Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi): Tạo nền tảng pháp lý cho Hà Nội phát triển xứng tầm

Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội

Đồng thuận trao quyền mạnh: Hà Nội cần vai trò “kiến tạo thể chế”

Thảo luận tại tổ, các đại biểu cơ bản thống nhất cao về sự cần thiết sửa đổi Luật Thủ đô, coi đây là bước đi quan trọng nhằm thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng và tạo nền tảng pháp lý cho Hà Nội phát triển xứng tầm.

Đại biểu Nguyễn Phương Thủy (đoàn TP. Hà Nội) cho rằng dự thảo luật lần này thể hiện rõ sự chuyển đổi tư duy, từ mô hình tổ chức thi hành pháp luật sang chủ động kiến tạo thể chế, qua đó tạo điều kiện để Thủ đô phát huy vai trò trung tâm chính trị, kinh tế và đổi mới sáng tạo.

Ở góc độ khác, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (đoàn TP. Hà Nội) đánh giá dự thảo luật được chuẩn bị công phu, tiếp cận đúng thực tiễn và thiết lập được hành lang pháp lý vượt trội, đặc biệt là nguyên tắc phân quyền tối đa và phân định rõ thẩm quyền giữa các cấp chính quyền.

Đại biểu Nguyễn Thị Mai Phương (đoàn Gia Lai) nhấn mạnh, với vị thế đặc biệt, Hà Nội cần có cơ chế đặc thù để không chỉ phát triển mà còn dẫn dắt, lan tỏa các mô hình thể chế mới ra cả nước.

Sự đồng thuận này cho thấy một điểm chung: việc trao quyền mạnh hơn cho Thủ đô không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu tất yếu trong bối cảnh phát triển mới.

Băn khoăn về phạm vi quyền lực

Nếu như vấn đề trao quyền nhận được sự đồng thuận cao, thì chính phạm vi của quyền lực lại trở thành tâm điểm tranh luận.

Nội dung cho phép Hà Nội ban hành quy định khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên được nhiều đại biểu nhìn nhận là đột phá, nhưng đồng thời cũng là điểm nhạy cảm nhất của dự thảo luật.

Đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình (đoàn Hưng Yên) nhấn mạnh, đây là cơ chế rất mạnh, tác động trực tiếp đến môi trường pháp lý, do đó nếu không quy định rõ phạm vi, điều kiện và quy trình áp dụng, có thể dẫn tới việc tồn tại song song nhiều chuẩn mực pháp lý, khiến doanh nghiệp khó dự báo rủi ro, còn người dân gặp khó trong việc xác định quy định áp dụng.

Đại biểu Phan Đức Hiếu (đoàn Hưng Yên) đi thẳng vào vấn đề khi cho rằng khái niệm “khác với luật” cần được làm rõ về nội hàm, tránh cách hiểu là “trái luật”, đồng thời đề nghị rà soát lại bố cục các quy định liên quan để bảo đảm tính logic và thống nhất của hệ thống pháp luật.

Ở góc độ chính sách vĩ mô, đại biểu Lê Hoàng Anh (đoàn Gia Lai) lưu ý việc trao quyền phải bảo đảm tính “bất đối xứng hợp lý”, nghĩa là tạo dư địa cho Thủ đô phát triển nhưng không hình thành cơ chế đặc quyền, tránh làm suy giảm vai trò điều tiết của ngân sách trung ương hoặc tạo ra sự mất cân bằng giữa các địa phương.

Đại biểu Phạm Ngọc Lâm (đoàn Gia Lai) thì đề nghị rà soát kỹ sự phù hợp của dự thảo luật với các định hướng mới của Trung ương, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính – ngân sách, nhằm bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Đáng chú ý, điểm chung trong các ý kiến là yêu cầu phải xác định rõ “ranh giới pháp lý” của cơ chế này: được khác ở đâu, khác trong trường hợp nào và ai chịu trách nhiệm cuối cùng. Nếu không làm rõ, chính cơ chế được kỳ vọng tạo đột phá có thể trở thành nguồn phát sinh rủi ro trong thực thi.

Không chỉ trao quyền, đại biểu yêu cầu “trao được và làm được”

Bên cạnh tranh luận về phạm vi quyền lực, một trục vấn đề khác được nhiều đại biểu nhấn mạnh là tính khả thi của dự thảo luật.

Các ý kiến cho rằng, việc thiết kế nhiều cơ chế mới, thẩm quyền mới sẽ không phát huy hiệu quả nếu không đi kèm với điều kiện thực hiện tương xứng.

Đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình (đoàn Hưng Yên) nhấn mạnh, trao quyền phải gắn với năng lực thực thi, bao gồm chất lượng đội ngũ cán bộ, khả năng phối hợp liên ngành và cơ chế giải trình, giám sát. Nếu không, chính sách có thể bị ách tắc hoặc giảm hiệu quả trong thực tiễn.

Đại biểu Nguyễn Phương Thủy (đoàn TP. Hà Nội) đề nghị cần cụ thể hóa hơn các quy định về kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình ngay trong luật, thay vì quy định mang tính nguyên tắc chung.

Trong khi đó, đại biểu Phan Đức Hiếu (đoàn Hưng Yên) đề xuất thiết kế cơ chế đánh giá định kỳ và báo cáo với Quốc hội để kịp thời điều chỉnh chính sách trong quá trình thực hiện.

Ở khía cạnh kỹ thuật lập pháp, đại biểu Nguyễn Thị Mai Phương (đoàn Gia Lai) lưu ý cần tránh trùng lặp với các luật chuyên ngành và chỉ tập trung vào các cơ chế đặc thù riêng có của Thủ đô.

Những đề xuất này cho thấy một yêu cầu xuyên suốt là luật không chỉ cần “mở đường”, mà còn phải bảo đảm đi được trong thực tế.