Dư nợ tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa vượt 4,1 triệu tỷ đồng tăng 12,37% so với cuối năm 2025

Phát biểu tại Hội nghị Tăng cường khả năng tiếp cận vốn tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, ông Nguyễn Xuân Bắc, Phó Vụ trưởng phụ trách Vụ Tín dụng, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) cho biết, doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) giữ vai trò quan trọng trong tạo việc làm, thu nhập, thúc đẩy tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và là một mắt xích trong chuỗi cung ứng, chuỗi giá trị của doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp FDI.

Bám sát các chủ trương, chính sách về phát triển khu vực kinh tế tư nhân, thời gian qua, NHNN đã triển khai nhiều giải pháp tiền tệ, tín dụng và ngân hàng nhằm tạo điều kiện để DNNVV tiếp cận nguồn vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh.

Ông Nguyễn Xuân Bắc, Phó Vụ trưởng phụ trách Vụ Tín dụng phát biểu tại Hội nghị

Cụ thể, NHNN tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý cho hoạt động tiền tệ, tín dụng và ngân hàng. Trong đó, NHNN đã trình Quốc hội sửa đổi, bổ sung Luật Ngân hàng Nhà nước, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng; đồng thời sửa đổi các quy định về cho vay theo hướng tăng tính minh bạch, thông thoáng, ứng dụng công nghệ để rút ngắn thời gian và quy trình cho vay.

Các quy định mới hướng đến giảm bớt một số điều kiện đối với các khoản vay có giá trị nhỏ, mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng qua kênh điện tử, qua đó giảm chi phí giao dịch và tiết kiệm thời gian cho khách hàng. Danh mục tài sản cho thuê tài chính cũng được mở rộng sang phần mềm, quyền khai thác, tài sản trí tuệ và dữ liệu.

Trong năm 2026, NHNN điều hành tăng trưởng tín dụng theo hướng chủ động, linh hoạt, với mức dự kiến khoảng 15% và có điều chỉnh phù hợp với tình hình thực tế; đồng thời yêu cầu các tổ chức tín dụng cân đối nguồn vốn, hướng tín dụng vào sản xuất, kinh doanh, các lĩnh vực ưu tiên và động lực tăng trưởng, đi cùng kiểm soát tín dụng đối với các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro.

Đáng chú ý, DNNVV tiếp tục là một trong các lĩnh vực được ưu tiên trong chính sách tín dụng. Theo ông Nguyễn Xuân Bắc, DNNVV đáp ứng điều kiện về tình hình tài chính minh bạch, lành mạnh được hưởng trần lãi suất cho vay ngắn hạn bằng đồng Việt Nam hiện ở mức 4%/năm, thấp hơn các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh thông thường.

Trên cơ sở các chuẩn mực Basel II và Basel III, hệ số rủi ro đối với khoản phải đòi của DNNVV được quy định ở mức 85-90%, thấp hơn mức từ 100% trở lên áp dụng đối với doanh nghiệp khác. Quy định này góp phần tạo điều kiện để các tổ chức tín dụng mở rộng cấp tín dụng cho khu vực DNNVV.

Cùng với đó, việc ứng dụng công nghệ, dữ liệu và các mô hình chấm điểm tín dụng tiếp tục được đẩy mạnh, nhất là đối với những doanh nghiệp chưa có lịch sử tín dụng dài hoặc hồ sơ tài chính chưa chuyên nghiệp. Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia Việt Nam (CIC) tiếp tục thu thập, phân tích và cung cấp thông tin, điểm tín dụng để hỗ trợ các tổ chức tín dụng đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng.

Một chính sách đáng chú ý được triển khai từ tháng 8/2026 là chương trình tín dụng hướng tới các động lực tăng trưởng kinh tế và DNNVV. Chia sẻ tại Hội nghị ông Nguyễn Xuân Bắc cho biết, đến nay đã có 19 ngân hàng thương mại đăng ký tham gia với quy mô khoảng 407.000 tỷ đồng.

Các khoản vay thuộc chương trình được áp dụng mức lãi suất thấp hơn tối thiểu 1%/năm so với mức lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn của chính ngân hàng cho vay.

Kết quả tín dụng cho thấy quy mô vốn dành cho DNNVV tiếp tục tăng. Trong giai đoạn 2021-2025, doanh số cho vay đối với DNNVV đạt trên 21,7 triệu tỷ đồng, bình quân trên 4,3 triệu tỷ đồng mỗi năm.

Đến cuối tháng 8/2026, doanh số giải ngân lũy kế từ đầu năm đối với khu vực này đạt trên 3,8 triệu tỷ đồng. Dư nợ tín dụng đạt trên 4,1 triệu tỷ đồng, tăng 12,37% so với cuối năm 2025, cao hơn mức tăng tín dụng chung của nền kinh tế. Theo phần trình bày tại hội nghị, tăng trưởng tín dụng toàn nền kinh tế đến cuối tháng 8 đạt 10,24%.

