Doanh nghiệp trở thành “người thầy” - bước ngoặt mới của đào tạo nghề Việt Nam

Ảnh minh họa. Nguồn: thacogroup

Đề xuất nhiều ưu đãi để kéo doanh nghiệp vào cuộc

Theo dự thảo Nghị định quy định chính sách của Nhà nước đối với doanh nghiệp và Quỹ đào tạo nhân lực của doanh nghiệp do Bộ Tài chính lấy ý kiến rộng rãi, Bộ đề xuất khuyến khích doanh nghiệp hợp tác với cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh trong giáo dục nghề nghiệp và phát triển kỹ năng nghề.

Đáng chú ý, các khoản chi cho đào tạo nghề, đào tạo lại lao động, bồi dưỡng kỹ năng nghề và phát triển nguồn nhân lực có thể được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế. Doanh nghiệp tham gia xây dựng chương trình đào tạo, tiếp nhận người học thực hành, thực tập hoặc cử chuyên gia tham gia giảng dạy cũng được đề xuất áp dụng các cơ chế hỗ trợ phù hợp.

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm là đề xuất cho phép doanh nghiệp thành lập Quỹ đào tạo nhân lực từ lợi nhuận sau thuế để phục vụ hoạt động đào tạo, nâng cao kỹ năng nghề cho người lao động. Dự thảo cũng khuyến khích doanh nghiệp tham gia nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ, đào tạo kỹ năng số, kỹ năng xanh và phát triển nguồn nhân lực cho nền kinh tế mới.

Điểm đáng chú ý nằm ở sự thay đổi trong tư duy chính sách. Nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu được xem là “đầu ra” của hệ thống giáo dục nghề nghiệp, thì nay doanh nghiệp đang dần được nhìn nhận như một chủ thể tham gia trực tiếp vào quá trình đào tạo.

Thiếu lao động kỹ năng đang trở thành áp lực lớn

Việc thúc đẩy doanh nghiệp tham gia đào tạo nghề xuất phát từ thực tế thị trường lao động đang tồn tại khoảng cách đáng kể giữa đào tạo và nhu cầu sử dụng nhân lực. Nhiều lĩnh vực như logistics, sản xuất công nghệ cao, điện tử, cơ khí chính xác hay thương mại điện tử, doanh nghiệp liên tục phản ánh khó tuyển được lao động có khả năng làm việc thực tế ngay sau tuyển dụng.

Không ít doanh nghiệp cho biết dù tuyển được nhân sự nhưng vẫn phải mất thêm nhiều tháng để đào tạo lại kỹ năng vận hành máy móc, sử dụng phần mềm hoặc thích nghi với quy trình sản xuất thực tế. Điều này khiến chi phí nhân sự tăng lên đáng kể, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh về năng suất, công nghệ và tốc độ chuyển đổi ngày càng gay gắt.

Tại Diễn đàn nhân lực chất lượng cao 2026, nhiều ý kiến cho rằng áp lực đào tạo nhân lực đang trở thành gánh nặng lớn đối với doanh nghiệp. Có doanh nghiệp phải chi hàng tỷ đồng mỗi năm cho hoạt động đào tạo nội bộ. Trong khi đó, yêu cầu kỹ năng của thị trường lao động thay đổi rất nhanh dưới tác động của chuyển đổi số, AI, tự động hóa và chuyển đổi xanh. Điều doanh nghiệp cần hiện nay không chỉ là lao động có bằng cấp, mà là lực lượng lao động có khả năng thích nghi công nghệ, làm việc thực tế và cập nhật kỹ năng liên tục.

Chính thực tế này đang buộc nhiều doanh nghiệp thay đổi tư duy nhân sự. Thay vì chỉ tuyển dụng sau đào tạo, doanh nghiệp bắt đầu tham gia trực tiếp vào quá trình đào tạo nghề thông qua hợp tác với trường nghề, xây dựng chương trình thực hành, tiếp nhận sinh viên thực tập hưởng lương hoặc tổ chức đào tạo nội bộ.

Ảnh minh hoạ

Xu hướng doanh nghiệp chủ động đầu tư vào hệ thống đào tạo cũng ngày càng rõ nét. Nhiều tập đoàn lớn như Vingroup, FPT hay THACO… đã tham gia xây dựng trường nghề, cao đẳng hoặc đại học nhằm chủ động nguồn nhân lực chất lượng cao cho chính hệ sinh thái của mình.

Mô hình này giúp rút ngắn khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn nhờ chương trình đào tạo được thiết kế sát nhu cầu doanh nghiệp và cập nhật công nghệ mới. Sinh viên được thực hành trực tiếp tại nhà máy, doanh nghiệp, đồng thời có cơ hội việc làm ngay sau tốt nghiệp. Về phía doanh nghiệp, việc tham gia đào tạo từ sớm giúp giảm chi phí tuyển dụng, hạn chế thời gian đào tạo lại và chủ động hơn trong chiến lược nhân lực dài hạn.

Ở các ngành như điện tử, logistics, công nghệ hay cơ khí chính xác, doanh nghiệp hiện không chỉ đóng vai trò tuyển dụng mà còn trực tiếp tham gia xây dựng kỹ năng nghề cho lao động trẻ. Nhiều doanh nghiệp phối hợp với trường nghề để thiết kế chương trình đào tạo sát thực tế sản xuất, cử kỹ sư tham gia giảng dạy hoặc tiếp nhận sinh viên thực hành ngay tại nhà máy.

Theo TS. Phạm Xuân Khánh, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, việc hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp đang trở thành yêu cầu ngày càng quan trọng trong đào tạo nghề. Ông cho rằng với nhiều ngành nghề mới, các cơ sở đào tạo hiện gặp khó về giáo trình, nhân lực và trang thiết bị, do đó cần tăng cường cơ chế phối hợp với doanh nghiệp để nâng cao chất lượng đào tạo và khả năng đáp ứng nhu cầu thực tế của thị trường lao động.

Ở góc độ dài hạn, nhiều chuyên gia nhận định doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào đào tạo nghề sẽ góp phần rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Tại tọa đàm về "Nâng cao hiệu quả huấn luyện kỹ năng nghề theo chuẩn quốc tế" ngày 28/3 do Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng tổ chức, TS. Trương Anh Dũng, Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ Giáo dục và Đào tạo) nhấn mạnh yêu cầu nhận diện xu thế kỹ năng nghề theo chuẩn quốc tế để có hướng đi thiết thực, từ đó nâng cao chất lượng đào tạo và năng lực làm việc của nguồn nhân lực Việt Nam.

Khi nền kinh tế bước vào giai đoạn cạnh tranh bằng công nghệ, năng suất và chất lượng lao động, đào tạo nghề cũng không còn là câu chuyện riêng của nhà trường. Với nhiều doanh nghiệp, tham gia đào tạo nhân lực đang dần trở thành một phần trong chiến lược phát triển dài hạn, tương tự như đầu tư công nghệ hay mở rộng thị trường.