Đồng bộ giải pháp để xuất khẩu giữ nhịp tăng trưởng

Biến động toàn cầu đặt ra nhiều thách thức

Chiều nay (29/1/2026), Bộ Công Thương đã tổ chức Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu năm 2026 nhằm đánh giá toàn diện bối cảnh kinh tế, thương mại trong nước và quốc tế; phân tích cơ hội, thách thức; đồng thời thảo luận, đề xuất các giải pháp trọng tâm để thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu trong năm 2026 - năm đầu tiên triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2026-2030.

Hội nghị diễn ra trong bối cảnh thương mại toàn cầu tiếp tục biến động nhanh và khó lường dưới tác động đan xen của nhiều yếu tố bất định. Căng thẳng địa chính trị kéo dài, xu hướng gia tăng bảo hộ thương mại, điều chỉnh chính sách thuế quan của các nền kinh tế lớn và quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu đang làm thay đổi sâu sắc dòng chảy thương mại quốc tế. Song song với đó, các yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn xanh, phát triển bền vững, cùng tác động mạnh mẽ của chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang đặt ra những thách thức mới, trực tiếp ảnh hưởng đến năng lực sản xuất và xuất khẩu của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh nhiều yếu tố bất lợi đan xen, kết quả xuất nhập khẩu năm 2025 của Việt Nam được các đại biểu đánh giá là điểm sáng nổi bật. Mặc dù chịu tác động bất lợi từ môi trường quốc tế và tình hình thiên tai, bão lũ trong nước diễn biến phức tạp, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả năm 2025 vẫn đạt 930,1 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm 2024. Cán cân thương mại thặng dư 20 tỷ USD, đánh dấu năm thứ 10 liên tiếp Việt Nam duy trì xuất siêu kể từ năm 2016, tiếp tục khẳng định vai trò của xuất khẩu là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế.

Các kết quả này không chỉ góp phần tạo nguồn ngoại tệ ổn định, giảm áp lực lên tỷ giá và tăng cường dự trữ ngoại hối, mà còn củng cố vị thế của Việt Nam là một nền kinh tế có độ mở cao, là điểm sáng trong thương mại khu vực và toàn cầu. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, các đại biểu cũng thống nhất nhận định rằng tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức nội tại.

Trong đó, mức độ phụ thuộc lớn vào khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu của nhiều ngành hàng, năng lực xây dựng thương hiệu còn hạn chế, cũng như khả năng đáp ứng đồng bộ các tiêu chuẩn cao của thị trường quốc tế - đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa - đang là những điểm nghẽn cần sớm được tháo gỡ. Những hạn chế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển mạnh từ mô hình tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu, gắn với nâng cao giá trị gia tăng, hàm lượng công nghệ và tính tự chủ của nền kinh tế.

Mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu khoảng 15-16%

Phát biểu khai mạc và định hướng Hội nghị, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu Nguyễn Anh Sơn cho biết Hội nghị được tổ chức nhằm triển khai thực hiện các chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về đẩy mạnh một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm nhằm thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2026. Theo đó, năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, là năm đầu tiên triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030, mở đầu cho giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Để hoàn thành thắng lợi các mục tiêu đã đề ra, hoạt động xuất khẩu cần tiếp tục phát huy vai trò then chốt, đồng thời phải gắn với yêu cầu chuyển dịch mô hình tăng trưởng theo hướng hiệu quả và bền vững. Nghị quyết của Chính phủ về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2026 đã xác định mục tiêu tốc độ tăng tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2026 đạt khoảng 15-16% so với năm 2025.

Đây được đánh giá là mục tiêu đầy thách thức trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất ổn, đòi hỏi nỗ lực cao độ của các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp. Để đạt được mục tiêu này, kim ngạch xuất khẩu năm 2026 cần đạt khoảng 546-550 tỷ USD, tương ứng với kim ngạch xuất khẩu bình quân hàng tháng ước đạt từ 45-46 tỷ USD. Áp lực triển khai vì vậy được đặt ra ngay từ những tháng đầu năm, yêu cầu các giải pháp thúc đẩy xuất khẩu phải được thực hiện sớm, đồng bộ và có khả năng phát huy hiệu quả thực chất.