Dư nợ đối với DNNVV hiện chiếm khoảng 20% tổng dư nợ toàn nền kinh tế. Trong đó, lĩnh vực thương mại, dịch vụ chiếm tỷ trọng lớn nhất, tương đương 70,48% tổng dư nợ DNNVV. Riêng bốn ngân hàng thương mại Nhà nước có dư nợ khoảng 1,3 triệu tỷ đồng, chiếm 32,6% tổng dư nợ đối với khu vực này.

Dù vậy, theo đại diện Vụ Tín dụng, khả năng tiếp cận tín dụng của DNNVV vẫn đối mặt nhiều khó khăn. Cụ thể, từ phía môi trường kinh doanh, biến động của kinh tế thế giới, nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng, chi phí đầu vào gia tăng và thị trường tiêu thụ thu hẹp tiếp tục ảnh hưởng đến doanh thu, dòng tiền và khả năng trả nợ của doanh nghiệp. Khi đầu ra thiếu ổn định, doanh nghiệp có thể giảm nhu cầu vay hoặc có nhu cầu vay nhưng phương án sản xuất, kinh doanh chưa đáp ứng yêu cầu về hiệu quả và khả năng trả nợ.

Ở góc độ ngân hàng, việc áp dụng ngày càng đầy đủ các chuẩn mực quản trị rủi ro đòi hỏi thông tin về khách hàng, phương án sử dụng vốn, khả năng trả nợ và tài sản bảo đảm phải đầy đủ, đáng tin cậy. Do đó, việc tăng khả năng tiếp cận tín dụng không thể đi cùng với hạ chuẩn điều kiện cấp tín dụng.

Đối với các khoản vay không có tài sản bảo đảm, tổ chức tín dụng cần có đủ thông tin về tình hình tài chính, dòng tiền, lịch sử hoạt động và khả năng trả nợ. Trong khi đó, thông tin phục vụ đánh giá DNNVV hiện còn phân tán; việc kết nối dữ liệu từ thuế, hải quan, bảo hiểm xã hội, hiệp hội ngành nghề và các nguồn chính thống khác chưa đầy đủ, gây khó khăn cho việc đánh giá doanh nghiệp dựa trên dòng tiền và lịch sử hoạt động.

Khó khăn cũng xuất phát từ chính DNNVV khi phần lớn có quy mô nhỏ hoặc siêu nhỏ, vốn chủ sở hữu hạn chế, năng lực quản trị và xây dựng phương án sản xuất, kinh doanh chưa đồng đều. Một bộ phận doanh nghiệp có báo cáo tài chính thiếu minh bạch hoặc chưa thống nhất giữa số liệu quản trị nội bộ và báo cáo thuế; trong khi doanh nghiệp mới thành lập hoặc hoạt động ở lĩnh vực mới lại thiếu dữ liệu lịch sử để phục vụ đánh giá tín dụng.

Một số doanh nghiệp còn gặp áp lực từ hàng tồn kho, công nợ phải thu lớn, bị chiếm dụng vốn hoặc vướng mắc pháp lý liên quan đến tài sản thế chấp. Mức độ liên kết giữa DNNVV với doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp FDI và các chuỗi cung ứng cũng còn hạn chế, khiến đầu ra và dòng tiền của doanh nghiệp chưa đủ ổn định để làm căn cứ cấp tín dụng.

Trong thời gian tới, định hướng được NHNN đưa ra là tiếp tục hoàn thiện thể chế pháp luật ngân hàng, điều hành chính sách tiền tệ và tăng trưởng tín dụng phù hợp với diễn biến kinh tế vĩ mô, lạm phát và khả năng hấp thụ vốn; đồng thời tiếp tục hướng tín dụng vào sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên, trong đó có DNNVV.

Đối với các tổ chức tín dụng, yêu cầu đặt ra là tiếp tục cải tiến quy trình, thủ tục cho vay, xây dựng cơ sở dữ liệu khách hàng DNNVV và tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu. Phương thức đánh giá tín dụng cần dựa nhiều hơn vào phương án sản xuất, kinh doanh, dòng tiền, chuỗi giá trị, lịch sử tín dụng và năng lực quản trị của doanh nghiệp, qua đó từng bước giảm sự phụ thuộc vào tài sản bảo đảm.

Bên cạnh tín dụng truyền thống, các hình thức như bảo lãnh, bao thanh toán, cho thuê tài chính, tài trợ chuỗi cung ứng và sản phẩm tài chính số cũng được định hướng phát triển nhằm mở rộng các kênh tiếp cận vốn cho DNNVV.

Ông Nguyễn Xuân Bắc cho rằng, để tạo chuyển biến rõ hơn trong khả năng tiếp cận vốn, các giải pháp cần được triển khai đồng bộ từ phía ngân hàng, doanh nghiệp và các cơ quan quản lý. DNNVV cần nâng cao năng lực tài chính, quản trị dòng tiền và tính minh bạch; trong khi hệ thống ngân hàng tiếp tục đổi mới cách đánh giá tín dụng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu.

Mục tiêu là tạo điều kiện để những doanh nghiệp có phương án khả thi, minh bạch và có khả năng trả nợ tiếp cận vốn thuận lợi hơn, đồng thời vẫn bảo đảm an toàn hoạt động ngân hàng.