Giải bài toán hạ tầng giao thông, nâng tầm vị thế quốc gia

Xây dựng hệ thống hạ tầng giao thông góp phần quan trọng vào năng lực cạnh tranh quốc gia

Xương sống của nền kinh tế

Để góp phần thực hiện thành công đột phá chiến lược về phát triển kết cấu hạ tầng đã được xác định trong 12 định hướng phát triển giai đoạn 2026-2030 trong Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, yêu cầu tiếp tục đổi mới tư duy phát triển, thúc đẩy các đột phá chiến lược, hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển nhanh và bền vững được đặc biệt nhấn mạnh. Trong đó, phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, nhất là hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại, được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, có ý nghĩa nền tảng.

Theo TS. Nguyễn Hữu Đức, chuyên gia giao thông, trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập sâu rộng, các công trình hạ tầng trọng điểm ngày càng khẳng định vai trò then chốt đối với tăng trưởng kinh tế - xã hội. Hạ tầng chính là “xương sống” của nền kinh tế, mở ra không gian phát triển mới cho các vùng miền, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Hạ tầng hiện đại giúp kết nối hiệu quả các trung tâm kinh tế, giảm chi phí logistics, thu hút đầu tư trong và ngoài nước, tạo điều kiện để doanh nghiệp mở rộng sản xuất, kinh doanh. Nói cách khác, hạ tầng trọng điểm là nền tảng để đất nước bước vào giai đoạn phát triển thịnh vượng và bền vững.

Hiện nay, theo các chuyên gia, tại Việt Nam vẫn tồn tại những vấn đề lớn như hạ tầng giao thông chưa phát triển tương xứng, giao thông đô thị còn ùn tắc, chất lượng dịch vụ công chưa đồng đều… Hạ tầng khung chưa hoàn chỉnh là yếu tố cốt lõi, đặc biệt là hệ thống giao thông kết nối các cửa ngõ, trục hướng tâm, các tuyến vành đai và các đầu mối liên vùng. Bên cạnh đó, hệ thống vận tải hành khách công cộng khối lượng lớn chưa phát triển tương xứng, chưa đủ khả năng chia sẻ áp lực với giao thông đường bộ.

Ngoài ra, quỹ đất dành cho giao thông tĩnh, bãi đỗ xe còn thiếu; việc tổ chức điều hành giao thông tại một số khu vực chưa theo kịp thực tiễn; tốc độ đô thị hóa nhanh và mật độ xây dựng cao cũng làm gia tăng áp lực lên hạ tầng hiện hữu… Việc triển khai các dự án giao thông quy mô lớn vẫn đối mặt với không ít thách thức như huy động vốn, giải phóng mặt bằng, yêu cầu công nghệ cao và năng lực quản trị dự án. Do đó, phát triển hạ tầng chỉ đột phá khi có sự chuẩn bị kỹ về chiến lược, quy hoạch, có mô hình huy động phù hợp và sự vào cuộc mạnh mẽ của cả hệ thống chính trị.

Lấp đầy “khoảng trống” kết nối vùng và hạ tầng khung

Để giải quyết những bất cập trên, Cục Đường bộ Việt Nam vừa công bố Quy hoạch kết cấu hạ tầng đường bộ thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 với nhiều điểm mới. Theo các chuyên gia, quy hoạch đường bộ mới sẽ tạo nền tảng cho hệ thống hạ tầng đồng bộ, hiện đại, bảo đảm kết nối và tính linh hoạt trong thực hiện. Quy hoạch được xây dựng nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, phân tán trong đầu tư, tạo không gian phát triển mới cho các địa phương, đồng thời là căn cứ để định hướng kế hoạch đầu tư công trung hạn và dài hạn.

Từ định hướng phát triển hạ tầng chiến lược, hiện Quảng Ninh đang xác định quy hoạch các tuyến đường sắt kết nối liên vùng gắn với hệ thống cảng để không chỉ mở rộng dư địa phát triển, mà còn tạo nền tảng để tỉnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh trong giai đoạn mới. Các tuyến đường sắt vừa phục vụ vận tải hành khách, vừa đóng vai trò then chốt trong vận chuyển hàng hóa khối lượng lớn, nhất là hàng container và hàng xuất, nhập khẩu. Khi được triển khai, hệ thống này giúp giảm áp lực cho đường bộ, nâng cao hiệu quả vận hành của toàn bộ chuỗi logistics. Không chỉ dừng lại ở vai trò kết nối, các tuyến đường sắt còn góp phần tái cấu trúc không gian phát triển, mở ra những khu vực mới có tiềm năng thu hút đầu tư, hình thành các khu đô thị, công nghiệp, dịch vụ dọc theo hành lang tuyến.

Đối với các đô thị lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, TS. Nguyễn Hữu Đức cho rằng, áp lực dân số và phương tiện cá nhân đòi hỏi phải phát triển mạnh giao thông công cộng hiện đại. Giải pháp căn cơ là đẩy nhanh các tuyến metro, xe bus nhanh, kết hợp quản lý giao thông thông minh bằng công nghệ số và quy hoạch đô thị hợp lý. Khi giao thông công cộng đủ thuận tiện, an toàn, người dân sẽ dần giảm phụ thuộc vào xe cá nhân, qua đó cải thiện tình trạng ùn tắc trong 5-10 năm tới. Về tầm nhìn dài hạn, có 3 hướng ưu tiên chiến lược nhằm tạo đột phá cho hạ tầng đô thị gồm phát triển hạ tầng giao thông hiện đại, hạ tầng số và hạ tầng năng lượng xanh. Đồng thời, 3 yếu tố then chốt để các công trình hạ tầng phát huy hiệu quả là tính đồng bộ, quản trị minh bạch - hiệu quả và lấy người dân làm trung tâm.

Để quy hoạch thực sự phát huy hiệu quả, cần tập trung thực hiện quyết liệt 3 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, ông Nguyễn Thanh Hoài, Phó Cục Trưởng Cục Đường bộ Việt Nam (Bộ Xây dựng) cho rằng, cần tăng cường cơ chế phối hợp liên ngành, liên vùng giữa các bộ, ngành và địa phương. Các địa phương cần chủ động rà soát, tích hợp nội dung này vào quy hoạch tỉnh để bảo đảm tính thống nhất trong quản lý quỹ đất và phát triển đô thị, logistics. Ưu tiên bố trí nguồn lực cho các dự án trọng điểm, cấp bách gắn với kế hoạch đầu tư công.

Đồng thời, cần đẩy mạnh huy động nguồn vốn xã hội hóa thông qua phương thức đối tác công tư (PPP) để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả đầu tư. Cùng với đó là đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng khoa học công nghệ. Trọng tâm là xây dựng cơ sở dữ liệu kết cấu hạ tầng, quản lý tài sản đường bộ theo vòng đời và nâng cao năng lực giám sát, bảo trì mạng lưới bằng công nghệ hiện đại. Những giải pháp này kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến rõ nét, xây dựng một hệ thống giao thông “hiện đại - đồng bộ - an toàn - thông minh - xanh - bền vững”, đóng góp quan trọng vào năng lực cạnh tranh quốc gia.