Củng cố thị trường vốn để huy động nguồn lực phát triển

Những xu hướng mới như tài chính xanh, tài sản số hay các chuẩn mực quản trị quốc tế cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với hệ thống tài chính

Nhiều thách thức trong bối cảnh mới

Theo TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), nền kinh tế Việt Nam đang chuyển sang giai đoạn phát triển mới trong bối cảnh môi trường quốc tế ngày càng phức tạp. Tăng trưởng toàn cầu có xu hướng chậm lại, trong khi các rủi ro về địa chính trị, biến đổi khí hậu và đứt gãy chuỗi cung ứng tiếp tục gia tăng. Bên cạnh đó, nền kinh tế cũng dễ bị tổn thương hơn trước các cú sốc bên ngoài, đặc biệt trong bối cảnh nhiều quốc gia đang áp dụng các chính sách tài chính mới, đòi hỏi Việt Nam phải thích ứng nhanh hơn. Những xu hướng mới như tài chính xanh, tài sản số hay các chuẩn mực quản trị quốc tế cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với hệ thống tài chính.

Sau hơn 16 năm phát triển nhanh, quy mô tài chính của Việt Nam đã tăng đáng kể, song theo TS. Cấn Văn Lực, rủi ro liên thông giữa các thị trường vẫn còn lớn. Cấu trúc thị trường tài chính hiện nay vẫn thiên về ngân hàng, trong khi thị trường vốn và các định chế tài chính phi ngân hàng phát triển chưa tương xứng. Ngoài ra, nhiều vấn đề nền tảng vẫn cần tiếp tục cải thiện như an ninh dữ liệu, hạ tầng tài chính, hệ thống báo cáo theo chuẩn mực quốc tế, giáo dục tài chính và bảo vệ người tiêu dùng tài chính.

Ở góc độ chính sách, ông Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho rằng nguồn lực tài chính cho doanh nghiệp Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc chủ yếu vào hệ thống ngân hàng. Trong khi đó, thị trường trái phiếu - một kênh huy động vốn quan trọng vẫn còn dư địa phát triển lớn. Quy mô thị trường trái phiếu hiện mới đạt khoảng 23,1% GDP, thấp hơn nhiều so với mục tiêu 47% GDP và cũng thấp hơn đáng kể so với nhiều quốc gia trong khu vực. Vì vậy, việc phát triển thị trường vốn, bao gồm cả cổ phiếu và trái phiếu, đóng vai trò đặc biệt quan trọng, thậm chí mang tính sống còn đối với quá trình huy động nguồn lực cho nền kinh tế.

Từ góc độ quản lý thị trường, ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, việc hiện đại hóa hạ tầng giao dịch đang tạo ra bước thay đổi đáng kể đối với thị trường chứng khoán. Trước khi hệ thống giao dịch KRX được triển khai, thanh khoản thị trường chỉ đạt khoảng 13.000 - 14.000 tỷ đồng mỗi phiên, với 500.000 - 700.000 lệnh giao dịch mỗi ngày. Tuy nhiên, sau khi hệ thống này đi vào vận hành, thanh khoản đã tăng mạnh, đạt bình quân hơn 29.000 tỷ đồng mỗi phiên, tương đương trên 1 tỷ USD, với khoảng 3 triệu lệnh giao dịch mỗi ngày.

Xây dựng chiến lược tổng thể phù hợp

Đặc biệt, năm 2025 đánh dấu một cột mốc quan trọng của thị trường chứng khoán Việt Nam khi được FTSE Russell chính thức nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp. Việc nâng hạng không chỉ khẳng định sức hấp dẫn và độ tin cậy của thị trường chứng khoán Việt Nam, mà còn tạo động lực cho các cải cách sâu rộng hơn trong thời gian tới. Tuy nhiên, đây mới chỉ là bước khởi đầu. Một trong những thách thức hiện nay là thị trường có thanh khoản cao nhưng biến động lớn, phần nào do nhà đầu tư cá nhân chiếm tới 85-95% tổng giá trị giao dịch. Điều này khiến thị trường bị đánh giá có mức rủi ro cao hơn, từ đó làm tăng chi phí huy động vốn của doanh nghiệp.

Để tiếp tục nâng cao hiệu quả của thị trường chứng khoán, ông Bùi Hoàng Hải cho biết, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đang tập trung tháo gỡ các rào cản, gia tăng độ mở của thị trường và đáp ứng các tiêu chuẩn cao hơn của FTSE Russell cũng như MSCI. Cơ quan quản lý đang nghiên cứu mở rộng khả năng tiếp cận thị trường cho nhà đầu tư nước ngoài, bao gồm việc cho phép giao dịch trực tiếp thông qua các công ty môi giới toàn cầu, đồng thời hoàn thiện cơ chế kết nối thông tin giữa các tổ chức hạ tầng thị trường. Song song với đó, hệ thống hạ tầng giao dịch và thanh toán bù trừ sẽ tiếp tục được hiện đại hóa nhằm đáp ứng quy mô giao dịch ngày càng lớn.

Đối với các doanh nghiệp chưa đủ điều kiện niêm yết, thị trường trái phiếu vẫn là kênh huy động vốn quan trọng. Tuy nhiên, việc phát hành cần gắn với tài sản bảo đảm hoặc xếp hạng tín nhiệm, đồng thời có sự tham gia giám sát của các tổ chức trung gian và hiệp hội để tăng tính minh bạch. Bên cạnh đó, các vấn đề mới như tài sản số và công nghệ blockchain hiện đang được tiếp cận theo hướng thận trọng, thí điểm từng bước. Một số lĩnh vực cần mạnh dạn thử nghiệm và nhân rộng nếu chứng minh được hiệu quả.

Ở góc nhìn dài hạn, TS. Cấn Văn Lực cho rằng, mô hình phát triển của Việt Nam trong giai đoạn tới không chỉ hướng tới tăng trưởng kinh tế, mà còn phải hài hòa với ổn định chính trị, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng quản trị. Theo đó, mô hình phát triển mới cần hội tụ bốn yếu tố chính là tăng trưởng nhanh và bền vững; chuyển dịch trọng tâm sang năng suất và khoa học - công nghệ; kết hợp giữa đầu tư, tiếp thu công nghệ và đổi mới sáng tạo; đồng thời huy động và phân bổ nguồn lực một cách hiệu quả.

Từ kinh nghiệm quốc tế, TS. Cấn Văn Lực cho biết, nhiều quốc gia từng đạt tốc độ tăng trưởng cao ghi nhận vốn đóng góp tới 40-50% vào tăng trưởng. Trong khi đó, tổng vốn đầu tư toàn xã hội của Việt Nam hiện mới đạt khoảng 33% GDP, trong khi nhu cầu vốn cho phát triển kinh tế xanh, ứng phó biến đổi khí hậu và đổi mới công nghệ ngày càng lớn. Do đó, Việt Nam cần duy trì tốc độ tăng vốn đầu tư khoảng 10% mỗi năm, đồng thời xem xét thành lập Quỹ khẩn cấp quốc gia nhằm nâng cao khả năng ứng phó với các cú sốc kinh tế.

Cùng với đó, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, phát triển thị trường vốn cân bằng hơn để giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng; sớm vận hành thị trường carbon, thúc đẩy thị trường tài sản số và tăng cường minh bạch trên thị trường tài chính.

“Quan trọng hơn cả là xây dựng một chiến lược tổng thể về huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực cho phát triển, đồng thời duy trì ổn định kinh tế vĩ mô để dòng vốn chuyển dịch từ đầu cơ sang sản xuất, kinh doanh”, TS. Cấn Văn Lực nhấn mạnh.