Mô hình 'kiềng ba chân' đào tạo kế toán, kiểm toán trước yêu cầu chuyển đổi số

AI làm thay đổi bản chất công việc kế toán, kiểm toán

Từ góc nhìn thực tiễn, bà Đỗ Thị Kiều Liên, Giám đốc Văn phòng Hà Nội, Tập đoàn MISA cho biết, AI đang được ứng dụng ngày càng sâu rộng trong lĩnh vực tài chính – kế toán. Dẫn chứng từ khảo sát của Consero Global và AICPA & CIMA năm 2026, bà cho biết, tỷ lệ bộ phận tài chính ứng dụng AI rộng rãi hoặc tích hợp toàn diện đạt 42%, gần gấp đôi mức 22% của năm 2025.

Xu hướng này cũng thể hiện qua sự phát triển của Agentic AI với khả năng thực hiện chuỗi tác vụ thay vì chỉ xử lý từng yêu cầu riêng lẻ. Tại MISA, trợ lý ảo MISA AVA trên hệ thống AMIS Kế toán đang được phát triển theo hướng này, hỗ trợ từ kiểm tra chứng từ, cảnh báo rủi ro chi phí đến gợi ý khấu hao và phân tích tài chính. Khi các công việc lặp lại dần được tự động hóa, người làm kế toán cần tập trung hơn vào kiểm soát dữ liệu, phán đoán chuyên môn và trách nhiệm giải trình.

Các đại biểu đánh giá cao giải pháp “Tích hợp kết hợp” trong mô hình đào tạo nhân sự kế toán - kiểm toán

Theo bà Liên, yêu cầu đặt ra đối với đào tạo nhân lực là chuyển từ việc chỉ trang bị kỹ năng sử dụng AI sang năng lực kiểm soát độ tin cậy của kết quả. Người học cần tránh phụ thuộc máy móc vào khuyến nghị của hệ thống khi AI có thể đưa ra kết quả sai lệch và không thay thế được trách nhiệm nghề nghiệp của con người. “Nếu một AI Agent gợi ý phương pháp khấu hao hay phân bổ chi phí và kế toán viên chỉ bấm phê duyệt, thì khi phát sinh rủi ro thanh tra thuế, ai sẽ là người chịu trách nhiệm? Con người vẫn phải là chủ thể tối cao đưa ra quyết định chuyên môn và chịu trách nhiệm pháp lý”, bà Liên lưu ý.

Từ đó, đại diện MISA đề xuất bốn năng lực cốt lõi đối với nhân lực kế toán số, gồm: Kiến thức chuyên môn vững chắc về kế toán, thuế và tài chính; kỹ năng sử dụng phần mềm tích hợp AI và khai thác dữ liệu; tư duy phản biện để thẩm định kết quả, nhận diện rủi ro; và năng lực giải trình và tuân thủ đạo đức nghề nghiệp.

Đổi mới chương trình đại học và mô hình “kiềng ba chân”

Để thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo đại học và thực tế thị trường, Tọa đàm đã ghi nhận nhiều đóng góp tâm huyết từ các lãnh đạo khoa, viện.

Về mô hình đào tạo, các đại biểu đánh giá cao giải pháp “Tích hợp kết hợp” (Hybrid Approach): Trang bị các học phần nền tảng về tư duy dữ liệu và AI ở những năm đầu, sau đó tích hợp các bài toán dữ liệu lớn, quy trình tự động hóa vào các môn nghiệp vụ chuyên sâu (kế toán tài chính, kế toán quản trị, kiểm toán) ở các năm tiếp theo.

Về phương pháp đào tạo, theo PGS.TS. Trần Thị Kim Anh, Trưởng khoa Kế toán - Kiểm toán, Trường Đại học Ngoại thương, cần chuyển từ các bài tập giả định sang thực hành trên dữ liệu mô phỏng hoạt động doanh nghiệp. Việc đánh giá sinh viên cũng cần chú trọng năng lực phân tích dữ liệu, phát hiện sai sót, xử lý tình huống và lập luận chuyên môn, thay vì chỉ tập trung vào khả năng ghi nhớ kiến thức và thực hiện quy trình có sẵn.

Cùng với đó, việc rà soát chuẩn đầu ra cần được thực hiện theo hướng tiệm cận các chuẩn mực giáo dục và khung năng lực nghề nghiệp quốc tế, trong đó có Chuẩn mực Giáo dục quốc tế (IES) của Liên đoàn Kế toán quốc tế (IFAC), cùng các chương trình, chứng chỉ nghề nghiệp của ACCA, CMA và ISCA. Qua đó, bảo đảm người học đáp ứng yêu cầu về chuyên môn, năng lực số và đạo đức nghề nghiệp trong môi trường làm việc ngày càng ứng dụng sâu rộng AI.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, các đại biểu đề xuất mô hình hợp tác “kiềng ba chân” giữa nhà trường - doanh nghiệp công nghệ - tổ chức nghề nghiệp. Trong đó, nhà trường chịu trách nhiệm xây dựng chương trình và môi trường thực hành; doanh nghiệp công nghệ cung cấp nền tảng phần mềm, công cụ AI và tình huống nghiệp vụ thực tế, đồng thời hỗ trợ nâng cao năng lực công nghệ cho giảng viên; trong khi các tổ chức nghề nghiệp tham gia tư vấn, thẩm định chương trình và đối chiếu chuẩn đầu ra với yêu cầu quốc tế. Sự phối hợp này góp phần gắn kết đào tạo với thực tiễn, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực kế toán, kiểm toán trong bối cảnh chuyển đổi số.