Giải phóng sức sản xuất và khơi thông mọi nguồn lực trong lĩnh vực nông nghiệp môi trường

Tăng phân cấp, phân quyền cho địa phương, doanh nghiệp để thúc đẩy ngành nông nghiệp môi trường phát triển bền vững

Thách thức làm mất đi cơ hội

Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật có liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường ngày 07/8/2026, nêu một số bất cập hiện nay, một số ĐBQH phân tích, thủ tục hành chính rườm rà, chồng chéo, các điều kiện kinh doanh vật tư nông nghiệp, giống cây trồng, thức ăn chăn nuôi, kiểm dịch thú y, cấp giấy phép khai thác khoáng sản, tài nguyên nước còn nặng về cơ chế xin cho và tiền kiểm. Việc đăng ký gia hạn giấy phép mất nhiều thời gian, chi phí, làm mất đi cơ hội kinh doanh và tăng giá thành sản xuất đầu vào của người nông dân và doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, việc phân quyền chưa đồng bộ, địa phương được giao trách nhiệm phát triển kinh tế - xã hội nhưng thiếu công cụ, tiêu chí, tiêu chuẩn rõ ràng. Tình trạng lãng phí dư địa và tài nguyên, nguồn lực tài nguyên bị đóng băng do vướng mắc cơ chế. Hàng loạt tài nguyên quan trọng như khoáng sản, tài nguyên nước, đất nông nghiệp, không gian biển chưa được giải phóng tối đa do thủ tục cấp phép kéo dài.

Do đó, việc sửa đổi lần này phải thực sự loại bỏ các quy định chồng chéo, cắt giảm triệt để thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh, giao quyền chủ động cho địa phương đi đôi với kiểm soát quyền lực, nhằm giải phóng sức sản xuất và khơi thông mọi nguồn lực.

Không chỉ vậy, nông nghiệp Việt Nam đang hướng tới giá trị gia tăng cao và phát triển xanh, tuy nhiên chi phí đầu vào như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thức ăn chăn nuôi, luôn ở mức cao, một phần do chi phí tuân thủ thủ tục hành chính kéo dài. Vì vậy, các đại biểu ủng hộ quy định kéo dài thời hạn giấy phép đăng ký thuốc bảo vệ thực vật từ 5 năm lên 10 năm, bãi bỏ điều kiện buôn bán phân bón, giống cây trồng. Đồng thời, dự thảo Luật phải bổ sung cơ chế rà soát, đánh giá định kỳ và đột xuất đối với các hoạt chất sản phẩm được cấp phép lưu hành do cơ quan quản lý chuyên ngành thực hiện, chủ động loại bỏ các sản phẩm độc hại ra khỏi danh mục mà không phụ thuộc vào công bố của quốc tế.

Liên quan đến lĩnh vực nông nghiệp, ĐBQH Phạm Huỳnh Thanh Vân (An Giang) dẫn chiếu, tại Điều 36, khoản 4, Luật Trồng trọt có quy định: Mỗi tổ chức, cá nhân chỉ được đứng tên đăng ký công nhận một tên phân bón cho mỗi công thức thành phần, hàm lượng dinh dưỡng phân bón. Doanh nghiệp khác muốn đăng ký theo cùng công thức thì phải đăng ký khảo nghiệm lại.

Phân cấp, phân quyền và tăng tính tự chủ

Trên cơ sở đó, ĐBQH Phạm Huỳnh Thanh Vân đề nghị dự thảo nên quy định chỉ yêu cầu khảo nghiệm đối với những sản phẩm mới, hoặc sản phẩm chứa chất phụ gia có thể ảnh hưởng đến môi trường. Ngoài ra, cần có cơ chế ưu tiên cho những doanh nghiệp tiên phong, những doanh nghiệp đăng ký thành công một công thức phân bón mới. Đối với những doanh nghiệp đăng ký sau mà có cùng công thức dinh dưỡng, chúng ta cho phép thừa nhận kết quả chéo để lưu hành. Đại biểu cũng cho rằng nên chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, trao quyền cho các doanh nghiệp tự công bố chất lượng, tự chịu trách nhiệm với những sản phẩm của mình. Cùng với đó có thêm chế tài đủ mạnh để các doanh nghiệp không muốn và cũng không thể làm sai.

