Hạ tầng bứt tốc năm 2026, doanh nghiệp xây dựng đón sóng tăng trưởng mới

Nhiều doanh nghiệp hưởng lợi khi hạ tầng trở thành trụ cột tăng trưởng năm 2026

Theo báo cáo triển vọng ngành xây dựng năm 2026 do Công ty CP Chứng khoán ASEAN (ASEANSC) công bố, tổng vốn đầu tư công dự kiến tăng hơn 40% so với năm 2025, đạt khoảng 1,1 triệu tỷ đồng. Quy mô này không chỉ cho thấy quyết tâm của Chính phủ trong việc sử dụng đầu tư công như một công cụ kích thích tăng trưởng, mà còn tạo ra mặt bằng nguồn việc lớn cho khối doanh nghiệp xây dựng hạ tầng. Trong cơ cấu phân bổ, vốn dành cho giao thông tiếp tục chiếm khoảng 1/3 tổng vốn đầu tư công trung ương, tập trung vào các dự án có tính lan tỏa cao ở quy mô quốc gia.

Đáng chú ý, giai đoạn 2026 - 2030 được xem là một chu kỳ đầu tư đặc biệt khi hàng loạt dự án hạ tầng lớn được triển khai song song, trong đó nổi bật là các dự án đường sắt. Tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 67,3 tỷ USD, dự kiến khởi công trước cuối năm 2026, cùng tuyến Hà Nội - Hải Phòng - Lào Cai có tổng vốn khoảng 300.000 tỷ đồng, đang mở ra dư địa nguồn việc dài hạn cho các doanh nghiệp xây lắp. Dù tiến độ triển khai ban đầu còn phụ thuộc nhiều vào công tác chuẩn bị và giải phóng mặt bằng, các dự án này được kỳ vọng sẽ nhanh chóng hình thành backlog đủ dày, giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động ổn định trong nhiều năm.

Thực tế, trong nhóm doanh nghiệp xây dựng hạ tầng, một số tên tuổi lớn đã phản ánh khá rõ xu hướng tăng trưởng dựa trên khối lượng công việc. Với backlog xây lắp ước khoảng 33.000 tỷ đồng vào cuối năm 2025, Tổng Công ty CP Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt Nam có cơ sở quan trọng để duy trì doanh thu trong giai đoạn 2026 - 2027. Tuy nhiên, khi không còn các khoản thu bất thường từ bất động sản như những năm trước, lợi nhuận của doanh nghiệp này được dự báo chịu áp lực nhất định, cho thấy giai đoạn tới mang tính tích lũy, bền vững hơn là tăng trưởng đột biến.

Ở mảng hạ tầng giao thông, Công ty CP Đầu tư Hạ tầng Giao thông Đèo Cả tiếp tục theo đuổi mô hình kết hợp giữa xây lắp và BOT. Doanh thu năm 2026 được dự báo vượt 4.000 tỷ đồng, tăng khoảng 20% so với năm trước, nhờ đồng thời hưởng lợi từ nguồn việc thi công mới và dòng tiền ổn định từ các dự án BOT đang vận hành. Backlog xây lắp khoảng 2.700 tỷ đồng giúp doanh nghiệp duy trì nhịp triển khai trong bối cảnh đầu tư công được tăng tốc.

Ở tầm vĩ mô, mục tiêu hoàn thành 5.000 km đường bộ cao tốc vào năm 2030 tiếp tục được xem là một trong những trụ cột của chiến lược phát triển hạ tầng quốc gia. Nhiều chuyên gia nhận định đây là mục tiêu tham vọng nhưng khả thi, nếu Việt Nam tiếp tục duy trì cách làm đã được kiểm chứng trong giai đoạn vừa qua, với sự chỉ đạo tập trung, cơ chế linh hoạt và tổ chức thực hiện quyết liệt.

PGS, TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng, khi trục cao tốc Bắc – Nam đã cơ bản thông suốt, trọng tâm phát triển hạ tầng trong giai đoạn tới cần chuyển từ mở rộng theo chiều dọc sang tăng cường các tuyến kết nối ngang, vành đai và hành lang kinh tế. “Chỉ khi cao tốc được kết nối đồng bộ với cảng biển, sân bay, cửa khẩu và các trung tâm logistics, hiệu quả kinh tế mới thực sự được nhân lên,” ông nhấn mạnh.

Ở góc độ chính sách, việc tiếp tục ưu tiên đầu tư công cho các tuyến then chốt là cần thiết, song không thể thiếu sự tham gia của khu vực tư nhân thông qua các mô hình đối tác công - tư (PPP) phù hợp. Cùng với đó, mục tiêu mở rộng nhanh mạng lưới cao tốc phải đi kèm yêu cầu cao hơn về chất lượng khai thác. Khi quy mô mạng lưới tăng mạnh, áp lực về bảo trì, an toàn giao thông và quản lý vận hành sẽ ngày càng lớn, đòi hỏi phải đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong thu phí, kiểm soát tải trọng và bảo trì thông minh.

Ở tầm nhìn dài hạn hơn, mạng lưới 5.000 km cao tốc được kỳ vọng sẽ trở thành nền tảng quan trọng giúp Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu phát triển đến năm 2045. Khi được đặt trong tổng thể chiến lược hạ tầng quốc gia, kết nối chặt chẽ với đường sắt tốc độ cao, đường ven biển và các hành lang kinh tế Đông - Tây, cao tốc không chỉ là công trình giao thông, mà còn là nền tảng cho một mô hình tăng trưởng mới hiệu quả và bền vững hơn.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng cao tốc Bắc - Nam không tự động tạo ra tăng trưởng nếu thiếu các điều kiện đi kèm. Thách thức lớn nhất là tổ chức phát triển không gian dọc tuyến một cách bài bản. Nếu quy hoạch đô thị, khu công nghiệp và dịch vụ không được đồng bộ, nguy cơ phát triển tự phát, manh mún và lãng phí nguồn lực là hoàn toàn có thể xảy ra. Việc sớm hoàn thiện cơ chế tài chính cho bảo trì và quản lý khai thác được xem là yếu tố then chốt để bảo đảm hiệu quả dài hạn.

Song song với hạ tầng, xây dựng công nghiệp đang nổi lên như một phân khúc có triển vọng tích cực hơn so với mặt bằng chung. Hoạt động sản xuất hồi phục rõ nét với PMI ngành sản xuất đạt 54,5 điểm trong tháng 10/2025, mức cao nhất từ đầu năm, cùng với chỉ số sản xuất công nghiệp duy trì tăng trưởng hai chữ số trong quý III. Trên nền tảng đó, vốn FDI thực hiện năm 2026 được dự báo tăng khoảng 9 -10%, tiếp tục tập trung vào lĩnh vực chế biến - chế tạo. Đặc thù của các dự án này là quy mô lớn, tiến độ kéo dài và ít phụ thuộc hơn vào chu kỳ bất động sản nhà ở, qua đó tạo độ ổn định tương đối cho doanh nghiệp xây dựng.

Ngược lại, xây dựng dân dụng bước vào năm 2026 với trạng thái phục hồi có chọn lọc. Dù số lượng dự án nhà ở được cấp phép mới tăng mạnh và nhà ở xã hội có tiến triển tích cực, áp lực tài chính từ chu kỳ đáo hạn trái phiếu bất động sản cùng tốc độ giải ngân tín dụng còn chậm đang kìm hãm dư địa bứt phá. Bức tranh chung cho thấy, trong khi hạ tầng trở thành trụ cột tăng trưởng của ngành xây dựng năm 2026, không phải phân khúc nào cũng có thể tận dụng cơ hội này một cách đồng đều.