Trong khuôn khổ Hội nghị, các đại biểu đã nghe báo cáo về kết quả xuất nhập khẩu năm 2025, bối cảnh và triển vọng xuất khẩu năm 2026; các tham luận chuyên sâu về thúc đẩy xuất khẩu theo hướng vừa tăng quy mô, vừa nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng. Đồng thời, các phiên tọa đàm đã tạo không gian trao đổi cởi mở, thẳng thắn về những khó khăn, vướng mắc mà doanh nghiệp đang gặp phải, cũng như các kiến nghị chính sách nhằm tháo gỡ điểm nghẽn và nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng hóa xuất khẩu Việt Nam.

Các ý kiến tại Hội nghị đều thống nhất nhận định rằng năm 2026 là năm xuất nhập khẩu diễn ra trong bối cảnh thời cơ và thách thức đan xen. Việc hoàn thành mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu không chỉ phụ thuộc vào diễn biến thị trường quốc tế, mà quan trọng hơn là năng lực nội tại của nền kinh tế, khả năng thích ứng chính sách và mức độ đồng hành, hỗ trợ của các cơ quan quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp.

Sáu nhóm giải pháp trọng tâm

Kết luận Hội nghị, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu Nguyễn Anh Sơn đánh giá cao các ý kiến đóng góp của các chuyên gia, đại diện các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp. Trên cơ sở tổng hợp các ý kiến thảo luận, Bộ Công Thương xác định tập trung triển khai sáu nhóm giải pháp trọng tâm nhằm thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu trong năm 2026 và các năm tiếp theo.

Thứ nhất, phát triển sản xuất, tạo thêm các mặt hàng xuất khẩu mới, nâng cao giá trị gia tăng và hàm lượng nội địa. Trọng tâm của nhóm giải pháp này là thúc đẩy chuyển mạnh từ gia công sang sản xuất, xuất khẩu, qua đó giảm dần sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu và nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế.

Thứ hai, nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn môi trường và chủ động ứng phó với các rào cản thương mại, biện pháp phòng vệ thương mại. Trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt yêu cầu về tiêu chuẩn xanh và phát triển bền vững, việc hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực tuân thủ được xem là yếu tố then chốt để duy trì và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Thứ ba, tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp trong nước với khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và các doanh nghiệp lớn toàn cầu. Thông qua việc phát triển các cụm liên kết ngành và chuỗi cung ứng khép kín, Bộ Công Thương hướng tới mục tiêu nâng cao tỷ lệ tham gia của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi giá trị toàn cầu, qua đó gia tăng giá trị gia tăng nội địa trong xuất khẩu.

Thứ tư, theo dõi sát các điều chỉnh chính sách thương mại của các nước lớn, đồng thời đổi mới công tác thông tin thị trường, xúc tiến thương mại và đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số. Việc nâng cao chất lượng thông tin thị trường và khả năng dự báo được xác định là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong chiến lược sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu.

Thứ năm, khai thác hiệu quả các Hiệp định thương mại tự do đã ký kết, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và phát triển các thị trường mới. Trong bối cảnh rủi ro tập trung thị trường gia tăng, việc mở rộng không gian thị trường được xem là giải pháp quan trọng nhằm phân tán rủi ro và duy trì đà tăng trưởng ổn định cho xuất khẩu.

Thứ sáu, tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, đơn giản hóa kiểm tra chuyên ngành trong lĩnh vực xuất nhập khẩu. Đây được coi là giải pháp mang tính nền tảng, góp phần giảm chi phí, thời gian cho doanh nghiệp, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu.

Bên cạnh các giải pháp do Bộ Công Thương chủ trì, Hội nghị cũng nhấn mạnh vai trò phối hợp của các bộ, ngành liên quan trong triển khai chính sách thuế, tín dụng, kiểm dịch và đàm phán các hiệp định thương mại tự do. Các địa phương được đề nghị chủ động hỗ trợ doanh nghiệp, phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn, đẩy mạnh liên kết vùng và ứng dụng chuyển đổi số trong xúc tiến thương mại và logistics. Các hiệp hội ngành hàng được kỳ vọng tiếp tục phát huy vai trò kết nối, cung cấp thông tin, tư vấn chính sách và hỗ trợ doanh nghiệp hội viên nâng cao năng lực cạnh tranh.