Về vấn đề này Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng, ĐBQH tỉnh Điện Biên cho biết, dự án Luật trình Quốc hội xem xét lần này được thiết kế theo tinh thần đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và tăng tính tự chủ cho địa phương, doanh nghiệp. Đi cùng với đó là yêu cầu xây dựng các thiết chế, tổ chức và công cụ phù hợp để thực hiện hiệu quả công tác hậu kiểm.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, hậu kiểm giữ vai trò hết sức quan trọng và để thực hiện tốt cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, từng bước số hóa dữ liệu và số hóa toàn bộ hoạt động quản lý. Chỉ khi đó mới có thể kiểm soát hiệu quả và tổ chức hậu kiểm bằng các công cụ hiện đại.

Cùng chung nhận định này, ĐBQH Trần Vũ Khiêm (Quảng Trị) khẳng định, mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số chỉ có thể đạt được khi đổi mới mạnh mẽ tư duy quản lý nhà nước, chuyển từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", từ "quản lý bằng mệnh lệnh hành chính" sang "quản lý bằng tiêu chuẩn, dữ liệu và phân quyền gắn với trách nhiệm". Việc sửa đổi 10 luật lần này không chỉ nhằm đơn giản hóa thủ tục mà còn là bước cải cách quan trọng để giải phóng nguồn lực đất đai, tài nguyên, giảm chi phí tuân thủ, nâng cao năng lực cạnh tranh của nông nghiệp Việt Nam và ngăn chặn hiệu quả tình trạng nhũng nhiễu, tiêu cực, lãng phí trong thực thi công vụ.

Song Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng lưu ý, khi chuyển mạnh sang cơ chế hậu kiểm, nếu không có công cụ kiểm soát hiệu quả thì có thể phát sinh hậu quả trước khi cơ quan quản lý phát hiện vi phạm. Vì vậy, Chính phủ đang chỉ đạo quyết liệt việc ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo trong công tác quản lý, hướng tới xây dựng hệ thống quản lý xuyên suốt từ Trung ương đến địa phương.

Lấy ví dụ trong lĩnh vực thuế và phòng, chống gian lận, Phó Thủ tướng cho rằng, với việc doanh nghiệp tự xuất hóa đơn điện tử, nếu không ứng dụng AI thì rất khó kiểm soát. Trí tuệ nhân tạo có thể theo dõi toàn bộ quá trình từ khi doanh nghiệp đăng ký thành lập, hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, sản xuất hàng hóa đến việc phát hành hóa đơn điện tử. AI cũng có khả năng phát hiện kịp thời các dấu hiệu bất thường nên ngay khi doanh nghiệp thực hiện thao tác phát hành hóa đơn, hệ thống công nghệ có thể tự động nhận diện và xử lý, qua đó nâng cao hiệu quả công tác hậu kiểm.

Cùng với việc cắt giảm tiền kiểm, ĐBQH Trần Vũ Khiêm cho rằng, cần tăng cường hậu kiểm thông qua cơ chế rà soát định kỳ, đột xuất các hoạt chất và sản phẩm đã được cấp phép, chủ động loại bỏ sản phẩm không bảo đảm an toàn. Đồng thời bổ sung cơ chế công nhận lẫn nhau đối với các sản phẩm vật tư nông nghiệp, giống cây trồng, vật nuôi đạt tiêu chuẩn của các nước phát triển để giảm thời gian thử nghiệm, kiểm định lặp lại, tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp và nông dân. Kiểm soát chặt chẽ kỹ thuật lập pháp, kiên quyết không để phát sinh "giấy phép con" dưới mọi hình thức. Theo đó, các thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh phải được quy định rõ ngay trong luật hoặc nghị định của Chính phủ, hạn chế việc giao bộ, ngành quy định chi tiết dẫn đến phát sinh thêm thủ tục, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư, kinh doanh.