nhà máy tự động cần kỹ sư biết lập trình và phân tích dữ liệu. Nhà máy tiết kiệm năng lượng cần người hiểu về quản lý năng lượng. Doanh nghiệp muốn đáp ứng yêu cầu carbon cần nhân sự có khả năng kiểm kê và báo cáo phát thải. Thiếu nguồn nhân lực có thể trở thành điểm nghẽn không kém thiếu vốn.

Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp không nên xem chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là hai chương trình riêng biệt. Một cách tiếp cận thực tế hơn là dùng số hóa làm nền tảng cho xanh hóa.

Muốn tiết kiệm điện, trước hết phải biết điện đang được tiêu thụ ở đâu. Muốn giảm phế phẩm, phải biết công đoạn nào tạo ra nhiều sản phẩm lỗi. Muốn tối ưu nguyên liệu, phải theo dõi được dòng nguyên liệu từ đầu vào tới sản phẩm cuối cùng.

Cảm biến IoT có thể giúp doanh nghiệp theo dõi mức tiêu thụ điện theo thời gian thực. Hệ thống MES/ERP kết nối dữ liệu sản xuất, kho, chất lượng và đơn hàng. Dữ liệu này giúp doanh nghiệp nhận diện những điểm lãng phí mà phương thức quản lý thủ công khó phát hiện.

Một sản phẩm lỗi không chỉ là một sản phẩm bị loại bỏ. Đằng sau nó là nguyên liệu, điện năng, thời gian máy móc và nhân công đã tiêu tốn. Vì thế, giảm phế phẩm chính là một hình thức giảm phát thải. Đây là nơi chuyển đổi số và xanh hóa gặp nhau. Đối với doanh nghiệp vốn hạn chế, chuyển đổi xanh không đồng nghĩa với việc phải xây dựng ngay một nhà máy mới. Doanh nghiệp có thể bắt đầu từ những việc ít tốn kém nhưng tạo hiệu quả nhanh như số hóa dữ liệu, quản lý kho và đơn hàng trên nền tảng điện toán đám mây; kiểm kê phát thải cơ bản; tối ưu chiếu sáng, hệ thống khí nén và quy trình sản xuất…

Như vậy, thay vì đặt câu hỏi “đầu tư bao nhiêu tiền để xanh hóa?”, doanh nghiệp cần hỏi “khâu nào đang lãng phí nhiều nhất và đầu tư vào đâu sẽ tạo hiệu quả nhanh nhất?”

Điểm quan trọng nhất của chuyển đổi xanh là phải nhìn nó dưới góc độ kinh tế. Nếu xanh hóa chỉ được coi là chi phí để đáp ứng yêu cầu của đối tác, doanh nghiệp sẽ luôn muốn trì hoãn. Nhưng nếu đặt nó trong bài toán năng suất, đây lại là một khoản đầu tư. Tiết kiệm năng lượng giúp giảm giá thành. Giảm phế phẩm giúp giảm chi phí nguyên liệu. Tự động hóa giúp tăng năng suất. Dữ liệu giúp kiểm soát chất lượng. Kiểm soát phát thải giúp duy trì khách hàng và mở rộng thị trường, PGS.TS. Lê Kỳ Nam cho biết thêm.

Số hóa để xanh hóa, xanh hóa để nâng năng suất, nâng năng suất để giữ đơn hàng và tiến sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Với ngành cơ khí Việt Nam, “áp lực kép” hôm nay có thể chính là cú hích cần thiết để tạo ra một năng lực cạnh tranh mới. Điều quan trọng không phải doanh nghiệp có chuyển đổi hay không, mà là chuyển đổi đủ sớm để biến những tiêu chuẩn xanh từ sức ép thành lợi thế.

Đức Hiền

Tin liên quan

Tin khác

AI bước vào vận hành, doanh nghiệp phải thay đổi cuộc chơi

AI bước vào vận hành, doanh nghiệp phải thay đổi cuộc chơi

AI đang vượt khỏi vai trò công cụ hỗ trợ để trở thành tác nhân tự chủ, buộc doanh nghiệp tái cấu trúc chiến lược, vận hành và quản trị niềm tin.
Động lực nào dẫn dắt đà tăng trưởng của FPT trong năm 2027

Động lực nào dẫn dắt đà tăng trưởng của FPT trong năm 2027

Với tỷ lệ lấp đầy các cụm nhà máy AI đạt tới 95%, Tập đoàn FPT đang dồn lực chuyển dịch mô hình kinh doanh, kỳ vọng nhóm dịch vụ AI-first chiếm tối thiểu 40% doanh thu công nghệ thông tin nước ngoài vào năm 2027.
Ba bài học lớn giúp doanh nghiệp Việt thêm kinh nghiệm khi ra… biển lớn

