Đề xuất thu hẹp cấp ý kiến pháp lý để đẩy nhanh huy động vốn ODA

Theo Bộ Tư pháp, dự thảo Nghị định được xây dựng nhằm sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 51/2015/NĐ-CP về cấp ý kiến pháp lý; Nghị định số 91/2018/NĐ-CP về cấp và quản lý bảo lãnh Chính phủ; Nghị định số 95/2018/NĐ-CP về phát hành, đăng ký, lưu ký, niêm yết và giao dịch công cụ nợ của Chính phủ trên thị trường chứng khoán. Việc sửa đổi được đặt trong bối cảnh Chính phủ đang thúc đẩy mạnh cải cách thể chế, cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý để tạo dư địa cho tăng trưởng kinh tế.

Đề xuất thu hẹp mạnh phạm vi cấp ý kiến pháp lý

Nội dung đáng chú ý nhất của dự thảo là việc Bộ Tư pháp đề xuất thu hẹp đáng kể phạm vi cấp ý kiến pháp lý của Bộ Tư pháp đối với các khoản vay nước ngoài và giao dịch công cụ nợ của Chính phủ.

Theo quy định hiện hành tại Nghị định số 51/2015/NĐ-CP, Bộ Tư pháp xem xét cấp ý kiến pháp lý đối với nhiều nhóm đối tượng như: điều ước quốc tế về vốn ODA, vay ưu đãi nước ngoài; thỏa thuận vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài nhân danh Chính phủ; khoản vay được Chính phủ bảo lãnh; văn bản bảo lãnh Chính phủ; dự án đầu tư theo phương thức PPP; các hợp đồng và văn bản liên quan đến vay nợ nước ngoài.

Tuy nhiên, theo Bộ Tư pháp, sau hơn 10 năm thực hiện, quy định hiện hành bộc lộ nhiều bất cập, đặc biệt trong bối cảnh yêu cầu cải cách thủ tục hành chính và đẩy nhanh giải ngân vốn vay ngày càng cấp thiết. Bộ Tư pháp cho biết gần như “96% ý kiến pháp lý được cấp đều được đối tác chấp thuận về nội dung”, trong khi thực tế hầu như chưa phát sinh trường hợp Bộ Tư pháp từ chối cấp ý kiến pháp lý đối với các khoản vay ODA.

Bộ Tư pháp cũng cho rằng, việc duy trì thủ tục cấp ý kiến pháp lý với phạm vi quá rộng đã làm tăng tầng nấc trung gian, phát sinh thêm thủ tục và kéo dài thời gian xử lý hồ sơ vay vốn. Đối với các khoản vay được Chính phủ bảo lãnh, Bộ Tư pháp nhận định về bản chất đây là nghĩa vụ của doanh nghiệp được bảo lãnh, không phải nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ như đối với vốn ODA.

Đối với dự án PPP, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư không quy định việc cấp ý kiến pháp lý cho loại dự án này. Trong thực tế triển khai hơn 10 năm qua, Bộ Tư pháp cũng chưa từng nhận được yêu cầu cấp ý kiến pháp lý cho các dự án PPP.

Từ thực tế đó, dự thảo đề xuất chỉ giữ lại hai nhóm đối tượng tiếp tục thuộc diện cấp ý kiến pháp lý, gồm: Điều ước quốc tế về vốn ODA, vay ưu đãi nước ngoài; Thỏa thuận vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài nhân danh Chính phủ.

Đồng thời, dự thảo bãi bỏ nhiều quy định liên quan đến việc cấp ý kiến pháp lý đối với: khoản vay được Chính phủ bảo lãnh; phát hành trái phiếu quốc tế; dự án PPP; một số văn bản liên quan đến công cụ nợ của Chính phủ trên thị trường chứng khoán.

Theo Bộ Tư pháp, việc thu hẹp phạm vi cấp ý kiến pháp lý nhằm bảo đảm phù hợp với chủ trương “hạn chế tối đa cấp bảo lãnh Chính phủ cho các khoản vay mới”, đồng thời cắt giảm thủ tục hành chính và giảm áp lực xử lý hồ sơ không còn cần thiết.

Đẩy mạnh số hóa hồ sơ, tăng trách nhiệm cơ quan vay vốn

Bên cạnh việc thu hẹp phạm vi cấp ý kiến pháp lý, dự thảo cũng sửa đổi mạnh quy trình xử lý hồ sơ theo hướng điện tử hóa và tăng trách nhiệm của cơ quan vay vốn.

Theo dự thảo, hồ sơ đề nghị cấp ý kiến pháp lý được phép gửi bằng bản điện tử hoặc bản giấy, bảo đảm phù hợp với quy định pháp luật hiện hành. Đối với tài liệu thuộc phạm vi bí mật nhà nước hoặc không thể gửi bằng điện tử thì mới sử dụng hồ sơ giấy.

Dự thảo cũng quy định cụ thể hơn trách nhiệm của cơ quan, tổ chức liên quan trong việc cung cấp thông tin, tài liệu và chuẩn bị hồ sơ cấp ý kiến pháp lý. Theo đó, cơ quan yêu cầu cấp ý kiến pháp lý phải chịu trách nhiệm về tính chính xác, hợp pháp và tính xác thực của hồ sơ gửi Bộ Tư pháp. Trường hợp cung cấp thông tin, tài liệu không đầy đủ hoặc không chính xác thì phải chịu hoàn toàn trách nhiệm về hậu quả phát sinh.

Ngoài cơ quan yêu cầu cấp ý kiến pháp lý, dự thảo còn bổ sung trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức liên quan như cơ quan chủ quản chương trình, dự án; cơ quan cung cấp vốn ODA; cơ quan đàm phán, ký kết điều ước quốc tế và thỏa thuận vay vốn. Các cơ quan này có trách nhiệm lập, gửi đầy đủ hồ sơ, giải trình và bổ sung tài liệu theo yêu cầu của Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính.

Một điểm mới đáng chú ý khác là dự thảo quy định rõ thời hạn chỉnh lý, bổ sung hồ sơ. Trường hợp hồ sơ chưa đầy đủ hoặc chưa phù hợp quy định pháp luật, Bộ Tư pháp có quyền yêu cầu cơ quan đề nghị cấp ý kiến pháp lý chỉnh lý hoặc làm rõ nội dung hồ sơ trong thời hạn 5 ngày làm việc; trường hợp hồ sơ phức tạp có thể kéo dài nhưng không quá 10 ngày làm việc.

Theo Bộ Tư pháp, việc sửa đổi quy trình theo hướng điện tử hóa, cắt giảm thủ tục trung gian và làm rõ trách nhiệm các bên nhằm đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh cải cách hành chính, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong hoạt động quản lý nhà nước.

Tờ trình cũng nhấn mạnh ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài vẫn là nguồn lực rất quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam trong giai đoạn tới. Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, quá trình xử lý thủ tục pháp lý cần được thực hiện nhanh hơn, rõ trách nhiệm hơn và phù hợp với yêu cầu cải cách thể chế hiện nay.

Đáng chú ý, Bộ Tư pháp cho rằng việc duy trì thủ tục cấp ý kiến pháp lý đối với vốn ODA vẫn cần thiết do trong nhiều tranh chấp quốc tế liên quan đến vốn vay ODA, Chính phủ hoặc cơ quan nhà nước Việt Nam thường là một bên liên quan trực tiếp. Vì vậy, việc cấp ý kiến pháp lý vẫn được duy trì đối với các điều ước quốc tế và thỏa thuận vay ODA nhân danh Chính phủ nhằm bảo đảm an toàn pháp lý cho Nhà nước trong các giao dịch quốc tế.