Ba bài học lớn giúp doanh nghiệp Việt thêm kinh nghiệm khi ra… biển lớn

Từ một nhà máy sản xuất tủ lạnh thua lỗ, Haier vươn lên thành thương hiệu toàn cầu nhờ kiên trì nâng cao chất lượng và mở rộng thị trường thông qua mua bán, sáp nhập. Toyota thành công nhờ thấu hiểu khách hàng, liên tục cải tiến sản phẩm, trong khi Samsung tạo bước ngoặt bằng đầu tư dài hạn vào công nghệ. Những kinh nghiệm này đặt ra yêu cầu đối với doanh nghiệp Việt Nam về nâng cao năng lực sản xuất, quản trị, phát triển thương hiệu và lựa chọn chiến lược quốc tế hóa phù hợp, cùng với sự hỗ trợ của Nhà nước về thông tin thị trường, tài chính và kết nối đối tác.
‘Hộ chiếu xanh’ đưa thương hiệu Việt vươn tầm toàn cầu

‘Hộ chiếu xanh’ đưa thương hiệu Việt vươn tầm toàn cầu

Quy mô thương mại Việt Nam đã vượt mốc 1.000 tỷ USD, tạo bệ phóng vững chắc để doanh nghiệp nội chủ động chuyển đổi xanh, chinh phục các thị trường khó tính và khẳng định thương hiệu vươn tầm quốc tế.
Ngành gỗ Việt trước thời hạn EUDR: Đầu tư để giữ lợi thế xuất khẩu

Ngành gỗ Việt trước thời hạn EUDR: Đầu tư để giữ lợi thế xuất khẩu

Từ ngày 30/12/2026, Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) bắt đầu được áp dụng đối với các doanh nghiệp vừa và lớn. Trong khi ưu đãi thuế quan từ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) tiếp tục tạo thuận lợi cho xuất khẩu, yêu cầu minh bạch nguồn gốc nguyên liệu và những thay đổi trong nhu cầu thị trường quốc tế đang đặt ngành gỗ Việt Nam trước áp lực điều chỉnh chiến lược đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh và duy trì đơn hàng.
Bao bì Việt và bài toán biến cơ hội thành đơn hàng

Bao bì Việt và bài toán biến cơ hội thành đơn hàng

Bao bì Việt Nam đã có mặt tại 172 quốc gia và vùng lãnh thổ, nhưng kết quả xuất khẩu giữa các nhóm sản phẩm không đồng đều. Từ câu chuyện doanh nghiệp phải mua bao bì nước ngoài đến những yêu cầu kỹ thuật của người mua, cơ hội mở rộng thị phần phụ thuộc vào khả năng chuyển năng lực sản xuất thành đơn hàng.
EUDR: Minh bạch chuỗi cung ứng để nâng sức cạnh tranh hàng Việt

EUDR: Minh bạch chuỗi cung ứng để nâng sức cạnh tranh hàng Việt

Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) đang đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam, đặc biệt là cà phê, gỗ và cao su. Không chỉ dừng ở truy xuất nguồn gốc, quy định này đòi hỏi doanh nghiệp phải xây dựng hệ thống quản trị dữ liệu minh bạch, có khả năng kiểm chứng xuyên suốt chuỗi cung ứng. Đây cũng là cơ hội để hàng Việt nâng cấp năng lực sản xuất, củng cố vị thế tại các thị trường tiêu chuẩn cao.
Việt Nam chủ trì chuỗi hội nghị CPTPP: Kỳ vọng thúc đẩy liên kết kinh tế khu vực

Việt Nam chủ trì chuỗi hội nghị CPTPP: Kỳ vọng thúc đẩy liên kết kinh tế khu vực

Từ ngày 23 - 27/11/2026, Hà Nội sẽ diễn ra chuỗi cuộc họp và đối thoại cấp cao trong khuôn khổ năm Chủ tịch CPTPP của Việt Nam. Không chỉ tập trung vào việc thực thi một hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, các hoạt động còn mở ra cơ hội trao đổi về đầu tư, chuỗi cung ứng và kết nối doanh nghiệp giữa CPTPP với ASEAN và Liên minh châu Âu (EU).
Doanh nghiệp lo tụt hậu nếu không ứng dụng AI

Doanh nghiệp lo tụt hậu nếu không ứng dụng AI

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra cơ hội nâng cao năng suất và hiệu quả đầu tư cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, 65% người sử dụng AI lo ngại bị tụt hậu nếu không ứng dụng công nghệ mới, trong khi chỉ 26% đánh giá ban lãnh đạo có định hướng rõ ràng về AI.
Tỷ phú bán dẫn bước ra từ ‘cánh gà’ chuỗi cung ứng AI

Tỷ phú bán dẫn bước ra từ ‘cánh gà’ chuỗi cung ứng AI

Không ồn ào sản xuất chip thương hiệu riêng, Hsieh Wen-Ta chọn làm chủ công đoạn kiểm thử hậu trường. Sau hơn hai thập kỷ tích lũy, nhà sáng lập Hon. Precision đã vươn lên thành tỷ phú USD nhờ làn sóng AI bùng nổ toàn cầu.